Ο Αντώνης Παπαδόπουλος, ιδρυτής του Ιωνικού Θεάτρου, μιλά στο pontos-news.gr

Μισός Πόντιος και μισός Μικρασιάτης, ο Αντώνης Παπαδόπουλος, πολυγραφότατος θεατρικός συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός, δεν είχε και πολλές επιλογές παρά να αφήσει τα γονίδια να οδηγήσουν τα βήματά του στη ζωή.

Γεννήθηκε στον Πειραιά αλλά μεγάλωσε και ζει στη Νίκαια. Ο προπάππους του, Βασίλης Καθρεπτίδης, ήταν ιερέας και ένας από τους ιδρυτές του Αγίου Γεωργίου στη Νίκαια. Ο παππούς του, Σαράντης Παπαδόπουλος, ένας από τους πρώτους δάσκαλους της Νίκαιας.

Ο ίδιος αν και σπούδασε στη Ρώμη φωτογραφία, τηλεοπτική σκηνοθεσία και θέατρο, επέστρεψε στην Ελλάδα. Με ορμητήριο τη Νίκαια, εκεί όπου είχαν βρει καταφύγιο μετά τον ξεριζωμό τόσο η οικογένεια του πατέρα του, ο οποίος καταγόταν από τα Μεταλλεία Ταύρου, όσο και της μητέρας του, από τα Βουρλά και τη Σμύρνη, ο Αντώνης Παπαδόπουλος έχει ανάγει σε έργο ζωής την ανάδειξη του μικρασιατικού πολιτισμού.

Το 1991 ίδρυσε το Ιωνικό Θέατρο μαζί με τον Λουλούδη Χατζή και 25 χρόνια τώρα ανεβάζουν τις… ψαγμένες παραστάσεις τους στο Γκαράζ, έναν εναλλακτικό χώρο, αληθινό γκαράζ, στον Κορυδαλλό. Πέρα από τα αμιγώς θεατρικά έργα που κάνουν για τη Μικρά Ασία, διοργανώνουν και πολυθεάματα με το ίδιο επίκεντρο, όπως η Έξοδος και η Σιπυλίνα.

Η αφίσα από τη φετινή παράσταση Γελώντας άγρια του Ιωνικού Θεάτρου

Το pontos-news.gr μίλησε με τον Αντώνη Παπαδόπουλο για το έργο του, με αφορμή δελτίο Τύπου που είχε βγάλει πριν από λίγο καιρό ενοχλημένος από τον τρόπο προώθησης της παράστασης Σμύρνη μου αγαπημένη, που κάνει πρεμιέρα σήμερα στο «ΘΕΑΤΡΟΝ» του Κέντρου Πολιτισμού «Ελληνικός Κόσμος» και φέρει την υπογραφή της Μιμής Ντενίση. Εκείνο που τον είχε ενοχλήσει ήταν η προβολή του έργου ως του πρώτου το οποίο έχει γραφτεί για τη Σμύρνη, όταν ο ίδιος εδώ και χρόνια όχι μόνο έχει γράψει, αλλά έχει παίξει και σκηνοθετήσει τα δικά του έργα.

Βλέποντας μέρος της δουλειάς σας, καταλαβαίνω ότι έχετε εστιάσει στη Σμύρνη…
Όχι μόνο. Δεν με ενδιαφέρει να μιλάω πια –όταν ήμουν μικρότερος το έκανα– για τη στιγμή της Καταστροφής και το ’22. Με ενδιαφέρει πιο πολύ η ιστορία πριν, και σίγουρα η ιστορία των προσφύγων εδώ, στη συνέχεια. Δηλαδή τα έργα μου, εκτός της Σιπυλίνας που μιλά εξ ολοκλήρου για την Καταστροφή, ασχολούνται με τις άλλες πτυχές που σας ανέφερα.

Η Σιπυλίνα είναι το έργο σας που παίζεται συνεχώς από το 1992;
Ναι. Είναι μονόπρακτο και το έπαιξα πρώτη φορά τον Ιούνιο του 1992 στον Κορυδαλλό. Από τότε το παίζουμε συνεχώς. Είναι ένα έργο που μας ζητάνε να το δουν όλοι. Πρόκειται για την ιστορία της γιαγιάς μου, από την πλευρά της μητέρας μου, της Ειρήνης Εγγλέζου-Δαμαλά, που έφυγε σε ηλικία 19 ετών από τη Σμύρνη. Περιγράφει τη στιγμή της Καταστροφής και τα προβλήματα που συνάντησαν εδώ όταν ήρθαν.

Ο παππούς της μητέρας του, Δημητρός Εγγλέζος, από τη Μαγνησία του Σίπυλου

Τη στιγμή της Καταστροφής που τελικά δεν ήταν… συνωστισμός στην αποβάθρα.
Συνωστισμός στην αποβάθρα ήταν για αυτούς που βλέπουν πολλά σίριαλ ή ονειρεύονται άλλου τύπου πράγματα. Δεν θα ήθελα να μιλήσουμε περισσότερο για αυτή τη δήλωση. Έχω την αίσθηση ότι είμαστε άνθρωποι διαφορετικών εθνικοτήτων.

Η λέξη «συνωστισμός» δεν ταιριάζει σε καμία καταστροφή, ούτε καν κάποια πολύ μικρότερης έκτασης. Η λέξη «συνωστισμός» είναι απαξιωτική για το ίδιο το γεγονός.

Ακούγοντας κάποιος πως είστε ιδρυτής της ομάδας Ιωνικού Θεάτρου, δεν μπορεί να φανταστεί ότι αυτή γεννήθηκε μέσα στο Πολεμικό Ναυτικό και έδωσε την πρώτη της παράσταση στο κέντρο προπαίδευσης Παλάσκας.
Ήμασταν ναύτες. Μας ζητήθηκε να κάνουμε μια θεατρική παράσταση, μαζευτήκαμε 30 παιδιά, επαγγελματίες και ερασιτέχνες, και την οργανώσαμε. Και όχι μόνο αυτό. Ο συνεργάτης με τον οποίο συνιδρύσαμε το Ιωνικό Θέατρο, ο Λουλούδης Χατζής, παραμένει ακόμα συνεργάτης. Είμαστε πολύ καλοί φίλοι.

Μιλήστε μας για το συγγραφικό σας έργο που μυρίζει «χαμένες πατρίδες».
Μυρίζει «απέναντι πατρίδες», δεν τις λέω «χαμένες πατρίδες». Οι Έλληνες από καταγωγή είμαστε Αιολείς, Κρήτες, Αχαιοί, Δωριείς, Ίωνες. Όλοι έχουν την πατρίδα τους. Η Ελλάδα ελευθερώθηκε μετά από 400 και πλέον χρόνια. Ε, η Ιωνία είναι ακόμα εκεί.

»Δεν είμαι πολεμοχαρής. Αλλά η Ιωνία είναι ακόμα εκεί. Δεν τη θεωρώ χαμένη πατρίδα.

Όταν μιλήσαμε για πρώτη φορά, μου είπατε ότι «εμείς οι Μικρασιάτες δεν στηρίζουμε ο ένας τον άλλον».
Και αλήθεια είναι. Υπάρχει διχόνοια.

Θα λέγατε λοιπόν ότι οι στόχοι που έχει θέσει το μικρασιατικό κίνημα δεν έχουν επιτευχθεί γιατί δεν έχει δουλέψει ομαδικά, ή είναι πολιτικό, συγκυριακό θέμα;
Αυτό που συμβαίνει διοικητικά στο μικρασιατικό κίνημα δεν διαφέρει από αυτό που συμβαίνει στη χώρα παράλληλα σε διάφορα επίπεδα. Σε κάποιες θέσεις βρίσκονται πάρα πολύ αξιόλογοι άνθρωποι και σε κάποιες άλλες πολύ ανάξιοι. Αυτοί οι τελευταίοι είναι τροχοπέδη. Κι έτσι η υπόθεση δεν προχωράει.

Το βλέπω κι από τη δική μου περίπτωση. Το μεγαλύτερο μέρος των παραστάσεών μου είναι δωρεάν και θα περίμενε κανείς να το αγκαλιάσουν όλοι οι Μικρασιάτες. Να σημειώσω εδώ ότι έχω πολύ καλές σχέσεις με όλους. Ίσως δεν καταλαβαίνουν ότι η τέχνη δίνει μια συνέχεια στα πράγματα.

Από την παιδική παράσταση Οι Φασουλήδες του Κατσιπόρα, του Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα

Παραπονιούνται πως οι νέοι έχουν απομακρυνθεί. Οι νέοι δεν υπάρχει περίπτωση να μείνουν με σκέτες διαλέξεις. Δουλεύω με ανθρώπους κάθε ηλικίας, από 5 ετών, και έχω δει ότι δεν μπορείς να τους μεταφέρεις μηνύματα τα οποία αφορούν γεγονότα που έγιναν πριν από 90 χρόνια, εάν δεν έχεις και τον τρόπο. Η εποχή τρέχει. Δεν μπορούμε να μείνουμε προσκολλημένοι στις παλιές μεθόδους.

Για παράδειγμα, οι νέοι δείχνουν ενδιαφέρον για τους παραδοσιακούς χορούς επειδή οι σύλλογοι κάνουν εξαιρετική δουλειά σε αυτό τον τομέα. Στο θέατρο τα πράγματα είναι διαφορετικά. Υπάρχουν πολλοί που εκμεταλλεύονται το Μικρασιατικό ζήτημα. Δεν είναι τυχαίο που τον τελευταίο καιρό βλέπεις ένα σωρό λογοτεχνικά βιβλία με αυτό το θέμα και θεατρικά έργα να εμφανίζονται.

»Ανεβαίνουν έργα με εισιτήριο 15-20 ευρώ σε εποχές που δεν υπάρχουν χρήματα, και γίνονται από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν πολύ καλά το Μικρασιατικό. Το κάνουν γιατί αυτή τη στιγμή πουλάει.

Αναφέρεστε στο θέμα που προέκυψε με την προώθηση της νέας θεατρικής δουλειάς της Μιμής Ντενίση που γίνεται σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού ως «του πρώτου θεατρικού έργου για τη Σμύρνη και την ιστορία της»;
Αφορά και την Μ. Ντενίση, αλλά όχι μόνο αυτή. Αφορά και το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού.

Βρέθηκε κάποια λύση με αυτό το ζήτημα;
Όχι φυσικά! Αφορά το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού γιατί όταν η κ. Ντενίση λέει ότι έχει κάνει τρίχρονη έρευνα για τα μικρασιατικά, δεν είναι δυνατόν να μην έχει πέσει πάνω στα θεατρικά μου έργα τα οποία έχει το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού που κάνει την παραγωγή. Γι’ αυτό και ζήτησα να μου στείλουν πίσω τα βιβλία μου, με δικά τους έξοδα, μια και προφανώς δεν τα χρησιμοποιούν. Δεν νομίζω ότι τα βιβλία μου αξίζει να είναι σε αυτό το Ίδρυμα όταν έχουν αυτή τη συμπεριφορά απέναντι σε έναν άνθρωπο που 25 χρόνια παράγει έργο και ποτέ δεν τους έχει ζητήσει τίποτα.

Επίσημη απάντηση έχετε;
Όχι. Μίλησα με την κ. Ντενίση. Με πήρε τηλέφωνο. Ήταν ευγενέστατη. Μου είπε ότι θα προσπαθούσε να βάλει τα εξώφυλλα των βιβλίων μου στο πρόγραμμά της. Μου είπε να βρεθούμε. Δεν έχει τύχει ακόμα.

Της εξήγησα ότι το θέμα δεν είναι προσωπικό με εκείνη. Δεν την γνωρίζω. Το θέμα είναι μπορείς να βγαίνεις και να λες ότι κάνεις την πρώτη παράσταση που αφορά τη Σμύρνη, την ιστορία της Σμύρνης και της Μικράς Ασίας; Κι όπως της είπα, δεν είμαι μόνο εγώ που έχω γράψει γι’ αυτά τα θέματα. Η Αγγέλα Παπάζογλου παίζεται παντού. Δεν μπορείς να βγαίνεις και να λες τέτοια πράγματα. Και δεν ξέρω κατά πόσο ευθύνεται η ίδια.

Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι είναι δύσκολο να γράψεις «θέατρο Μικράς Ασίας» στο Google και να μη βγάλει το όνομά μου. Με βρίσκουν από την Κομοτηνή και την Κύπρο, δεν μπορεί να μη με βρήκαν μετά από έρευνα τριών ετών.

Δεν υπερηφανεύομαι για αυτά που γράφω. Γράφω γιατί είμαι περήφανος που είμαι Μικρασιάτης! Τα βιβλία μου μπορεί να τα διαβάσει κανείς ελεύθερα στο διαδίκτυο. Για μένα είναι μεγάλο κέρδος ότι νέοι άνθρωποι έχουν μάθει για τη Μικρά Ασία μέσα από τα θεατρικά έργα μου. Όταν ξεκίνησα το 1992 κανείς δεν μιλούσε στο θέατρο για τη Μικρά Ασία.

Από τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ Μελί το Ελληνοχώρι

Έχετε πάει στα μέρη σας;
Μόνο μια φορά, όταν γύρισα το ντοκιμαντέρ Μελί το Ελληνοχώρι. Είμαι ο πρώτος από την οικογένεια που επέστρεψε στην περιοχή μετά το ’22. Δεν υπάρχουν συγγενείς. Είτε ήρθαν όλοι εδώ, είτε σκοτώθηκαν. Έχουμε πολλά θύματα στην οικογένειά μας.

Έχω γράψει κι έναν μονόλογο που είναι η ιστορία της προγιαγιάς μου, του προπάππου και των παιδιών τους που τους εκτέλεσαν έξω από το σπίτι τους στα Βουρλά. Έξω από το σπίτι μας! Γλίτωσε ένας θείος μου που είχε πάει να πάρει ψωμί, ο παππούς μου, που ήταν φαντάρος, κι άλλο ένα κοριτσάκι.

Σας ευχαριστώ πολύ. 
Κι εγώ.

• Τις φωτογραφίες παραχώρησε στο pontos-news.gr ο Αντώνης Παπαδόπουλος, για τις ανάγκες της συνέντευξης.