Σε μια κίνηση υψηλού ιστορικού και συμβολικού βάρους, 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που είχαν αφαιρεθεί από μοναστήρια της βόρειας Ελλάδας κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου επιστρέφουν στη χώρα μας. Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας πολιτιστικής συνεργασίας,που προβλέπει παράλληλα την παράδοση ανθρωπολογικού υλικού που συνδέεται με τον μεσαιωνικό τσάρο Σαμουήλ στη Βουλγαρία. Το σχετικό Μνημόνιο Κατανόησης υπέγραψαν η υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας Λίνα Μενδώνη και ο ομόλογός της από τη Βουλγαρία Εφτίμ Μιλόσεφ.
Η επίσημη τελετή παράδοσης-παραλαβής έχει προγραμματιστεί για το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στις 10:30, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του πρωθυπουργού της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ.
Η διαδρομή και η έκθεση των κειμηλίων
Τα 48 θρησκευτικά κειμήλια αποσπάστηκαν το 1917 από τις δυνάμεις κατοχής και μεταφέρθηκαν στη Σόφια, όπου έκτοτε φυλάσσονταν στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της βουλγαρικής πρωτεύουσας. Προέρχονται από:
- Την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης στο Παγγαίο
- Την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών
- Την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Η επιστροφή τους φέρνει στο προσκήνιο τις δοκιμασίες που υπέστησαν τα μοναστηριακά κέντρα της ανατολικής Μακεδονίας κατά τις πολεμικές συρράξεις. Ειδικά η Μονή Εικοσιφοινίσσης, εκτός από τη λεηλασία του 1917, υπέστη σοβαρές καταστροφές και το 1943, όταν βουλγαρικά στρατεύματα εκδίωξαν τους μοναχούς και πυρπόλησαν το συγκρότημα, αφήνοντας αλώβητο μόνο τον ναό.
Όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισμού, τα κειμήλια θα παραμείνουν και θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου 2026. Στη συνέχεια, θα μεταφερθούν στους φυσικούς τους χώρους, στις δύο ιστορικές μονές και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Η παράδοση του ανθρωπολογικού υλικού του Σαμουήλ
Στο πλαίσιο της αμοιβαίας αυτής κατάθεσης, η ελληνική πλευρά θα παραδώσει στη Βουλγαρία ανθρωπολογικό υλικό που ταυτίζεται με τον τσάρο Σαμουήλ, ο οποίος ηγήθηκε του βουλγαρικού βασιλείου από το 997 έως το 1014 και ηττήθηκε από τον Βασίλειο Β΄ στη μάχη του Κλειδίου.
Το συγκεκριμένο υλικό είχε εντοπιστεί κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα και φυλασσόταν μέχρι σήμερα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.
Η συμφωνία αυτή ανοίγει τον δρόμο για τη συνέχιση των συζητήσεων ανάμεσα στα δύο κράτη, με στόχο την ταυτοποίηση και την ενδεχόμενη ένταξη σε μελλοντικές συμφωνίες και άλλων αντικειμένων ιστορικού ενδιαφέροντος.
