Την τελευταία της πνοή άφησε σήμερα, Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου, η Δέσποινα Τομαζάνη, έπειτα από νοσηλεία δύο ημερών σε νοσοκομείο της Αθήνας, εξαιτίας πνευμονικού οιδήματος.
Η ηθοποιός που το ευρύ κοινό θυμάται κυρίως από τη συμμετοχή της στην εμβληματική ταινία Γλυκιά Συμμορία γεννήθηκε στη Χίο την 1η Ιουνίου του 1945, με ρίζες που έφταναν στο Αϊβαλί της Μικράς Ασίας και τα Κοτύωρα του Πόντου. Η μόρφωσή της υπήρξε ιδιαίτερα πολύπλευρη: σπούδασε θέατρο στην Αθήνα, συνέχισε με σπουδές στον κινηματογράφο και το θέατρο στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, ενώ παράλληλα διδάχθηκε χορό και παντομίμα στην Ακαδημία Μπαλέτου της σουηδικής πρωτεύουσας.
Ξεκίνησε την υποκριτική σε ηλικία μόλις δεκαοκτώ ετών, χτίζοντας μια καριέρα που απλώθηκε τόσο στο ελληνικό όσο και στο γαλλικό θέατρο, καθώς και στον κινηματογράφο τεσσάρων χωρών: Ελλάδας, Σουηδίας, Αμερικής και Γαλλίας. Παράλληλα με την υποκριτική, ασχολήθηκε ενεργά και με τη συγγραφή, αφήνοντας πίσω της έργα ποίησης, θεάτρου, διηγήματος και μυθιστορήματος.
Το τελευταίο της βιβλίο, ένα ιστορικό αφήγημα με τίτλο Το βιβλίο που δεν γράφτηκε, αναφερόταν στον Χιώτη ήρωα της επανάστασης Αντώνη Μπουρνιά. Τα λόγια που είχε γράψει η ίδια στα προλεγόμενα εκείνου του βιβλίου φαντάζουν σήμερα σαν να περιέγραφαν τη δική της ψυχή: «Μόνο γιατί ονειρεύτηκες ελευθερία, μόνο γιατί πολέμησες και έχασες τη μάχη, μόνο γι’ αυτό, Αντώνη από τη Χίο, σε καλώ, μόνο γιατί μέσα μου υπάρχεις». Το έργο της, άλλωστε, ταξίδεψε πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα, καθώς μεταφράστηκε σε γαλλικά, γερμανικά, τουρκικά, αγγλικά και ιταλικά.
Η ερμηνευτική της δεινότητα αναγνωρίστηκε και διεθνώς, όταν τιμήθηκε με το βραβείο γυναικείας ερμηνείας στο 1ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μεσογειακών Χωρών, για τη συμμετοχή της στην ταινία «L’ombre de la terre» του Ταγέμπ Λουισί.
Στη μακρά κινηματογραφική της πορεία περιλαμβάνονται ταινίες όπως το «Μουντστώντ (Αντίσταση)» του Πέτερ Βέστερ, το «Aμαλα-Κάμαλα» του Μπενκτ Λάγκερκβιστ, ο «Ντον Ζουάν» του Ροζέ Βαντίμ, η «Περιπλάνηση» του Χρήστου Χριστοφή, η ίδια η «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη, η «Φωτογραφία» του Νίκου Παπατάκη και το «Τέλος Εποχής» του Αντώνη Κόκκινου, ανάμεσα σε πολλές άλλες.
Πέρα από την υποκριτική, συνέβαλε ενεργά και στη συγγραφή σεναρίων: έγραψε τους διαλόγους και συμμετείχε στο σενάριο της σουηδικής ταινίας Με λένε Στέλιο, η οποία τιμήθηκε με το Βραβείο Κριτικών στο Φεστιβάλ Βενετίας το 1973. Διετέλεσε επίσης βοηθός σκηνοθέτη του Γιόχαν Μπέργκεστρολε και συνεργάστηκε στενά με τον Αλέξη Δαμιανό στην ταινία Ηνίοχος. Υπήρξε συν-σεναριογράφος στην «Ελεύθερη Κατάδυση» του Γιώργου Πανουσόπουλου και σεναριογράφος στο Φως που σβήνει του Βασίλη Ντούρου. Για την τηλεόραση, έγραψε τα σενάρια των έργων «Μέντιουμ» και «Το Φύλλο, το Πηγάδι και τ’ Αγγέλιασμα», βασισμένο σε βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού.
Στη μικρή οθόνη εμφανίστηκε επίσης ως ηθοποιός σε παραγωγές όπως «Φάκελος Αμαζών», «Γκασταρμπάιντερ», «Ομίχλη», «Μέντιουμ» και «Το φύλλο».
Στο θέατρο, ξεχώρισε ερμηνεύοντας τον ρόλο της Ηλέκτρας στο Ηρώδειο, αλλά και σε σκηνές του εξωτερικού, όπως το Τάουν Χολ της Νέας Υόρκης και το Τόκιο. Στο Γαλλικό Θέατρο πρωταγωνίστησε στην Αρραβωνιαστικιά του Νερού του Ταχάρ Μπεν Ζελλούν, ενώ ερμήνευσε και την Περσεφόνη του Ρίτσου, σε σκηνοθεσία Ζακ Λακαριέρ. Ανέλαβε επίσης τη σκηνοθεσία έργων όπως Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος του Ιάκωβου Καμπανέλλη, το δικό της Χιώτικο Παραμύθι, η Χιροσίμα Αγάπη μου της Ντυράς και η δική της Ίντα.
Ως συγγραφέας άφησε πίσω της μια πλούσια βιβλιογραφία: «Το Αμίλητο Νερό» (Καστανιώτης, 1985), «Χιώτικο Παραμύθι» (θεατρικό, 1987), «Το Καφενείο των Ψεμάτων» (Καστανιώτης, 1989), «Φωτιά μέσα στο Νερό» (Καστανιώτης, 1989), «Ίντα» (Δωδώνη, 1991), «Εξ αιτίας του αινίγματος» (Καστανιώτης, 2000), «Θηλυκό Νόμισμα» (Καστανιώτης, 2001), «Εκτός Δικτύου» (Άλφα Πι, 2004) και το τελευταίο της έργο, «Το βιβλίο που δεν γράφτηκε» (Απόπειρα, 2025).
