Στις απόκρημνες πλαγιές της οροσειράς Τσανίκ, το ελληνικό χωριό Τσιμενλί έγραψε μια από τις πιο αιματηρές σελίδες της νεότερης ιστορίας μας. Το ορεινό οχυρό βρέθηκε στο επίκεντρο μιας ανελέητης λαίλαπας. Όταν η περιφέρεια της Αμισού παραδόθηκε στις φλόγες, το Τσιμενλί μετατράπηκε στο τελευταίο καταφύγιο ελπίδας για χιλιάδες κατατρεγμένους αμάχους, γράφοντας μια δραματική ιστορία αντίστασης, θυσίας και τελικά βίαιου ξεριζωμού.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, πριν από την υποχρεωτική aνταλλαγή πληθυσμών, το Τσιμενλί ήταν ένας ακμάζων, αμιγώς ελληνικός οικισμός.
Κύριος πυλώνας της τοπικής οικονομίας ήταν η καλλιέργεια και η επεξεργασία του περίφημου καπνού της Σαμψούντας, παράλληλα με την παραδοσιακή γεωργία και την κτηνοτροφία.
Η ειρηνική ζωή των κατοίκων ανατράπηκε βίαια με την έναρξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου (1914) και την εφαρμογή των αναγκαστικών επιστρατεύσεων στα Τάγματα Εργασίας (αμελέ ταμπουρού). Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά μετά το 1919, όταν οι άτακτες συμμορίες του Τοπάλ Οσμάν ξεκίνησαν συστηματικές επιθέσεις κατά του χριστιανικού πληθυσμού της περιοχής.
Λόγω της στρατηγικής ορεινής του θέσης και της γειτνίασής του με το δυσπρόσιτο ύψωμα Αγιού-Τεπέ, το Τσιμενλί μετατράπηκε σε καταφύγιο για οικογένειες που έφευγαν κυνηγημένοι από τα λεηλατημένα πεδινά χωριά. Για την προστασία των αμάχων συγκροτήθηκαν ένοπλες αντάρτικες ομάδες με επικεφαλής τοπικούς οπλαρχηγούς, όπως ο Δημήτρης Χαραλαμπίδης («Τσιμενλής») και ο Παντέλ Αγάς. Οι ομάδες αυτές προέβαλαν σθεναρή άμυνα στις ορεινές προσβάσεις, διατηρώντας την περιοχή ελεύθερη έως το 1922-1923, οπότε οι εναπομείναντες κάτοικοι υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους στο πλαίσιο της Ανταλλαγής.
Ο δίσκος «Στο δρόμο για το Τσιμενλί» (1976)
Όσοι από τους κατοίκους του χωριού κατάφεραν να φθάσουν στην Ελλάδα, στην πλειοψηφία τους ρίζωσαν σε διάφορες περιοχές της Μακεδονίας. Ανάμεσά τους και η οικογένεια του Γιώργου Καλαμαριώτη που δεν είναι άλλος από τον δημοσιογράφο Γιώργο Μπέρτσο, από την Καλαμαριά της Θεσσαλονίκης.
Ο Καλαμαριώτης υπέγραψε τους στίχους στο ιστορικό πλέον, LP Στο δρόμο για το Τσιμενλί που κυκλοφόρησε το 1976, σε μουσική του Γρηγόρη Σουρμαΐδη.
Ο δίσκος περιλαμβάνει 12 τραγούδια που ερμηνεύουν η Ρένα Κουμιώτη και ο Γρηγόρης Σουρμαΐδης, ενώ στην αφήγηση είναι ο Πολυχρόνης Χάιτας:
• «Στο δρόμο για το Τσιμενλί» – Ρένα Κουμιώτη
• «Ο Βασίλουστα» – Γρηγόρης Σουρμαΐδης
• «Γιουρουνούζ» – Ρένα Κουμιώτη
• «Μη ρωτάς» – Γρηγόρης Σουρμαΐδης
• «Τοπάλ Οσμάν» – Ρένα Κουμιώτη
• «Δέκα Παβρενοί» – Γρηγόρης Σουρμαΐδης
• «Καλαμαριά» – Ρένα Κουμιώτη
• «Μπαμ και μπουμ οι ντουφεκιές» – Ρένα Κουμιώτη
• «Τραπεζούντα» – Γρηγόρης Σουρμαΐδης
• «Νυφέπαρμαν» – Ρένα Κουμιώτη
• «Φονικό» – Ρένα Κουμιώτη
• «Ανταλλαγή» – Γρηγόρης Σουρμαΐδης.
Το Τσιμενλί σήμερα
Ο οικισμός, παρά τις πολλές φορές που καταστράφηκε από τους τσέτες, εξακολουθεί να υπάρχει ακόμα διατηρώντας μάλιστα το όνομά του Çimenli. Διοικητικά υπάγεται στη δημοτική περιφέρεια Τεκέκιοϊ (Tekkeköy) της επαρχίας Σαμψούντας.
Ο σημερινός πληθυσμός αποτελείται από κατοίκους που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά το 1923.
Το φυσικό τοπίο διατηρεί τον ορεινό του χαρακτήρα, ενώ στα γύρω υψώματα σώζονται ακόμη λιθόκτιστα θεμέλια παλαιότερων ελληνικών κτισμάτων και ξερολιθιές.
