Η Ρουμανία είναι χώρα της Ανατολικής Ευρώπης που βρίσκεται στη θέση της αρχαίας Δακίας, όπου η παρουσία του ελληνισμού εντοπίζεται από τον 8ο αιώνα π.Χ. Οι αρχαίοι Έλληνες της Μιλήτου, της Ηράκλειας του Πόντου και από αλλού είχαν ιδρύσει στη Δακία τις πόλεις Ίστρια, Τόμη, Καλλάτη, Διονυσόπολη, Αξιούπολη και άλλες. Οι αποικίες αυτές ήταν τα πρώτα ελληνικά αστικά και εμπορικά κέντρα στην περιοχή.
Νέο κύμα μεταναστεύσεων των Ελλήνων στην περιοχή σημειώθηκε αργότερα τον 17ο αιώνα. Αστοί Φαναριώτες από την Κωνσταντινούπολη άρχισαν να εμφανίζονται το 1711 στη Μολδαβία και το 1716 στη Βλαχία. Οι περιοχές αυτές αποτελούσαν τις λεγόμενες παραδουνάβιες ηγεμονίες, καθώς δεν υπήρχε ακόμα το ρουμανικό κράτος.
Οι Φαναριώτες ήταν ηγεμόνες, οι οποίοι έφερναν στις αυλές τους όλη την ελληνική αφρόκρεμα και προσκαλούσαν για εργασία Έλληνες καλλιτέχνες και κληρικούς.
Στα αστικά κέντρα οι Έλληνες διέπρεπαν στο εμπόριο. Παράλληλα οι παραδουνάβιες ηγεμονίες είχαν εξελιχθεί σε λίκνο της παιδείας του υπόδουλου ελληνισμού.
Οι τοπικοί άρχοντες ρουμανικής καταγωγής, όπως οι Ματθαίος Μπασάραμπ (1632-1654) και Βασίλειος Λούπου (1634-1653) επίσης έτρεφαν συμπάθεια προς το ελληνικό στοιχείο και το υποστήριζαν, καθώς ήταν αποτελεσματικό αντίρροπο στη σλαβική εκκλησιαστική και πολιτιστική επιρροή που προωθούσαν τότε οι Σέρβοι, Κροάτες και Βούλγαροι στις παραδουνάβιες ηγεμονίες.
Στο Βουκουρέστι υπήρχε ελληνική σχολή, ελληνική ακαδημία, ελληνικό θέατρο και τυπογραφείο. Η ελληνική γλώσσα κατέστη η επίσημη γλώσσα της ηγεμονίας. Στο Ιάσιο λειτουργούσε επίσης ελληνικό τυπογραφείο, Ακαδημία Ελλήνων Δασκάλων και ελληνικό Φροντιστήριο. Σπουδαίοι λόγιοι δραστηριοποιήθηκαν στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, όπως ο Νικηφόρος Θεοτόκης, ο Προκόπιος Πελοποννήσιος κ.ά.
Στην Τρανσυλβανία ιδρύθηκαν οι πρώτες ελληνικές εμπορικές εταιρείες. Στην πόλη Κλουζ, πρωτεύουσα της Τρανσυλβανίας είχε ιδρυθεί μια από τις παλαιότερες ελληνικές παροικίες της Ευρώπης. Η παροικία αυτή ήδη από τον 15ο αιώνα είχε δικό της ελληνικό σχολείο.
Αποκορύφωμα της ελληνικής επιρροής στα σημερινά ρουμανικά και μολδαβικά εδάφη ήταν η αναρρίχηση στην ηγεμονία της Μολδαβίας και της Βλαχίας του Νικόλαου Μαυροκορδάτου. Σειρά είχε ο ποντιακής καταγωγής Αλέξανδρος Υψηλάντης που διετέλεσε ηγεμόνας τα έτη 1774-1782 και ήταν ο παππούς του Αλέξανδρου Υψηλάντη που ίδρυσε τη Φιλική Εταιρεία και ξεκίνησε την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Το 1821 ο Αλέξανδος Υψηλάντης κήρυξε ένοπλο αγώνα κατά της οθωμανικής κυριαρχίας στο Ιάσιο.
Η επανάσταση ήταν μια ελληνική υπόθεση στην οποία οι Ρουμάνοι στο σύνολό τους προτίμησαν να μην αναμειχθούν, καθώς αντιπαθούσαν τους Φαναριώτες ηγεμόνες λόγω της δυσμενούς φορολογικής πολιτικής που αυτοί ασκούσαν στους ντόπιους πληθυσμούς.
Ωστόσο η σύγχρονη ρουμανική ιστοριογραφία αναγνωρίζει τη σημασία της τόσο για τον ελληνισμό όσο και για την ιστορία της Ρουμανίας.
Μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, οι ελληνικές κοινότητες αναγνωρίστηκαν επίσημα από το ρουμανικό κράτος το 1860. Η πόλη Σουλίνας ιδρύθηκε από Έλληνες στις εκβολές του Δούναβη. Το 1880 συνήφθησαν διπλωματικές σχέσεις μεταξύ της Ελλάδας και της Ρουμανίας. Υπήρχαν ελληνικές προξενικές αποστολές σε 28 πόλεις της Ρουμανίας, γεγονός που δείχνει τον σπουδαίο ρόλο που έπαιζαν οι Έλληνες στο εμπόριο και στην οικονομική και πολιτική ζωή της Ρουμανίας εν γένει.
Στη Ρουμανία έδρασε ο Βορειοηπειρώτης εθνικός ευεργέτης Ευάγγελος Ζάππας. Τα έτη 1862-1862 πρωθυπουργός της Ρουμανίας διετέλεσε ο Απόστολος Αρσάκης από την Πρεμετή της Βορείου Ηπείρου. Άλλος μεγάλος Έλληνας ευεργέτης, ο Κεφαλλονίτης Παναγής Χαροκόπος διετέλεσε σύμβουλος του βασιλιά Καρόλου Α΄ της Ρουμανίας.
Ως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ανθηρές ελληνικές κοινότητες υπήρχαν στις πόλεις: Βουκουρέστι, Βραΐλα, Γαλάτσι, Κωστάντζα, Σουλίνα, Βράσοβ, Κισνόβιο, Καλαφάτι, Τούλτσα, Γιούργεβο, Ισμαήλιο, Παζαρτζίκ και Πλοέστι.
Μετά την επιβολή του κομμουνισμού στη Ρουμανία οι Έλληνες υπέστησαν διώξεις και ο ελληνικός πληθυσμός μειώθηκε σημαντικά.
Περίπου 50 χιλιάδες Έλληνες υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα και οι περιουσίες τους δημεύτηκαν. Ο ελληνικός πληθυσμός της χώρας από 85 περίπου χιλιάδες προπολεμικά μειώθηκε στα 2.086 άτομα βάσει της τελευταίας απογραφής του 2021.
Σημαντικές προσωπικότητες είναι ο αρχιτέκτονας και μουσικοσυνθέτης Ιάννης Ξενάκης, ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος και ένας από τους κορυφαίους εθνικούς λογοτέχνες της Ρουμανίας, ο Παναΐτ Ιστράτι (Παναγής Βαλσάμης). Και οι τρεις τους προέρχονται από την πάλαι ποτέ ακμάζουσα ελληνική κοινότητα της Βραΐλας, με απώτερη καταγωγή κυρίως από την Κεφαλλονιά και την Ιθάκη.
Μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού οι ελληνικές κοινότητες ανασυγκροτήθηκαν. Το 1990 συγκροτήθηκε στο Βουκουρέστι η Uniunea Elenă din România – Ένωση Ελλήνων Ρουμανίας. Ιδρύθηκαν και επανιδρύθηκαν κοινότητες σε σημαντικά αστικά κέντρα, όπως στην Κωνστάντζα, στο Μπρασόβ, στην Κραϊόβα και στο Ιζβοάρελε.
Το 1991 στο Βουκουρέστι από την ελληνική ένωση ιδρύθηκε η Editura Omonia, ένας εκδοτικός οίκος που ασχολείται με την ελληνική λογοτεχνία και με εκδόσεις σχετικές με την ιστορία και τον πολιτισμό των Ελλήνων της Ρουμανίας στα ελληνικά, ρουμανικά και αγγλικά.
Το 2008 στο Βουκουρέστι υπό την αιγίδα της ελληνικής κοινότητας και της ελληνικής πρεσβείας ιδρύθηκε το ελληνικό σχολείο «Αθηνά», το οποίο καλύπτει όλες τις υποβαθμίδες της Α΄ βάθμιας εκπαίδευσης. Σε ανώτερο επίπεδο, στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου λειτούργησε Τμήμα Κλασικής και Νεοελληνικής Φιλολογίας.
Σήμερα η Ένωση Ελλήνων της Ρουμανίας αριθμεί 24 παραρτήματα σε 9 πόλεις. Επιτελεί σημαντικό έργο μέσω των εκδόσεων, της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας και του χορού, καθώς και μέσω της παρουσίας στη ρουμανική Βουλή διά της ειδικής έδρας των εθνικών μειονοτήτων.
Σπάρτακος Τανασίδης
