Είναι κάτι παραπάνω από μια προσωπική κληρονομιά. Για τους Έλληνες, αποτελεί απόδειξη της ισχυρής τους παρουσίας στην πόλη της Τραπεζούντας. Για τους Τούρκους, ενισχύει το συλλογικό φαντασιακό· ονομάζεται «Περίπτερο Ατατούρκ», παρόλο που η διαμονή του Μουσταφά Κεμάλ εκεί ήταν εξαιρετικά σύντομη. Σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή αξιοθέατα της πόλης, και των παραλίων του Εύξεινου Πόντου γενικότερα.
Για πρώτη φορά ο Θέμης Καπαγιαννίδης, εγγονός του Κωστάκη Καπαγιαννίδη, ιδιοκτήτη της περίφημης βίλας, μιλά για την κληρονομιά της οικογένειάς του. Μιας οικογένειας που πλέον λογίζεται μέρος της συλλογικής μνήμης. «Βίλα Καπαγιαννίδη» λένε οι Πόντιοι απανταχού, και την νιώθουν δική τους.
Μαζί με τη σύζυγό του, Ρίκη Τριανταφυλλίδου, άνοιξαν το σπίτι τους και ξεφύλλισαν τις αναμνήσεις τους, για να μιλήσουμε για ένα άλλο σπίτι.
Από τον Κωνσταντίνο Καπαγιαννίδη στην οικογενειακή αυτοκρατορία
Για να οργανώσουμε την κουβέντα μας, ο Θέμης Καπαγιαννίδης θεωρεί σημαντικό να παρουσιάσει την οικογένεια:
«Πατέρας μου είναι ο Κώστας Κων. Καπαγιαννίδη», λέει. «Πήρε το όνομα του δικού του πατέρα, διότι γεννήθηκε τρεις μήνες προτού πεθάνει – ήταν το έκτο παιδί της οικογένειας. Ο Κωνσταντίνος (Κωστάκης) Γρηγορίου Καπαγιαννίδης, ο παππούς μου, ήταν παντρεμένος με την Άννα Τριανταφυλλίδου – είχαν 14 χρόνια διαφορά, εκείνος μεγαλύτερος».
Και αν ο Κωστάκης ήταν αυτός που εκτόξευσε την «αυτοκρατορία», είναι γιατί τα ηνία του τα έδωσε ο δικός του πατέρας, ο Γρηγόριος Κων. Καπαγιαννίδης – σύζυγός του η Δόμνα, το γένος Αμοιρόγλη.
Τα πέντε από τα έξι παιδιά –εκτός από τον πατέρα του Θέμη Καπαγιαννίδη, που είδε το φως της ζωής το 1915 στην Τραπεζούντα– γεννήθηκαν στη Λοζάνη.
Η ασυνήθιστη «σέλφι» στο Νταβός και το μπαούλο με τα αρχικά CGC
Μέλη της γοητευτικής ελληνικής μπουρζουαζίας, το ζεύγος Καπαγιαννίδη μάς έχει χαρίσει και μια ασυνήθιστη φωτογραφία. Ο Κωστάκης και η Άννα έχουν απαθανατιστεί από το φακό της φωτογραφικής μηχανής σε μια πρωτότυπη στάση, τελείως ασυνήθιστη για την εποχή, μπροστά από τον καθρέφτη του σπιτιού τους. Φωτογραφίζουν οι ίδιοι τον εαυτό τους – περίπου όπως κάνουμε σήμερα για χάρη των social media.
«Η σέλφι αυτή έχει τραβηχτεί στο Νταβός», λέει ο Θέμης Καπαγιαννίδης. «Ο παππούς μου ζούσε τον περισσότερο χρόνο στο Μοντρέ γιατί έπασχε από φυματίωση και οι γιατροί τού είχαν συστήσει να ζει σε περιβάλλον με καθαρό αέρα. Τις επιχειρήσεις τις έτρεχε… remote, από εκείνη την εποχή».
Όπως εξηγεί, στον παππού του άρεσε πάρα πολύ η φωτογραφία, γι’ αυτό και είχε τον εξοπλισμό – όπως το τρίποδο που χρησιμοποίησε. «Και τραβούσε εκπληκτικές φωτογραφίες», λέει.
Και μετά δείχνει σε μια γωνιά του σαλονιού: «Βλέπετε εκείνο το μπαούλο, με τα αρχικά CGC; Ήταν του παππού μου, καθότι ταξίδευε τακτικά – έχει συρτάρια, κρεμάστρες κλπ».
Το εμπόριο, η τράπεζα και η ακμή μιας ελληνικής οικογένειας της Τραπεζούντας
Η οικογένεια Καπαγιαννίδη ασχολούταν με το χονδρεμπόριο: διοχέτευαν ζάχαρη, κακάο και άλλου τέτοιου είδους τρόφιμα στα βάθη της Ανατολής, χρησιμοποιώντας την Τραπεζούντα ως σταθμό εκφόρτωσης. Η Τράπεζα Καπαγιαννίδη έγινε προς διευκόλυνση των πελατών, για να μπορούν να πληρώνουν τις δόσεις τους.
«Η κύρια ενασχόληση ήταν το εμπόριο», εξηγεί ο Θέμης Καπαγιαννίδης. «Βέβαια, η τράπεζα αναπτύχθηκε και αυτή και έγινε μια από τις μεγαλύτερες που υπήρχαν· ήταν του Φωστηρόπουλου, του Θεοφυλάκτου και η Οθωμανική».
Ο πατέρας του είχε πει σε μια συνέντευξη – και ο Θέμης Καπαγιαννίδης επαναφέρει σήμερα τα λόγια του, σαν νήμα που ενώνει τις γενιές: ο Κωνσταντίνος, ο παππούς του, αποφοίτησε από το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας το 1875 και μετέβη στο Ερζερούμ για να εργαστεί στο υποκατάστημα της τράπεζας σε ηλικία 17 ετών.
Μέσα σε λίγους μήνες κατέλαβε τη θέση του διευθυντή και μέσα σε έναν χρόνο διπλασίασε τον κύκλο εργασιών και κερδών του υποκαταστήματος.
Έτσι, σε ηλικία 18 ετών ζήτησε και ανέλαβε τη διοίκηση όλων των επιχειρήσεων του Οίκου Γρηγορίου Καπαγιαννίδη. Για τη σπάνια αυτή επίδοσή του, και για το επιχειρηματικό και εμπορικό του δαιμόνιο που κατέπληξε τους πάντες, το 1907 παρασημοφορήθηκε από τον τσάρο Νικόλαο Β’.
1905: Η ανέγερση της Βίλας Καπαγιαννίδη στο Σόουκ-Σου
Ο Κωστάκης Καπαγιαννίδης ήταν ένας άνθρωπος μπροστά από την εποχή του· το μαρτυρά το σπίτι που έφτιαξε για την οικογένειά του έξω από την Τραπεζούντα, στο Σόουκ-Σου, που σημαίνει «κρύο νερό».
Η Βίλα Καπαγιαννίδη φτιάχτηκε το 1905 από δύο πολύ καλούς μηχανικούς, τον Αλέξανδρο Κακουλίδη και τον Δημήτριο Φυλλίζη – ο πρώτος μετά ήρθε στην Αθήνα και ο δεύτερος στη Θεσσαλονίκη, αμφότεροι με σπουδές στο Μετσόβιο και επιστροφή στην Τραπεζούντα.
«Αυτό που βλέπετε τώρα ήταν ένα τμήμα του οικοπέδου», λέει ο Θέμης Καπαγιαννίδης. «Το οικόπεδο ήταν πολύ μεγαλύτερο, είχε και μια τεράστια σέρα, μια μεταλλική κατασκευή, σαν θερμοκήπιο, αν θέλετε. Αυτό δεν ξέρω τι το έκαναν οι Τούρκοι όταν πήραν το σπίτι· πέρασε ένας δρόμος από πάνω, όπως κατάλαβα όταν πήγα να το δω. Επίσης υπήρχε δίπλα ένα κτήριο που ήταν για να μένει το προσωπικό».
Κι έπειτα περνά στις λεπτομέρειες που κάνουν το σπίτι σχεδόν «ζωντανό» στα μάτια του συνομιλητή του.
«Το σπίτι είναι εκπληκτικό και αρχιτεκτονικά, και κατασκευαστικά. Σκεφτείτε ότι έχει κεντρική θέρμανση με καλοριφέρ· ο λέβητας λειτουργεί με ξύλα. Και δεν ξέρω αν έχετε δει σε φωτογραφίες που δείχνουν στην τραπεζαρία, υπάρχει στο σώμα του καλοριφέρ ένα μεγάλο άνοιγμα με πορτάκι, στο οποίο έβαζαν μέσα τα πιάτα για να παραμένουν ζεστά τα φαγητά μέχρι να φάνε. Είχε και αίθουσα μπιλιάρδου».
Ο ίδιος έχει στην κατοχή του τα αρχικά σχέδια του σπιτιού, κάτι που –όπως λέει– τον εντυπωσιάζει και επαγγελματικά. «Όχι μόνο γιατί η αρχιτεκτονική του είναι πάρα πολύ ωραία, αλλά και γιατί η ποιότητα κατασκευής ήταν απίστευτη, με όλα τα υλικά να έχουν εισαχθεί από την Ευρώπη. Και το στιλ του σπιτιού είναι παρόμοιο με αυτό που έχουν τα σπίτια στη νότια Γαλλία – του άρεσε πολύ του παππού μου, απ’ ό,τι φαίνεται».
Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η αρχή της απώλειας
Παρά τα πλούτη, η οικογένεια Καπαγιαννίδη μπήκε και αυτή στη δίνη της Ιστορίας – μέσα σε ελάχιστα χρόνια δεν άλλαξε μόνο η ζωή των μελών της, άλλαξε ο κόσμος ολόκληρος.
Ο Θέμης Καπαγιαννίδης το αφηγείται βήμα–βήμα:
«Το 1914 ξεκίνησε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Και γιατί αφορά την οικογένεια; Διότι είχε τη ρωσική υπηκοότητα, μιας και ο παππούς ήταν ο πρόξενος της Ρωσίας στην Τραπεζούντα – και τον είχε παρασημοφορήσει ο τσάρος, ο Νικόλαος Β’. Οπότε, ο πόλεμος τους βρήκε με το λιμάνι της Τραπεζούντας γεμάτο προϊόντα τα οποία κατασχέθηκαν από τους Τούρκους, τότε συμμάχους της Γερμανίας.
»Ο παππούς μου –όπως γνωρίζουμε από τις αφηγήσεις της γιαγιάς μου, και κάποιες τις θυμάμαι και εγώ γιατί την έζησα δέκα χρόνια– δεν ανησυχούσε· κάτι παρόμοιο είχε συμβεί και στο παρελθόν, κατά τη διάρκεια των Ρωσοτουρκικών πολέμων. Πάντοτε η οικογένεια Καπαγιαννίδη λάμβανε αποζημίωση στο πολλαπλάσιο – οπότε εκείνη τη στιγμή ήταν ήρεμη.
»Το 1915 πεθαίνει ο παππούς μου – και αυτό ήταν το μεγαλύτερο πλήγμα. Το 1917 έγινε η επανάσταση στη Ρωσία. Οπότε, όταν έληξε ο πόλεμος δεν μπορούσε η οικογένεια να ζητήσει προστασία από τους Μπολσεβίκους – δεν υπήρχε περίπτωση. Άρα τότε χάθηκε ένα μεγάλο κομμάτι της περιουσίας».
Χήρα πλέον, η Άννα Καπαγιαννίδη αποφασίζει το 1923 να μετακομίσει στην Αθήνα, για τις σπουδές των παιδιών της. Μέχρι τα 16 τους λάμβαναν εκπαίδευση κατ’ οίκον, χαρακτηριστικό της οποίας ήταν η άνεση στις ξένες γλώσσες, όπως τα αγγλικά και τα γαλλικά.
Τις επιχειρήσεις τις έτρεχε ο Αλκιβιάδης Καπαγιαννίδης, αδελφός του συζύγου της, και κατά κοινή ομολογία λιγότερο ικανός από εκείνον.
Αθήνα 1923: Μια νέα ζωή μετά την κατάρρευση
Έτσι, η Μικρασιατική Καταστροφή και η επακόλουθη Συνθήκη της Λοζάνης που προέβλεπε την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, βρήκε τη χήρα και τα παιδιά στην Αθήνα. Εκεί η οικογένεια πληροφορείται τη χρεοκοπία – μέχρι τότε, ο Αλκιβιάδης Καπαγιαννίδης έστελνε όσα χρήματα χρειάζονταν. Σε ό,τι αφορά το σπίτι, είναι γνωστό ότι το άνοιξαν οι Τούρκοι για τον Μουσταφά Κεμάλ.
«Για να τα βγάλει πέρα, η γιαγιά Άννα Καπαγιαννίδη άρχισε να πουλάει τα κοσμήματά της – μέχρι το 1930 που τελείωσε ο αδερφός του πατέρα μου ο Αριστείδης πολιτικός μηχανικός και τότε τελείωσαν και τα χρήματά της», σημειώνει ο Θέμης Καπαγιαννίδης.
Εδώ παρεμβαίνει η Ρίκη Τριανταφυλλίδου, συμπληρώνοντας μια κρίσιμη απόχρωση: «Απ’ όσα έχω διαβάσει και μάθει, ζούσαν σε κάθε περίπτωση άνετα, διότι –όπως έλεγε ο πατέρας του– ο Αριστείδης δεν στερήθηκε τίποτα, τα είχε όλα πλουσιοπάροχα. Αλλά μετά το 1930 άρχισαν τα σημαντικά προβλήματα».
Τα πραγματικά τελευταία λεφτά ξοδεύτηκαν ώστε ο Αλκιβιάδης, που διαγνώστηκε με φυματίωση όπως ο πατέρας του, να γίνει καλά. Εισήχθη στο σανατόριο στην Πάρνηθα – του έκαναν αφαίρεση του ενός πνεύμονα και έζησε έως το 1998, με μεγάλη καριέρα ως πολιτικός μηχανικός.
«Εφόσον ο πατέρας μου ήταν ο μικρότερος, για να μπορέσει να σπουδάσει τελειώνοντας το σχολείο πήγε σε ένα γραφείο ως σχεδιαστής. Στο Πολυτεχνείο είχε μπει 4ος στη σειρά, το 1937. Το τελείωσε το 1941 μέσα στον πόλεμο – τότε η φοίτηση ήταν 4ετής», συμπληρώνει ο Θέμης Καπαγιαννίδης.
Η Άννα δεν ξαναπήγε ποτέ πίσω – λόγω των σχέσεων της Ελλάδας με την Τουρκία. Οι δικοί της την περιγράφουν ως έναν εξαιρετικό άνθρωπο, πράο και καλοσυνάτο.
«Ένα κομμάτι μάλαμα – “ρίζα μ’” με έλεγε συνέχεια. Δεν είχε καμία πικρία. Μεγάλωσε έξι αγόρια· από εύπορη οικογένεια και η ίδια, η οικογένεια Τριανταφυλλίδη. Ο πατέρας της, Ανδρέας Τριανταφυλλίδης, ήταν έμπορος και διατέλεσε άμισθος πρόξενος της Ελλάδας στην Τραπεζούντα. Για τις υπηρεσίες του αυτές, ο βασιλιάς Γεώργιος τού απένειμε τον Αργυρό Σταυρό των Ιπποτών του Βασιλικού Τάγματος του Σωτήρος».
Με αυτή την αξιοπρέπεια και την αστική ανατροφή που είχε, δέχτηκε με στωικότητα και το μεγαλύτερο πλήγμα: καθώς ήταν Ρώσοι υπήκοοι, δεν αποζημιώθηκαν ποτέ με βάση τα όσα προέβλεπε η Συνθήκη της Λοζάνης. Από την τεράστια εκείνη περιουσία δεν πήρε κανένας τίποτα.
Το Μόντε Κάρλο, τα κοσμήματα και τα ασημικά Christofle
Ενόσω ο Κωστάκης και η Άννα ζούσαν στη Γαλλία, πήγαιναν πολύ συχνά στο Μόντε Κάρλο – τους άρεσε πολύ. Για να μην υποκύπτει εκείνος στον πειρασμό του τζόγου, έπαιρνε μαζί του μόνο μια επιταγή και ξόδευε μόνο αυτό το ποσό. Όταν του τελείωναν τα χρήματα, έφευγε από το καζίνο.
«Θυμάμαι να κοιτάζουμε μαζί με τη γιαγιά μου φωτογραφίες και να μου περιγράφει πώς περνούσαν τότε», λέει ο Θέμης Καπαγιαννίδης. «Μου φαίνονταν απίστευτα όσα μου έλεγε – μικρό παιδί ήμουν, δεν κατανοούσα το μέγεθος. Θυμάμαι, για παράδειγμα, μια αφήγησή της από το Μόντε Κάρλο. Μια φορά ο παππούς είχε κερδίσει πολλά λεφτά, και πήγε σε ένα κατάστημα του ξενοδοχείου και της πήρε κόσμημα από τον οίκο Graff – αργότερα ήταν αυτά τα κοσμήματα που πουλήθηκαν για τα έξοδα της ίδιας και των παιδιών. Μόνο με αυτά ήρθε ουσιαστικά, τίποτα άλλο. Από την αλληλογραφία βλέπουμε βέβαια ότι τα πρώτα χρόνια ο αδελφός του άνδρα της προσπαθούσε και της έστελνε χρήματα».
Κάποια στιγμή, το ζευγάρι ταξίδεψε στη Μασσαλία. Εκεί έδωσαν μια τεράστια παραγγελία το 1912 για ασημικά Christofle – ήταν τόσο μεγάλη η παραγγελία που χρειάζονταν δύο με τρία χρόνια για να την ετοιμάσουν. Στο μεταξύ ξέσπασε ο Α’ Παγκόσμιος και έτσι η παραγγελία έμεινε στον αέρα, ουσιαστικά ξεχάστηκε λόγω των όσων μεσολάβησαν.
«Περίπου το 1924-5, κάποιος συγγενής της γιαγιά μου βρέθηκε στη Μασσαλία και με την απόδειξη στα χέρια πήγε να ρωτήσει», λέει ο εγγονός της. «Μέσα στο μπαούλο υπάρχουν πάρα πολλά γράμματα, και κάποια αφορούν τη συγκεκριμένη παραγγελία, με την Άννα Καπαγιαννίδη να ζητά να μάθει τι απέγινε».
Τελικά παραδόθηκε, και κάποια κομμάτια της, με χαραγμένο το «Κ», βρίσκονται στην κατοχή του Θέμη Καπαγιαννίδη.
Επιστροφή στην Τραπεζούντα μετά από 60 χρόνια
Το 1983 τουρκική εφημερίδα Karadeniz έγραψε για την επίσκεψη του πατέρα του στην Τραπεζούντα – ως την επιστροφή ενός Καπαγιαννίδη μετά από 60 χρόνια. Στις 16 Αυγούστου του 1983 δημοσιεύτηκε το σχετικό ρεπορτάζ, με το κείμενο να συνοδεύεται από φωτογραφία. Μάλιστα, στην ίδια εφημερίδα υπήρξε και δεύτερο δημοσίευμα, καθώς τότε ο Κώστας Καπαγιαννίδης είχε συνάντηση με τον δήμαρχο Τραπεζούντας.
Ήταν μια συγκινητική επίσκεψη. Φεύγοντας, πήγε στο τζάκι για να βρει το πιστόλι που ανήκε στον πατέρα του και το είχε κρύψει ο ίδιος· δεν κατάφερε να το εντοπίσει. Έκανε ακόμη μία επίσκεψη το 1985.
Ο ίδιος ο Κώστας Καπαγιαννίδης αποκαλούσε τα ταξίδια του «ιερό προσκύνημα στα άγια χώματα», ενώ η Τραπεζούντα για εκείνον είχε άλλο όνομα: «Πατρίδα». Στην Ελλάδα άλλωστε ήρθε 8 ετών – μπορούσε δε να καταλαβαίνει τα ποντιακά.
Το 2001 ήταν η σειρά του Θέμη Καπαγιαννίδη και της συζύγου του να πάνε στην Τραπεζούντα. Τους συνόδευε ένας ξάδελφος, ο οποίος ήρθε στην Ελλάδα από την Κωνσταντινούπολη σε ηλικία 16-17 ετών, λόγω των Σεπτεμβριανών.
«Δέος!» λέει ο Θέμης Καπαγιαννίδης. «Όταν έχεις ακούσει και μετά το βλέπεις… Πήγαμε στο σπίτι, ήταν Φεβρουάριος, είχε κρύο πολύ. Έβαλα τον ξάδελφό μου να ρωτήσει τον άνδρα που εξυπηρετούσε τον κόσμο στο γκισέ των εισιτηρίων, σε ποιον ανήκει το σπίτι. “Σε κάποιον Κωστάκη Καπαγιαννίδη, ήταν έμπορος, τραπεζίτης” απάντησε εκείνος – λέγοντας την αλήθεια. Κάτι που βέβαια δεν αναφέρεται στα βιβλία».
Την ίδια επίσκεψη περιγράφει και η Ρίκη Τριανταφυλλίδου: «Στην πόλη φτάσαμε νύχτα. Από το αεροδρόμιο νοικιάσαμε αυτοκίνητο, και το πρώτο πράγμα που κάναμε ήταν να πάμε εκεί. Ακόμα και τώρα έχω τόσο έντονη την εικόνα και την ανάμνηση. Πώς πας σε ένα σπίτι και χώνεις το κεφάλι μέσα από τα κάγκελα για να δεις τι γίνεται; Τόση ήταν η επιθυμία».
Και όπως εξηγεί ο Θέμης Καπαγιαννίδης, εκείνη τη στιγμή δεν είχαν ακόμη ανακαλύψει όλο το αρχείο που είχαν στην κατοχή τους.
«Όταν πήγαμε αυτό το ταξίδι, δεν είχαμε ακόμα ανακαλύψει όλο αυτό το αρχείο», λέει. Και όταν επέστρεψαν, ψάχνοντας το υλικό, είδε φωτογραφία της τραπεζαρίας όπου κάθεται όλη η οικογένεια και τρώει. Ήταν η ίδια τραπεζαρία που είχε δει από κοντά. «Με έπιασε δέος», λέει. «Έχουν κρατήσει τα πάντα από την οικοσκευή – είναι τρομερό να βλέπεις τα πράγματα ανθρώπων που γνωρίζεις, αυτά που άφησαν πίσω κλειδώνοντας το σπίτι τους και φεύγοντας».
Το μπαούλο που άνοιξε την οικογενειακή μνήμη
Ο Κώστας Καπαγιαννίδης ήταν στο Ψυχικό δημοτικός σύμβουλος. Μετά τη Μεταπολίτευση, το 1979, ήταν πρόεδρος της κοινότητας. Το 1943, κατόπιν αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, εγκρίθηκε η μελέτη του μεγάρου του Συλλόγου Αργοναύται–Κομνηνοί στην Καλλιθέα, το οποίο ανεγέρθηκε με την επίβλεψη του το 1955 και αποπερατώθηκε το 1974.
«Ο πατέρας μου είχε αρχιτεκτονικό γραφείο, και τα τρία παιδιά έγιναν αρχιτέκτονες», λέει ο Θέμης Καπαγιαννίδης. «Και τα δικά μου παιδιά, ο μεγάλος είναι αρχιτέκτονας και ο μικρός πολιτικός μηχανικός. Το γένος Τρανού η μητέρα μου, γεννήθηκε το 1922 στην Κωνσταντινούπολη και ήρθε και αυτή στην Ελλάδα το 1930-32».
Στη συζήτησή μας η ιστορία της οικογένειάς του ξαναζωντάνεψε, αβίαστα. Ωστόσο, ο ίδιος είναι φειδωλός για τον εαυτό του. «Χωρίς να το υπερπροβάλλει, είναι πολύ περήφανος για την καταγωγή του. Είναι δηλωτική της ταυτότητάς του», λέει η σύζυγός του.
Παρόλα αυτά, τα παιδιά τους –και τα δύο, ο καθένας με τον τρόπο του– γνωρίζουν πολύ καλά την οικογενειακή ιστορία. Η Ρίκη Τριανταφυλλίδου περιγράφει:
«Ο δε μικρός, ο Αλέξανδρος, έχει τρέλα. Όταν ανοίξαμε αυτό το μπαούλο, ήταν σαν να βγήκε από μέσα το παρελθόν. Το είχε στην κατοχή του ο πρωτότοκος, ο Γρηγόρης, ο οποίος δεν έκανε παιδιά. Και μόλις πέθανε πέρασε στην κατοχή του πατέρα του Θέμη και μετά στη δική του. Και δεν το είχαμε ανοίξει ποτέ.
»Πριν από τρία χρόνια το ανοίξαμε. Το είχαμε ανοιχτό μέσα στη μέση του σαλονιού και το είχαμε εκεί δύο μήνες· να βλέπουμε τα γράμματα της γιαγιάς στην αλληλογραφία. Να διαβάζουμε και να μαθαίνουμε ότι πάντα ήλπιζε πως θα μπορούσε να πουλήσει το σπίτι· ζούσε για χρόνια με αυτή την ελπίδα, και το βλέπουμε στα γράμματα. Κάναμε ανασύσταση μιας εποχής. Καθίσαμε και τα ξαναγράψαμε από την αρχή για να μπορέσουμε να καταλάβουμε κάποιες λέξεις που ήταν δυσνόητες και δυσανάγνωστες λόγω του γραφικού χαρακτήρα. Και μετά ο Αλέξανδρος τα δακτυλογράφησε.
»Στην Δ’ Δημοτικού ήταν ο γιος μας ο Αλέξανδρος, όταν ανέθεσαν σε κάθε μαθητή και μαθήτρια να φτιάξουν ένα λεύκωμα με την ιστορία της οικογένειάς τους. Έτσι έγινε μια πρώτη ταξινόμηση του υλικού».
Κάτι σαν επίλογος
Υπάρχουν σπίτια που είναι απλώς κτίσματα. Και υπάρχουν σπίτια που γίνονται σύμβολα. Η Βίλα Καπαγιαννίδη, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία: είναι ένας τόπος όπου η ιδιωτική ιστορία συναντά τη δημόσια, και η αρχιτεκτονική την Ιστορία.
Μέσα από τη μαρτυρία του Θέμη Καπαγιαννίδη και της Ρίκης Τριανταφυλλίδου, μέσα από φωτογραφίες, επιστολές και τεκμήρια που για δεκαετίες έμεναν σε ένα μπαούλο, η ιστορία της οικογένειας του Κωστάκη Καπαγιαννίδη παρουσιάζεται για πρώτη φορά ολοκληρωμένα: ως αφήγηση, ως μνήμη και ως επιστροφή.
