Η σημερινή μέρα, δεν είναι ακόμη μία μέρα γενεθλίων για τη Βούλα Πατουλίδου. Είναι μια αφορμή για να σταθεί κανείς για λίγο απέναντι σε μια ζωή που κουβαλά μέσα της μνήμη, αγώνα, απώλεια και δύναμη. Γιατί η σπουδαία αθλήτρια δεν υπήρξε ποτέ μόνο Ολυμπιονίκης. Υπήρξε –και παραμένει– μια φωνή που ενώνει το προσωπικό με το συλλογικό, το βίωμα με την ιστορία.
Γεννημένη με το «μέταλλο» του Πόντου, όπως η ίδια λέει, έμαθε από νωρίς να στέκεται όρθια απέναντι στους ανέμους. Να κουβαλά τη σιωπή των προγόνων της σαν ιερό φορτίο και να τη μετατρέπει σε λόγο, σε πράξη, σε στάση ζωής.
Από το «για την Ελλάδα, ρε γαμώτο» μέχρι τις σημερινές της παρεμβάσεις για τη μνήμη και τη δικαίωση, η διαδρομή της είναι μια συνεχής υπενθύμιση πως τίποτα ουσιαστικό δεν χαρίζεται.
Στη φετινή της επέτειο, όμως, το φως των γενεθλίων συναντά και μια βαθιά προσωπική σκιά. Η απουσία του ανθρώπου της, του Δημήτρη Ζαρζαβατσίδη, δίνει έναν διαφορετικό τόνο στη μέρα – πιο σιωπηλό, πιο εσωτερικό, αλλά και πιο αληθινό. Και μέσα από αυτό το ράγισμα, αναδύεται ξανά η δύναμη. Εκείνη που δεν κάνει θόρυβο, αλλά επιμένει.
Με αφορμή τα γενέθλιά της, η Βούλα Πατουλίδου ανοίγει την καρδιά της στο pontosnews.gr και μιλά για όλα όσα τη διαμόρφωσαν: τις ρίζες, τη μνήμη, τη νέα γενιά, την απώλεια και τη βαθιά ανάγκη να συνεχίζει. Γιατί, όπως η ίδια αποδεικνύει, όσο κι αν σε δοκιμάζει η ζωή, υπάρχει πάντα ένας λόγος να προχωράς – και μια φλόγα που δεν σβήνει.
Κυρία Πατουλίδου, πώς έχουν διαμορφώσει την ταυτότητά σας οι ρίζες σας;
Οι ρίζες για μένα δεν είναι απλώς καταγωγή, είναι το «μέταλλο» από το οποίο είμαι φτιαγμένη. Ο Πόντος είναι το πείσμα να μη λυγίζεις όταν ο άνεμος είναι κόντρα. Είναι αυτή η εσωτερική φλόγα που σου λέει πως, όσο κι αν σε ξεριζώσουν, εσύ θα ξαναφυτρώσεις και θα καρπίσεις.
Αυτή η ταυτότητα με έμαθε να σέβομαι τον μόχθο, να τιμώ τον λόγο μου και να μην ξεχνώ ποτέ από πού ξεκίνησα για να φτάσω στο «για την Ελλάδα ρε γαμώτο».
Ποια είναι η πιο έντονη ανάμνηση ή διήγηση από την ποντιακή σας καταγωγή;
Θυμάμαι τα χέρια των παππούδων μου. Χέρια ροζιασμένα, που όμως όταν σε ακουμπούσαν ένιωθες όλη την ασφάλεια του κόσμου. Η πιο έντονη διήγηση δεν ήταν οι λέξεις, ήταν η σιωπή τους όταν μιλούσαν για την «πατρίδα». Εκείνο το υγρό βλέμμα που κοιτούσε κάπου μακριά, πέρα από τη θάλασσα. Αυτή η σιωπή μού έμαθε πως η μνήμη είναι ιερή και πως έχουμε χρέος να γίνουμε εμείς η φωνή εκείνων που αναγκάστηκαν να σωπάσουν.
Με ποιον τρόπο κρατάτε ζωντανή την παράδοση στην καθημερινότητά σας;
Στην καθημερινότητα είναι οι λεπτομέρειες. Είναι η μυρωδιά του ωτίου στην κουζίνα, είναι μια λέξη ποντιακή που θα μου ξεφύγει πάνω στην ένταση, είναι ο ήχος της λύρας που, όταν τον ακούω, η καρδιά μου χτυπάει σε ρυθμό πυρρίχιου. Αλλά κυρίως, είναι η στάση ζωής: το να είσαι «φιλότιμος», να είσαι ανοιχτόκαρδος και να ξέρεις να μοιράζεσαι το ψωμί σου.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα για την παγκόσμια αναγνώριση της Γενοκτονίας;
Το χρέος μας δεν τελειώνει ποτέ. Τα επόμενα βήματα είναι η διεθνοποίηση του ζητήματος μέσα από την επιστημονική τεκμηρίωση και τη διπλωματία.
Προσωπικά, όπου κι αν σταθώ, σε όποιο διεθνές φόρουμ κι αν βρεθώ, η φωνή μου θα είναι εκεί για να θυμίζει πως 353.000 ψυχές ζητούν δικαίωση.
Δεν είναι θέμα εκδίκησης, είναι θέμα αποκατάστασης της ιστορικής αλήθειας για να μην επαναληφθούν τέτοια εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Πιστεύετε ότι η Ελλάδα έχει κάνει όσα πρέπει;
Έχουν γίνει βήματα, αλλά δεν είναι ποτέ αρκετά όσο η αλήθεια παραμένει «ημιτελής» στη διεθνή σκηνή. Χρειαζόμαστε μια εθνική στρατηγική που να μην επηρεάζεται από τις συγκυρίες της στιγμής. Η ιστορία μας δεν είναι προς διαπραγμάτευση.
Τι σας συγκινεί περισσότερο όταν βρίσκεστε ανάμεσα σε νέους Ποντίους;
Με συγκλονίζει το βλέμμα τους. Όταν βλέπω παιδιά 15 και 20 χρονών να φορούν την παραδοσιακή φορεσιά και να χορεύουν με τέτοιο πάθος, λες και η γη τρέμει κάτω από τα πόδια τους. Εκεί καταλαβαίνω ότι τίποτα δεν χάθηκε. Η φλόγα πέρασε σε σίγουρα χέρια.
Πώς βλέπετε τη νέα γενιά να προσεγγίζει την ιστορία της;
Η νέα γενιά είναι πιο υποψιασμένη. Δεν μένει μόνο στο συναίσθημα, ψάχνει, διαβάζει, αναζητά αποδείξεις. Προσεγγίζουν τις ρίζες τους με έναν τρόπο σύγχρονο, αλλά απόλυτα σεβαστικό. Αυτό με γεμίζει ελπίδα: η μνήμη πλέον δεν είναι μόνο μοιρολόι, είναι γνώση και δύναμη.
Πώς διαχειρίζεστε το πένθος για τον θάνατο του συζύγου σας, Δημήτρη;
Το πένθος δεν «διαχειρίζεται», είναι ένας δρόμος που τον περπατάς κάθε μέρα, άλλοτε με βαριά βήματα κι άλλοτε με κομμένη την ανάσα.
Ο Δημήτρης ήταν ο βράχος μου, ο άνθρωπος που ήξερε να ηρεμεί τις θύελλές μου. Η απουσία του είναι ένας θόρυβος που δεν σταματά, αλλά μαθαίνω να ζω με αυτόν. Είναι το ράγισμά μου.
Σήμερα γιορτάζετε τα πρώτα γενέθλια χωρίς εκείνον. Πού βρίσκετε τη δύναμη να συνεχίζετε;
Θέλω να λέω πως η δύναμη έρχεται από εκείνον. Σαν να τον ακούω να μου λέει: “Προχώρα, Πατουλίδου, μην τα παρατάς”. Τη βρίσκω στο παιδί μας, στις αναμνήσεις μας που είναι γεμάτες φως και στην ανάγκη μου να είμαι χρήσιμη. Η ζωή είναι ένα δώρο, κι όσο δύσκολη κι αν γίνεται, οφείλεις να την τιμάς. Σήμερα δεν σβήνω απλώς κεράκια, ανάβω μια φλόγα στη μνήμη του.
Τι σημαίνει για εσάς η πρωτοβουλία των αγώνων στο ΔΑΚ Πανοράματος στη μνήμη του, που θα διεξαχθούν σύντομα;
Είναι η πιο όμορφη «δικαίωση» για έναν άνθρωπο που αγάπησε τον αθλητισμό, τους σπουδαστές του και την προσφορά. Ο Δημήτρης πίστευε στη δύναμη της προσπάθειας. Το να αγωνίζονται παιδιά στη μνήμη του, εκεί που χτυπά η καρδιά του αθλητισμού, είναι σαν να συνεχίζει να δίνει εκείνος το σύνθημα της εκκίνησης. Είναι ένας τρόπος να μείνει η αύρα του ζωντανή. Σ’ αυτούς τους αγώνες θα είναι παρών!
Ποιες αξίες μεταδώσατε στον γιο σας, τον Γιώργο;
Του μάθαμε να είναι έντιμος, να σέβεται τον συνάνθρωπό του και να μη φοβάται τη δουλειά. Του μεταδώσαμε την αξία της αξιοπρέπειας – να μπορεί να κοιτάζει τον καθένα στα μάτια. Ο πατέρας του του έμαθε τη γαλήνη και την υπομονή, κι εγώ ίσως λίγο από το πείσμα μου.
Τι σας κάνει περήφανη μαμά για εκείνον;
Με κάνει περήφανη η καλή του η καρδιά. Το ότι έγινε ένας άντρας με ήθος, που στέκεται στα πόδια του με τις δικές του δυνάμεις.
Όταν βλέπω τον τρόπο που φέρεται στους ανθρώπους, βλέπω τον Δημήτρη μέσα του. Και τότε ξέρω πως, ως γονείς, πετύχαμε το πιο σημαντικό μας «ολυμπιακό μετάλλιο».
Κάλλια Λαμπροπούλου
