Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπαίνει στη δεύτερη εβδομάδα του και οι οικονομικές επιπτώσεις αρχίζουν να απασχολούν όλο και περισσότερο τις κυβερνήσεις και τις αγορές.
Για την Ελλάδα, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο το μέγεθος της κρίσης αλλά κυρίως η διάρκειά της.
Στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης οι εξελίξεις παρακολουθούνται στενά, καθώς μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει κρίσιμους δείκτες της οικονομίας, από τον πληθωρισμό και την κατανάλωση έως τις επενδύσεις και τον τουρισμό.
Πηγές με γνώση των συζητήσεων ανέφεραν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η κατάσταση αντιμετωπίζεται προς το παρόν με ψυχραιμία, ωστόσο υπάρχει ετοιμότητα για παρεμβάσεις εφόσον οι διεθνείς εξελίξεις οδηγήσουν σε σημαντικές ανατιμήσεις, κυρίως στην ενέργεια.
Το μεγάλο στοίχημα: Οι τιμές της ενέργειας
Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι για το κόστος της ενέργειας, το οποίο συνδέεται άμεσα με την εξέλιξη της σύγκρουσης.
Το ζήτημα αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών συζητήσεων τις επόμενες ημέρες. Στο Eurogroup της Δευτέρας, αλλά και στη Σύνοδο Κορυφής της 19ης Μαρτίου, το ενεργειακό κόστος εκτιμάται ότι θα αποτελέσει βασικό θέμα, καθώς αρκετές χώρες ανησυχούν για νέο κύμα ανατιμήσεων σε καύσιμα και ηλεκτρικό ρεύμα.
Κρίσιμος παράγοντας είναι τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% έως 30% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.
Τι σημαίνει ένα ενεργειακό σοκ για την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία, μια σημαντική αύξηση των τιμών της ενέργειας μπορεί να έχει πολλαπλές επιπτώσεις.
Πρώτον, θα αυξηθεί ο πληθωρισμός, κάτι που θα περιορίσει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Παράλληλα, θα αυξηθεί το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, ιδιαιτέρως σε κλάδους όπως: η βιομηχανία, η αγροτική παραγωγή και οι μεταφορές.
Σύμφωνα με τα σενάρια που έχουν εξεταστεί στον προϋπολογισμό, εάν το πετρέλαιο διατηρηθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για μεγάλο χρονικό διάστημα, τότε:
• η ιδιωτική κατανάλωση μπορεί να μειωθεί κατά περίπου 0,7%,
• οι επενδύσεις να υποχωρήσουν κατά περίπου 0,9%,
• ο πληθωρισμός να φτάσει περίπου στο 4,7%, αντί για 2,2% που προβλέπεται στο βασικό σενάριο.
Σε αυτή την περίπτωση, ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας ενδεχομένως να επιβραδυνθεί στο 1,9%, έναντι πρόβλεψης 2,4%.
Ωστόσο, για να συμβεί αυτό θα πρέπει οι τιμές του πετρελαίου να παραμείνουν σε αυτά τα επίπεδα για περίπου έναν χρόνο.
Πιθανές επιπτώσεις σε τουρισμό, ναυτιλία και αγροτική παραγωγή
Πέρα από την ενέργεια, μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή ενδεχομένως να προκαλέσει και άλλες οικονομικές επιπτώσεις.
Στον τουρισμό, για παράδειγμα, η Ελλάδα θεωρείται ασφαλής προορισμός, ωστόσο σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης συχνά παρατηρείται επιβράδυνση στις διεθνείς ταξιδιωτικές ροές.
Την ίδια στιγμή, ήδη καταγράφεται αύξηση στα ασφάλιστρα κινδύνου στη ναυτιλία, γεγονός που μπορεί να αυξήσει το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων.
Παράλληλα, παρατηρούνται ανατιμήσεις σε προϊόντα όπως τα λιπάσματα, κάτι που μπορεί να μετακυλιστεί στο κόστος της αγροτικής παραγωγής.
Τι σχεδιάζει η κυβέρνηση
Από την πλευρά της κυβέρνησης, το βασικό σχέδιο αφορά κυρίως προληπτικά μέτρα ελέγχου της αγοράς, αλλά και ενδεχόμενες παρεμβάσεις στήριξης εάν οι τιμές της ενέργειας αυξηθούν σημαντικά.
Μεταξύ άλλων εξετάζονται:
• εντατικοί έλεγχοι στην αγορά καυσίμων,
• παρακολούθηση αποθεμάτων ενέργειας και βασικών αγαθών,
• ενεργοποίηση μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Σε περίπτωση που το πετρέλαιο παραμείνει κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι για περίπου έναν μήνα, στο τραπέζι βρίσκεται η πιθανότητα ενεργοποίησης ενισχύσεων τύπου pass.
Οι φοροελαφρύνσεις και το «μαξιλάρι» της οικονομίας
Παρά την αβεβαιότητα, στο οικονομικό επιτελείο επιμένουν ότι το βασικό πακέτο φοροελαφρύνσεων που σχεδιάζεται για το 2027, ύψους περίπου 800 έως 900 εκατομμυρίων ευρώ, δεν τίθεται προς το παρόν υπό αμφισβήτηση.
Το ερώτημα που παραμένει ανοικτό είναι αν θα υπάρξει δημοσιονομικός χώρος για πρόσθετα μέτρα, ειδικά στην περίπτωση που ο πόλεμος επηρεάσει τα φορολογικά έσοδα.
Σε αυτό το ενδεχόμενο, η κυβέρνηση ποντάρει κυρίως στην αύξηση των εσόδων από την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, ενώ δεν αποκλείεται και η ανάγκη ευρωπαϊκών παρεμβάσεων εάν η κρίση παραταθεί.
