Η σύγχρονη εικονική πραγματικότητα στη Σμύρνη του 19ου αιώνα – Ο φορητός στερεοσκοπικός θεατής στην ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης

Ματιά σ’ ένα μικρό τεχνολογικό θαύμα που γνώρισε μεγάλη εμπορική αποδοχή, από τα μέσα του 19ου αιώνα έως το 1900, τον Φορητό Στερεοσκοπικό Θεατή μπορεί να ρίξει κανείς κατά την επίσκεψή του στην αίθουσα «Μικρασιατικών Κειμηλίων», στην ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης.

Το έκθεμα του μήνα Φεβρουαρίου, αν και αναπτύχθηκε για επιστημονικούς σκοπούς, αποτέλεσε μια δημοφιλή συσκευή οικιακής ψυχαγωγίας στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη όπου ζούσαν Έλληνες, Αρμένιοι, Εβραίοι και Οθωμανοί Τούρκοι.

Ο Φορητός Στερεοσκοπικός Θεατής θεωρείται ως ένα από τα μέσα της «σύγχρονης εικονικής πραγματικότητας» εκείνης της εποχής και ήταν κάτι που βρισκόταν στα εύπορα σπίτια.

Οι χρήστες τοποθετούσαν στερεοσκοπικές κάρτες με ζεύγη ελαφρώς διαφορετικών εικόνων –κυρίως τοπία και αξιοθέατα– οι οποίες, μέσω των δύο φακών (έναν για κάθε μάτι), δημιουργούσαν την ψευδαίσθηση της τρισδιάστατης εικόνας.

Το πολύτιμο έκθεμα διαθέτει μεταλλικό πλαίσιο με λαβή και συρόμενη ράγα για ακριβή ρύθμιση της εστίασης. Η συσκευή ανοίγει και αναδιπλώνεται εύκολα, ενώ το μεταλλικό της πλαίσιο συνδυάζει ανθεκτικότητα και εργονομία.

«Φέρει γερμανικό διαφημιστικό κείμενο, το οποίο αναφέρει: “Für diesen Apparat sind passende Bilder von Landschaften und Geniesszen stets vorhanden, weitere Ergänzungen derselben in Vorbereitung.” (ελευθ. μετάφραση: “Για αυτή τη συσκευή υπάρχουν διαθέσιμες κατάλληλες εικόνες τοπίων και σκηνών καθημερινής απόλαυσης, ενώ επιπλέον συλλογές βρίσκονται υπό προετοιμασία”, υποδηλώνοντας τη διάθεση έτοιμων σειρών στερεοσκοπικών εικόνων προς αγορά.)

»Στην επάνω πλευρά της συσκευής διακρίνεται η ένδειξη: “IMPERIAL – Neue Photographische Gesellschaft, Steglitz”. Η Neue Photographische Gesellschaft, ιδρυμένη το 1894 στο Στέγλιτς του Βερολίνου, υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες φωτογραφικές βιομηχανίες της Ευρώπης, με παραγωγή φωτογραφιών, καρτ-ποστάλ και στερεοσκοπικών εικόνων.

»Το στερεοσκόπιο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετάβασης από την επιστημονική χρήση στην οικιακή ψυχαγωγία και αναδεικνύει τον ρόλο της τεχνολογικής καινοτομίας στην καθημερινή ζωή στα τέλη του 19ου αιώνα. Σήμερα, λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, επιτρέποντας στον επισκέπτη να κατανοήσει πώς η τεχνολογία διαμόρφωνε τη διασκέδαση, τη μάθηση και την αισθητική εμπειρία των ανθρώπων πριν από έναν αιώνα στην Σμύρνη», αναφέρεται μεταξύ άλλων στο σημείωμα της ΕΣΤΙΑΣ που συνοδεύει τις φωτογραφίες του αντικειμένου στο προφίλ του δραστήριου συλλόγου στο facebook.