Τη Δέσποινα Λι την γνώρισα στη Λάρισα τη δεύτερη μέρα του 19ου Φεστιβάλ Ποντιακών Χορών της ΠΟΕ. Ήμασταν πιασμένες στον κεντρικό χορευτικό κύκλο, χορεύοντας σε απέναντι θέσεις το διπάτ’. Ανυπομονούσα να τελειώσει ο χορός για να πάω να της μιλήσω. Όταν μετά από ώρα ο λυριτζής άφησε το δοξάρι του, την πλησίασα με συστολή και της είπα πως αποδίδει πολύ ωραία τον αρχοντικό αυτόν χορό.
«Τι σημαίνει αρχοντικός;» με ρώτησε. Της απάντησα πως αρχοντικός είναι ο μεγαλοπρεπής, αυτός που είναι επιβλητικός.
Η άλλη ονομασία του χορού είναι «Κοδεσποινιακόν», δηλαδή χορός της Οικοδέσποινας, και πριν με ρωτήσει τι σημαίνει οικοδέσποινα, συνέχισα να φλυαρώ λέγοντας πως η οικοδέσποινα είναι η κορυφή της μητριαρχικής κλίμακας, η κυρία, η μητέρα, αυτή που φροντίζει για την οικογένεια και χαίρει του σεβασμού όλων. «Τι σύμπτωση, κι εμένα Δέσποινα με λένε, Δέσποινα Λι, και είμαι Ελληνοκινέζα» μου είπε! «Αλεξία», της απάντησα δίνοντάς της το χέρι, και έτσι ξεκίνησε η γνωριμία μας!
Πόσα χρόνια είστε στην Ελλάδα;
Ήρθα το 1998, μόνη μου σε νεαρή ηλικία.
Πώς και διαλέξατε την Ελλάδα και όχι μια πιο «ανεπτυγμένη» ευρωπαϊκή χώρα;
Εμένα μου άρεσε πολύ η Ιταλία. Το 1997 ένας οικογενειακός μας φίλος έτυχε να έρθει στην Ελλάδα για δουλειές. Είπε στον πατέρα μου πως μπορεί να βοηθήσει για να βγάλω βίζα. Εγώ τότε σκέφτηκα πως από την Ελλάδα θα ήταν εύκολο να περάσω μετά στην Ιταλία. Με την Ιταλία ήμουν παθιασμένη από μικρή. Είμαι μοναχοπαίδι και μεγάλωσα βλέποντας με τον πατέρα μου ιταλικό ποδόσφαιρο στην τηλεόρασή μας! Μας άρεσε πολύ, ήταν η αγαπημένη μας διασκέδαση.
Υποστηρίζαμε συγκεκριμένη ιταλική ομάδα, την Φιορεντίνα, και όταν αυτή σκόραρε κάναμε τρελούς πανηγυρισμούς στο σαλόνι μας! Ήξερα όλα τα ονόματα των παικτών της Εθνικής Ιταλίας!
Έτσι, ήρθα στην Ελλάδα με απώτερο σκοπό να καταλήξω στην Ιταλία. Με το που πάτησα το πόδι μου στην Ελλάδα έπρεπε να βρω δουλειά για να καλύψω τα έξοδά μου, αλλά και να μάθω τη γλώσσα. Δούλευα τότε σε κινέζικο εστιατόριο που το διαχειρίζονταν Φιλιππινέζοι και ήταν αρκετά δύσκολα. Οι δυσκολίες όμως που αντιμετώπισα, μου δημιούργησαν το κίνητρο για να εξελιχθώ.
Παρακολούθησα εννιά μήνες μαθήματα στο Διδασκαλείο της νέας Ελληνικής Γλώσσας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ, ώστε να πάρω το πιστοποιητικό ελληνομάθειας. Στην Κίνα είχα τελειώσει την Αγγλική Φιλολογία. Λόγω της έφεσής μου στις ξένες γλώσσες έμαθα ελληνικά σχετικά γρήγορα, σε έναν χρόνο. Βοηθούσα τους Κινέζους στην επικοινωνία με τις υπηρεσίες του κράτους, κι έτσι με τα χρήματα που έβγαζα μπορούσα να συντηρήσω τον εαυτό μου. Τότε ήμασταν πολύ λίγοι στην Ελλάδα.
Τον επόμενο χρόνο πήγα στην Ιταλία. Εκεί οι Κινέζοι γνώριζαν πολύ καλά να μιλούν τα ιταλικά, γιατί υπήρχε κινέζικη κοινότητα από παλιά, ήταν ήδη δεύτερης και τρίτης γενιάς. Είδα πως τα πράγματα ήταν ευνοϊκότερα για εμένα στην Ελλάδα. Μπορούσα να βιοποριστώ πιο εύκολα. Το να ζητήσω χρήματα από τους γονείς μου ήταν κάτι που δεν το ήθελα επειδή ο χαρακτήρας μου είναι τέτοιος, ανεξάρτητος. Έτσι αποφάσισα να μείνω.
Ήταν δηλαδή λύση ανάγκης η Ελλάδα ή βρήκατε κάτι που σας άρεσε σε αυτήν, και ας μην είναι Ιταλία;
Κοίταξε, στην αρχή δυσκολεύτηκα λίγο γιατί δεν γνώριζα τόσο καλά τη γλώσσα. Όμως ποτέ δεν ένιωσα πως ήμουν ξένη και δεν μου συμπεριφέρονται καλά! Να φανταστείς το 2014-15 που έκανα αίτηση για να πάρω την ελληνική υπηκοότητα, πέρασα από συνέντευξη με πέντε άτομα εξεταστική επιτροπή. Οι άλλοι υποψήφιοι που προηγήθηκαν έβγαιναν μέσα σε πέντε λεπτά από την εξέταση. Εμένα, ίσως επειδή τους άρεσε η επικοινωνία μας, με κράτησαν 35 λεπτά! Με ρωτούσαν για τα βουνά, τα ποτάμια κτλ. Εγώ τα ήξερα όλα όχι γιατί τα διάβασα επί τούτου για την εξέταση, αλλά γιατί από την αρχή αγάπησα την Ελλάδα και μάθαινα τα πάντα γι’ αυτήν, για τα βουνά της, τα ποτάμια της, τα πέλαγά της, την ιστορία της! Ξέρω ότι ζούμε σε μια χώρα …μπάχαλο –ας μου επιτραπεί η έκφραση–, αλλά είναι πολύ ανθρώπινη.
Εγώ προέρχομαι από πολύ αυστηρή οικογένεια. Έτσι είναι στην Κίνα, αυστηρά. Δεν επιτρέπονται τα λάθη. Αν έκανα στην Κίνα ένα μικρό λαθάκι, στεναχωριόμουν πάρα πολύ γιατί ήξερα τι θα αντιμετωπίσω, τα λόγια που θα ακούσω. Αντίθετα στην Ελλάδα δεν συμβαίνει αυτό. Εδώ έμαθα το «δεν πειράζει». Ήταν άγνωστη φράση για εμένα. Το «δεν πειράζει» έχει πολλή ανθρωπιά μέσα του! Είναι σαν να με έστειλε ο Θεός σε αυτήν τη χώρα για να ηρεμήσω. Παλιά ήμουν πολύ σφιγμένη, τώρα είμαι άνετη, κι αυτό το χρωστάω στους Έλληνες και την κουλτούρα τους!
Τι ωραία που τα λέτε. Μας θυμίζετε τα «καλά» της χώρας μας που τα έχουμε ξεχάσει με την επικαιρότητα.
Μα έτσι είναι. Εδώ αν μιλήσεις για κάποια αστοχία σου θα σου πουν δεν πειράζει, μη στεναχωριέσαι, θα περάσει και αυτό. Υπάρχει κατανόηση.
Σας λένε Δέσποινα…
Ναι, έχω βαφτιστεί. Όπως σου είπα είμαι Ελληνοκινέζα με τα όλα μου. Να σου πω και κάτι να γελάσεις; Ήξερα πως οι Έλληνες είναι πολύ πιστοί, αγαπούν τον Θεό και κάνουν το σταυρό τους πολύ συχνά, σε κάθε ευκαιρία. Κάνουν το σταυρό τους όταν ακούνε κάτι παράξενο, όταν ζητάνε από τον Θεό κάτι, όταν κινδυνεύουν. Παλιά έμενα στο Παγκράτι και έπαιρνα λεωφορείο για να μετακινηθώ. Σε μια συγκεκριμένη στροφή έβλεπα τους συνεπιβάτες μου να κάνουν το σταυρό τους πάνω στο λεωφορείο. Εγώ νόμιζα πως η στροφή ήταν επικίνδυνη, γι’ αυτό έβλεπα τους πάντες να σταυροκοπιούνται. Μετά παρατήρησα πως στη στροφή υπήρχε μια εκκλησία. Τότε έμαθα ότι κάνουν το σταυρό τους και όταν βλέπουν εκκλησία!
Ναι, είναι αλήθεια πως ως λαός έχουμε βαθιά πίστη. Νομίζω όμως πως και οι Κινέζοι έχουν βαθιά πίστη.
Δεν είναι τυχαίο. Είμαστε αρχαίοι πολιτισμοί. Στην Κίνα έχουμε πολιτισμό 5.000 χρόνων. Τα τελευταία 70 χρόνια έχουμε κομμουνισμό. Σε αυτά τα χρόνια έχουν αλλάξει κάποια πράγματα, έχει παραγκωνιστεί ο αρχαίος πολιτισμός μας. Είχαμε Ταοϊσμό, είχαμε Κομφουκιανισμό, είχαμε Βουδισμό. Όπως η Ελλάδα είναι γεννήτορας του Δυτικού πολιτισμού, έτσι και η Κίνα είναι γεννήτορας του Ανατολικού πολιτισμού. Στην Ελλάδα που αντιπροσωπεύει τη Δύση για εμάς στην Κίνα, γεννήθηκαν η Ελευθερία και η Δημοκρατία. Στην Κίνα είχαμε τον Αυτοκράτορα. Να σημειώσουμε πως την Ελλάδα εμείς οι Κινέζοι την λέμε XILA (προφέρεται Χίλα, από το Ελλάς) και όχι Greece (από το Γραικία) όπως ο υπόλοιπος κόσμος. Αναγνωρίζουμε δηλαδή τη συνέχειά της από την Αρχαία Ελλάδα!
Με αυτά που ακούω, βγάζω το συμπέρασμα πως η κινέζικη παροικία εδώ στην Ελλάδα αισθάνεται τη χώρα σαν δεύτερη πατρίδα της.
Κοίταξε, θα σου μιλήσω για εμένα. Εγώ όταν γυρνάω στην Κίνα για να δω τους γονείς μου, νιώθω πως πήγα ταξίδι. Δυστυχώς έχουν αλλάξει πολλά πράγματα που με συνέδεαν με τη χώρα μου. Έχει γκρεμιστεί το παλιό μας σπίτι, το σχολείο μας δεν υπάρχει πλέον, χτίστηκε καινούργιο, πέθανε η γιαγιά μου που με μεγάλωσε… Η πόλη έχει αλλάξει στο βωμό της ανάπτυξης, δεν θυμίζει σε τίποτα την πόλη όπου μεγάλωσα. Το μόνο σταθερό είναι οι γονείς μου, γι’ αυτούς επιστρέφω.
Τώρα με τι ασχολείστε;
Εργάζομαι στην εταιρεία Chinatown ΕΠΕ. Εκδίδουμε τη μοναδική κινέζικη εφημερίδα σε έντυπη μορφή στην Ελλάδα που κυκλοφορεί και στις δύο γλώσσες, κινέζικα και ελληνικά, την China-Greece Times. Έχουμε πολιτιστικό κέντρο και κάνουμε πολλές εκδηλώσεις. Και εμάς τους Κινέζους μας αρέσει πολύ ο πολιτισμός και τον υπηρετούμε.
Ας περάσουμε όμως τώρα στα ποντιακά ενδιαφέροντά σας! Πώς βρεθήκατε στον κύκλο 1.500 Πόντιων χορευτών; Πώς ο κινέζικος πολιτισμός συνάντησε τον ποντιακό;
Πριν κάμποσο καιρό γνώρισα μια κυρία στο γυμναστήριο. Μου μιλούσε συνεχώς για το σωματείο της, τον Σύλλογο Ποντίων Νέας Φιλαδέλφειας «Δημήτριος Υψηλάντης». Μου έλεγε για την ευεργετική επίδραση του χορού στην ψυχική υγεία, και πως ο ποντιακός χορός είναι πολύ έντονος και συνοδεύεται με ζωντανή μουσική, με νταούλι και λύρα. Αμέσως μου δημιουργήθηκε η ανάγκη να γίνω κι εγώ μέρος αυτής της ομάδας. Την ρώτησα εάν μπορώ να γίνω μέλος του συλλόγου, και μου απάντησε πως φυσικά μπορώ! Ξεκίνησα τον Σεπτέμβριο του ’24.
Ο χοροδιδάσκαλος, ο Στέφανος Σιδηρόπουλος, μου έδειχνε υπομονετικά τα βήματα και το χορευτικό ύφος. Ο κ. Σιδηρόπουλος είναι πολύ καλός και έχει την εκτίμηση όλων των χορευτών του συλλόγου μας. Μας μιλάει για την ιστορία του χορού, τον τόπο προέλευσής του, τις παραλλαγές του και την εξέλιξη που τυχόν έχει μέσα στα χρόνια.
Εκτός από το ρυθμό, τη λύρα, τα αρχαία ελληνικά στα λόγια των τραγουδιών, μου άρεσε και η ατμόσφαιρα του συλλόγου.
Εγώ ανησυχούσα μην ενοχλούσα και μπέρδευα τους χορευτές επειδή δεν ήξερα στην αρχή να χορεύω, όμως η αγάπη που πήρα και η ενθάρρυνση με έκαναν σύντομα να αισθάνομαι «σαν το σπίτι μου». Το έβαλα στόχο λοιπόν να μάθω να χορεύω ποντιακά. Έτσι το καλοκαίρι έκανα με τον κ. Σιδηρόπουλο ιδιαίτερα μαθήματα.
Όπως λέει και ο χοροδιδάσκαλός μας, για να χορέψεις ποντιακά πρέπει να ακούσεις πρώτα τη μουσική, να ακούσεις τι σου λέει, να δείξεις στους ανθρώπους με την κίνηση του σώματός σου τι σημαίνει ο σκοπός. Τα βήματα είναι η εύκολη υπόθεση. Για να χορέψεις έναν χορό –είτε αυτός είναι ποντιακός είτε άλλος– πρέπει να έχεις ψυχή. Πρέπει η ψυχή σου να μιλήσει μέσω του σώματός σου και να επικοινωνήσει αυτό που έχει να πει. Π.χ. στο τρομαχτόν τα γρήγορα βήματα, το ξέσπασμα, είναι εύκολο, τα αργά βήματα έχουν τη δεξιοτεχνία.
Είναι όπως και στη ζωή, πρέπει να ρυθμίζουμε το σώμα πότε να τρέχει και πότε να πάει αργά με προσεχτικές κινήσεις. Έχω διδαχτεί και άλλα από τον ποντιακό χορό. Κάποτε πέφτουμε κάτω, και είναι εντάξει αυτό, πρέπει να έχουμε υπομονή. Θα έρθει η ώρα που θα πεταχτούμε ψηλά με τα χέρια σηκωμένα, σαν νικητές!
Το καλό με εμένα είναι ότι ήμουν tabula rasa [άγραφος πίνακας], δεν ήξερα τίποτα από ποντιακούς χορούς και τους έμαθα από την αρχή μέσα στο σύλλογο.
Από το Φεστιβάλ ποια στιγμή σάς εντυπώθηκε ανεξίτηλα στο μυαλό;
Όταν φεύγαμε από το Φεστιβάλ και σταματήσαμε με το λεωφορείο μας στο μπλόκο των αγροτών έξω από την Καρδίτσα. Κατεβήκαμε όλοι στο δρόμο και ο σύλλογός μου μαζί με άλλους συλλόγους, άρχισε να περπατάει προς το μέρος όπου βρίσκονταν οι αγρότες με τα τρακτέρ τους, τραγουδώντας και παίζοντας με τις λύρες και τα νταούλια. Τραγουδούσαν μέσα από την ψυχή τους. Συγκινήθηκα. Ρώτησα τότε τον Γιώργο Σαραφίδη από το σύλλογό μας τι σημαίνουν τα λόγια του τραγουδιού και μου εξήγησε. Τι ωραία λόγια έχουν τα ποντιακά τραγούδια, αλλά δυστυχώς δεν τα καταλαβαίνω ακόμα! Χορεύοντας φτάσαμε στο σημείο εκείνο όπου ήταν οι αγρότες.
Αμέσως ήρθαν ανάμεσά μας και άρχισαν να κινούνται και αυτοί με το ρυθμό. Χορευτές και αγρότες γίναμε ένα. Εμείς τους δώσαμε τα εδέσματα που είχαμε κρατήσει γι’ αυτούς από την εκδήλωση στη Λάρισα, πιροσκία και ωτία. Αυτοί μας κέρασαν τα κρασιά τους. Χορέψαμε και τραγουδήσαμε. Δηλώσαμε την υποστήριξή μας στον αγώνα τους. Όταν φεύγαμε, μας χαιρέτησαν πατώντας τις κόρνες από τα τρακτέρ τους. Αμέσως ξέχασα όλη την ταλαιπωρία. Και πάλι συγκινήθηκα. Αυτή η αλληλεγγύη που έχει ο κόσμος εδώ, αυτό το να βοηθάει ο ένας τον άλλον, πολύ μου αρέσει!
Βλέπετε κοινά στοιχεία με τον κινέζικο πολιτισμό;
Σίγουρα υπάρχουν! Εγώ όμως όταν φοράω την ποντιακή φορεσιά ή το μπλουζάκι του συλλόγου δεν είμαι πλέον η Δέσποινα, είμαι μέλος του συλλόγου «Δημήτριος Υψηλάντης» της Ν. Φιλαδέλφειας. Είμαστε μια ομάδα 18 ατόμων. Ο ένας βοηθάει τον άλλον, και αυτό με συγκινεί. Έχουμε τη Δήμητρα Ματσινού, η οποία είναι η καλή μας νεράιδα! Μας φροντίζει όλους. Να φανταστείς ότι τώρα για το Φεστιβάλ κουβάλησε μαζί της άσπρα καλσόν σε περίπτωση που κάποια χορεύτρια έχανε ή είχε ξεχάσει το δικό της. Εγώ όπως σου είπα είμαι μοναχοπαίδι, δεν έχω ζήσει αυτήν την αδελφική αγάπη, αυτήν την ατμόσφαιρα. Μοιραζόμαστε φαγητό, μιλάμε για τα προβλήματά μας, αν μπορούμε βοηθάμε ο ένας τον άλλον ώστε να λυθούν. Και μόνο που θα ακούσεις τον συνάνθρωπό σου μέσα στο σύλλογο και θα του πεις έναν παρηγορητικό λόγο στη στεναχώρια του ή θα χαρείς με τη χαρά του, είναι μεγάλο μοίρασμα. Αυτό με συγκινεί!
Στο πλαίσιο της ερευνητικής μου ιδιότητας ήθελα να σας ρωτήσω και κάτι τελευταίο. Τι γνωρίζετε για τη Σέρρα, σας αρέσει σαν χορός, και ποια εντύπωση σας δημιούργησε όταν την είδατε να χορεύεται για πρώτη φορά;
Κοίτα, πρώτα από όλα έχω να σου δηλώσω ότι ο αγαπημένος μου χορός είναι η Σέρρα! Βέβαια όπως μου λένε δεν χορεύεται από γυναίκες, αλλά έστω και έτσι, όταν χορεύουν οι άντρες στο σύλλογο εγώ είμαι από πίσω τους και μαθαίνω.
Ευτυχώς έτσι γίνεται στα περισσότερα χορευτικά τμήματα των συλλόγων. Εάν μια γυναίκα θέλει να μάθει Σέρρα μαθαίνει στον σύλλογό της, απλά δεν χορεύει σε δημόσιες εμφανίσεις του χορευτικού. Πείτε μας όμως τι σας εντυπωσιάζει και γιατί τον ξεχωρίζετε από τους υπόλοιπους ποντιακούς χορούς.
Τον ξεχωρίζω! Δεν ξέρω την ιστορία του. Όπως προείπα έχω μια «αγνή» οπτική για τους ποντιακούς χορούς, τους βλέπω με καθαρή μάτια όπως βλέπεις τα πάντα για πρώτη φορά. Καταλαβαίνω από τον τρόπο που τον διδάσκει ο χοροδιδάσκαλός μας στους συγχορευτές του συλλόγου μας, πως αυτός ο χορός έχει άμεση σχέση με πόλεμο! Έχω την αίσθηση πως οι χορευτές αυτοί είναι άντρες που πολεμάνε για τη χώρα τους, την πατρίδα τους, να προστατέψουν την οικογένειά τους. Αυτό καταλαβαίνω από τις κινήσεις.
Δηλαδή ως κάποια που είδε για πρώτη φορά την Σέρρα πρόσφατα, με την ωριμότητα της ηλικίας και των εμπειριών της, λέτε πως η κινησιολογία του χορού παραπέμπει σε πολεμικό.
Και όχι μόνο η κίνηση, ο ρυθμός, η μουσική, ο τρόπος. Όταν στην αρχή οι άντρες πάνε ο ένας πίσω από τον άλλον και γυρίζουν μπροστά ορθώνοντας το ανάστημά τους, είναι σαν να είναι ένα ζωντανό τείχος που λέει «προστατεύουμε ό,τι έχουμε από πίσω μας: το έδαφός μας, την πατρίδα μας, τα σπίτια μας, τα παιδιά μας, τους γέροντες γονείς μας», αυτό έχω καταλάβει βλέποντας αυτόν το χορό. Θα ήθελα να μάθω παραπάνω γι’ αυτόν.
Θα έχετε την ευκαιρία. Θα σας στείλω το βιβλίο μου που θα κυκλοφορήσει σε λίγο διάστημα. Τιμή μας που χορεύετε τους χορούς μας και τιμή μου που χορέψαμε μαζί στο 19ο Φεστιβάλ Ποντιακών Χορών της ΠΟΕ.
Αλεξία Ιωαννίδου
