Ο Άντζελο Γκάττο (σ.σ. Άγγελος Γάττος όπως τον αναφέρουν πολλά ιστορικά βιβλία στην Κύπρο), υπήρξε Ιταλός στρατηγός από το Ορβιέτο, που βρέθηκε το 1570-1571 στην πρώτη γραμμή ενός από τα δραματικότερα επεισόδια της κυπριακής ιστορίας: την 11μηνη αντίσταση της Αμμοχώστου απέναντι στις ασφυκτικές επιθέσεις των οθωμανικών στρατευμάτων του Λαλά Μουσταφά πασά.
Από το πρώτο έως το τελευταίο στάδιο της πολιορκίας, ο Γκάττο δεν ήταν μόνο ένας απλός μάρτυρας των γεγονότων, αλλά ενεργός υπερασπιστής της πόλης, πολεμώντας στο πλευρό των αμυνομένων μέχρι να φτάσει η στιγμή της μεγάλης σύγκρουσης.
Στις 30 Ιουλίου 1571, κατά την πέμπτη και πιο λυσσαλέα επίθεση των Τούρκων, ο Γκάττο τραυματίστηκε βαριά. Παρά τα τραύματά του, συγκαταλέχθηκε στους ελάχιστους που επιβίωσαν. Τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου, όταν πλέον η Αμμόχωστος είχε εξαντληθεί από την απόλυτη έλλειψη τροφίμων και πολεμοφοδίων, η πόλη παραδόθηκε.
Ο Γκάττο, μαζί με πολλούς άλλους Ιταλούς αξιωματικούς, παραδόθηκε σιδηροδέσμιος στους Τούρκους και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου και έφθασε μαζί με τους υπόλοιπους αιχμαλώτους στις 20 Νοεμβρίου 1571. Κλείστηκαν σε πύργο, δεμένοι με βαριές αλυσίδες, και για χρόνια υπέμειναν τις πιο άθλιες συνθήκες ζωής.
Λίγο αργότερα, ο Άντζελο Γκάττο απομακρύνθηκε από την πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και βρέθηκε ακόμη πιο μακριά από την πατρίδα του: σε φυλακή στον Εύξεινο Πόντο.
Μέσα στην υγρασία, το ψύχος και την αφόρητη απομόνωση, εκεί όπου ο χρόνος κυλούσε αργά και η ελπίδα λιγόστευε, συνέβη κάτι που πέρασε στην ιστορία. Ο Άντζελο Γκάττο άρχισε να καταγράφει τις αναμνήσεις του. Το έργο του, που φέρει την ημερομηνία 19 Νοεμβρίου 1573 και ως τόπο συγγραφής τη φυλακή του Ευξείνου Πόντου, αποτελεί μια από τις πιο πολύτιμες μαρτυρίες για τα γεγονότα του 1571 και έχει τίτλο: Διήγησις της τρομεράς πολιορκίας και αλώσεως της Αμμοχώστου κατά το έτος 1571, υπό του στρατηγού Αγγέλου Γάττου εξ Ορβιέτου.
Στις σελίδες του περιγράφει τις καταιγιστικές επιθέσεις των οθωμανικών στρατευμάτων, την αγωνιώδη αντίσταση των υπερασπιστών, τις διαπραγματεύσεις για παράδοση, τις σφαγές που ακολούθησαν, την πορεία των αιχμαλώτων μέχρι την Κωνσταντινούπολη και τη βασανιστική ζωή στα μπουντρούμια. Καταγράφει ακόμη ονομαστικούς καταλόγους στρατιωτών που πολέμησαν ή χάθηκαν, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για έναν πόλεμο που σημάδεψε βαθιά την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Διήγησις του Γκάττο, γραμμένη μέσα στην απόλυτη μοναξιά στον Πόντο, έγινε ένα από τα πιο σημαντικά τεκμήρια της εποχής. Εκδόθηκε για πρώτη φορά στα ιταλικά το 1897 από τον ιερέα Πολύκαρπο Κατιτζάνη και αργότερα μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον Πέτρο Δάνδολο.
Δεν ήταν μόνο ένα χρονικό πολιορκίας. Ήταν η ανθρώπινη φωνή ενός στρατηγού που, αλυσοδεμένος στις εσχατιές του Ευξείνου Πόντου, επέλεξε να αφήσει στην ιστορία μια μαρτυρία αντάξια της γενναιότητας όσων άντεξαν, πολέμησαν και έπεσαν στην ηρωική Αμμόχωστο.
