Μουσικό Ποντιακό Αρχείο: Στον αέρα του διαδικτύου ιστορικές λαογραφικές καταγραφές του Σίμου Λιανίδη από το 1967

Το όνομα του Σίμου Λιανίδη μπορεί να ηχεί διαφορετικά στο αυτί κάθε μυημένου Πόντιου, όπως άλλωστε πολλά ονόματα από εκείνη τη φωτισμένη πρώτη προσφυγική γενιά που κλήθηκε –από μια φωνή εσωτερική και ασίγαστη– να διασώσει έναν ολόκληρο πολιτισμό και μια συλλογική μνήμη.

Οι …επίσημες ιδιότητές του ήταν λογοτέχνης και εκπαιδευτικός –τις τίμησε με το παραπάνω και τις δύο–, το έργο του όμως εκτείνεται πολύ πέρα και πάνω από αυτές.

Εκτενές βιογραφικό του Σίμου Λιανίδη έχει γράψει ο Παντελής Σοφιανός (πρώην πρόεδρος του Συλλόγου Σανταίων Θεσσαλονίκης «Η Επτάκωμος Σάντα») το οποίο μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Σε αυτό το άρθρο θα σταθούμε στην ανεκτίμητη λαογραφική δράση του πολυπράγμονα Σανταίου, καθώς το 1967 η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών –της οποίας είχε διατελέσει γενικός γραμματέας επί δεκαετία– αποφάσισε την αποστολή του στη βόρεια Ελλάδα, με στόχο τη συλλογή μουσικού, ιστορικού και γλωσσικού υλικού.

Βαδίζοντας στα βήματα της πρωτοπόρου Μέλπως Μερλιέ, ο Λιανίδης κατέγραψε θησαυρούς που έκτοτε φυλάσσονται στα αρχεία της ΕΠΜ. Όπως φαίνεται από τα όσα γράφει στο Αρχείον Πόντου (τόμ. 29, Αθήνα 1968, σ. 384-422), ήδη κατά την ανάθεση του έργου φοβόταν πως ήταν ίσως αργά:

Τελικά η αποστολή απέφερε καρπούς. Ενδεικτικά παραθέτουμε τα περιεχόμενα της «Ταινίας υπ’ αριθ. 3» – μαζί με μια φωτογραφία από άλλη πηγή, που από περίεργη σύμπτωση βρέθηκε σήμερα στο δρόμο μας:

Για καλή μας τύχη, από καιρού εις καιρόν η ΕΠΜ (πολύτιμη κιβωτός της ποντιακής παράδοσης) ανοίγει πόρτες και παράθυρα και μοιράζεται τμήματα αυτού του υλικού. Αρκετά από αυτά έχει δημοσίευσει κατά καιρούς ο ερευνητής της ποντιακής λαογραφίας Βασίλης Πολατίδης στο YouTube και στο kotsari.gr, όπως για παράδειγμα «Το νυφέπαρμαν στο Ορτάκιοϊ του Καρς», όπου ο Λιανίδης καταγράφει τον Παύλο Ιωαννίδη να περιγράφει το γαμήλιο έθιμο, να παίζει λύρα και να τραγουδά.

Στις αρχές του τρέχοντος μήνα ο Θεόφιλος Δημητριάδης, δημιουργός και διαχειριστής του Μουσικού Ποντιακού Αρχείου, ανακοίνωσε ότι έλαβε από την Επιτροπή άδεια για δημοσίευση μέρους του υλικού, κι έτσι –ερευνητές και μη– έχουμε τη δυνατότητα να ακούσουμε 27 καταγραφές, στις οποίες περιλαμβάνονται συνεντεύξεις, τραγούδια κ.ά.

Κλείνοντας παραθέτουμε άλλο ένα σημείο του απολογισμού του Λιανίδη, στο οποίο διακρίνεται η σημασία που έδινε στο έργο της καταγραφής των ποντιακών τραγουδιών:

Χριστίνα Κωνσταντάκη