Η Παρθένα Σεϊτανίδου και η νύφη της Δήμητρα Ιωσηφίδου γεννήθηκαν στον οικισμό Σαμανάντων Κρώμνης, κτισμένο σε υψόμετρο 1.750 μέτρων, στη δεξιά όχθη του Ίμερα Ντερέ, 17 χλμ. ΒΑ της Αργυρούπολης και 52 χλμ. ΝΑ της Τραπεζούντας.
Εκκλησιαστικά άνηκε στη δικαιοδοσία της μητροπόλεως Χαλδίας και Χερροιάνων και επρόκειτο για τον μεγαλύτερο οικισμό της Κρώμνης. Πριν από το 1914 ο πληθυσμός ανερχόταν σε περίπου 600 Έλληνες κατοίκους οι οποίοι μιλούσαν ποντιακά και διατηρούσαν εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο. Το δημοτικό σχολείο όπου φοιτούσαν οι μαθητές της περιοχής, βρισκόταν στον γειτονικό οικισμό Φραγκάντων.
Η μαρτυρία της Παρθένας Σεϊτανίδου με το συμπλήρωμα της νύφης της Δήμητρας Ιωσηφίδου περιλαμβάνεται στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, της μεγαλύτερης και παλαιότερης συλλογής προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα και από τις σημαντικότερες της Ευρώπης.
≈
Είχαμε και μεις τις μάντισσές μας εκεί. Ήταν μια από τα Ποτάμια. Ερχόταν πολλά χρόνια πριν και μας έλεγε, χωρίς χαρτιά, χωρίς φλιτζάνια, χωρίς να κάνει τίποτα μαγικά: «Η Κρώμνη μια μέρα θα σηκωθεί». Είχαμε δει και τον κομήτη, ένα άστρο μεγάλο με ουρά. Έγινε και έκλειψις ηλίου.
Οι γυναίκες λιβάνιζαν, έκαναν το σταυρό τους και έκλαιγαν, να μη γίνει κανένα κακό – σαν να είναι εκείνη η ώρα, πάνω στο δώμα ήμασταν. (Ύστερα) γίνηκε ο πόλεμος. Ο παπάς μάς διάβαζε εφημερίδες και μας έλεγε πως και μεις θα σηκωθούμε. Είχαμε αρραβωνιάσει τον αδερφό μου με τη Δήμητρα.
Το ’22 πρωτοείπαν: «Όσοι θέλουν, να φύγουν». Εμείς δε φύγαμε. Στο χρόνο απάνω, λέμε, θα σηκωθούμε; Αλλού θα πάει η νύφη μας, αλλού εμείς, ας τους παντρέψομε να την έχομε μαζί μας. Τους παντρέψαμε το Φεβρουάριο του ’23. Ένα χρόνο στάθηκαν παντρεμένα και το Φεβρουάριο του ’24 φύγαμε. Ένα χρόνο πριν μας είχαν ειδοποιήσει οι Τούρκοι και πουλούσαμε σιγά σιγά τα νοικοκυριά μας.
Δεκαπέντε μέρες μπροστά κοινώνησε ο παπάς όσους ήθελαν κι όταν βγήκε για τελευταία φορά από της εκκλησίας την πόρτα, μόνο και δε λιγοθύμησε, να μείνει εκεί, στης εκκλησίας την πόρτα απάνω.
Έκανε και τρισάγιο πάνω στα μνήματα και έγινε θρήνος και μουγκρητό. Μέσα σε δεκαπέντε μέρες φύγαμε όλοι. Οι τσανταρμάδες είπαν, ένας ένας που φεύγει, να ρίχνει τα κλειδιά του στου παπά την πόρτα, για να τους τα παραδώσει ο παπάς. Όποιος έφερνε κι έριχνε τα κλειδιά του, ένα μαντήλι δάκρυα έχυνε.
Τα ζώα [εννοεί για την έξοδο] μας τα έφερναν Τούρκοι από τα Ποτάμια. Στις 2 Φεβρουαρίου [τώρα αφηγείται η νύφη της, Δήμητρα Ιωσηφίδου] του ’24 έξι άλογα στάθηκαν στην πόρτα μας. Εφτά οικογένειες θα φεύγαμε ‘κείνη την ημέρα. Μόνο για τη δική μας ήσαν τα έξι άλογα.
Ήταν χειμώνας καιρός. Τα δικά μας βουνά είχαν κλείσει από τα χιόνια και δεν μπορούσαμε να περάσουμε. Πήγαμε από της Ζύγανας το βουνό. Λίγο πριν χάσω από τα μάτια μου την Κρώμνη, γύρισα:
Εγώ την Κρώμ’ ερώτησα ντο είν’ ατά τα χάλια σ’
που είν’ τα κρύα τα νερά σ’, πού είν’ τα παλικάρια σ’.
Ατέ εκλώστεν ειπέν με εξ όλης ας καρδίας
οι μ’σοί επήαν σ’ ασκερλούχ’ κι άλλ’ σα εξορίας.
Από κει κι ύστερα πηγαίναμε βουβοί. Κλαίγαμε χωρίς να μιλάμε, και προχωρούσαμε αυτή την πένθιμη πορεία, εφτά μέρες και εφτά νύχτες ώσπου να φτάσουμε στην Τραπεζούντα.
Στην Τραπεζούντα –είχε αδειάσει από Έλληνες– νοικιάσαμε φράγκικο σπίτι και καθίσαμε δύο μήνες. Μετά τους δύο μήνες ήρθε βαπόρι και σε οκτώ μέρες μας έβγαλε στα Καραμπουρνά. Σαράντα μέρες μάς κάνανε καραντίνα. Βγήκαμε από την καραντίνα και μας φέρανε στην άλλη άκρη της Θεσσαλονίκης, στο Χαρμάνκοϊ. Καθίσαμε σε αντίσκηνα.
Μετά μας είπαν, ο καθένας να πάει να εγκατασταθεί σ’ όποιο χωριό θέλει της Μακεδονίας. Εμείς πήγαμε στο χωριό Σέρβενι του Καράτσοβα ή Αρδαίας. Εκεί ψυχώσαμε*. Εφτά οικογένειες πήγαμε, κάθε μια έχασε και από ένα. Εμάς πέθανε η πεθερά μου.
Ήμουνα άρρωστη εγώ και μέσα στη θέρμη μου βλέπω κι έρχεται μια ξερακιανή γυναίκα. Φοβήθηκα, μα να μην την θυμώσω, της λέω: -«Κάτσε». -«Όχι, θα πάω πρώτα στην τάδε, τάδε και μετά θα ‘ρθω σε σας». Ανεβαίνει η πεθερά μου, της το λέω. -«Δεν είναι τίποτα» μου λέει.
Την άλλη μέρα πεθαίνει μια γυναίκα από το πρώτο σπίτι, την παράλλη πεθαίνει από το άλλο σπίτι, όπως μου τα είπε η ξερακιανή γυναίκα. Αρχίσαμε να φοβούμαστε, ωστόσο όμως εγώ είχα γίνει καλά. Δεν πέρασαν πολλές μέρες κι αρρώστησε η πεθερά μου. Σε κείνην πια ήρθε η ξερακιανή γυναίκα και την πήρε. Πέθανε.
Από κει κι ύστερα, άλλο δεν μπορούσαμε να κάτσομε. Σηκωθήκαμε και ήρθαμε. Ούτε τα σαράντα δεν της κάμαμε. Πήγαμε στο Χασάνι. Καθίσαμε σε αντίσκηνα κάτω από τα πεύκα. Μετά καθίσαμε στα σπίτια του συνοικισμού. Το ’42 μας κατέβασαν στην Καλλιθέα…
