Στον Πόντο τα παρχάρια είναι… γένους θηλυκού, και έχουν τη δείσα και την ευδία. Συνυφασμένα με την αγροτική ζωή, στα ορεινά και πλούσια σε βλάστηση οροπέδια όπου ξεκαλοκαιριάζουν άνθρωποι και ζώα ισχυρή είναι η γυναικεία παρουσία – οι παρχαρομάνες έχουν λάβει διαστάσεις μύθου.
Ο «τίτλος» απονεμόταν συνήθως στην πιο πολύπειρη, αυτή που ήξερε να φέρνει σε πέρας με τον καλύτερο τρόπο όλες τις κτηνοτροφικές εργασίες, και παράλληλα ήταν μια σκληραγωγημένη σοφή αρχηγός.
Επίσης η παρχαρομάνα έχει συνδεθεί με την ενάρετη «οικοδέσποινα». Αυτή τη φιλοξενία θα λάβουν και φέτος την Κυριακή 6 Ιουλίου όσοι και όσες βρεθούν στα παρχάρια του Αγίου Δημητρίου Κοζάνης, στο «Λάλεμαν τη παρχαρομάνας».
Λάλεμαν στην ποντιακή διάλεκτο είναι το κάλεσμα σε ένα ευχάριστο γεγονός, συνήθως σε γάμο. Το «Λάλεμαν τη παρχαρομάνας» είναι το κάλεσμα της Ένωσης Ποντίων Ματσούκας σε μια εκδήλωση-θεσμό που χρονολογείται από τη δεκαετία του 1980 – ουσιαστικά πρόκειται για μια αναβίωση του εθίμου της ευδίας.
Όταν στα παρχάρια της Ματσούκας η ομίχλη –η περίφημη δείσα– σκέπαζε για 10-15 μέρες τα οροπέδια, και ο καιρός ήταν συννεφιασμένος και βροχερός, στις καλύβες τραγουδούσαν για να επιστρέψει ο ήλιος και ο καιρός να γίνει εύδιος:
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, ας έρχουν’ οι ρομάνες.
Εγώ τα χιόνια έλυσα και την χλοάδαν έγκα.
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, ελύγανε τα χιόνια.
Τα τουτουγιάδες ένοιξαν, έρθαν τα χελιδόνια.
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, καλώς και καλωσόρισαν τεμόν οι εμπρολάτοι,
που θ’αρματών’νε τα ραχιά και όλα τα παρχάρια
Παρχαρομάνα ελάλεσεν, ας έρχουν οι ρομάνες.
Εσκέρχουν οι τσοπάν, τραγωδούν και συρίζνε
και ολ’εχ’νε τα σιλαχα τουν σ’ωμία κρεμαγμένα…
Η… παράδοση στο «Λάλεμαν τη παρχαρομάνας» απαιτεί υπαίθριο γλέντι που θα ξεκινήσει στις 12 το μεσημέρι και θα διαρκέσει μέχρι το τελευταίο φως του ήλιου, και απαραιτήτως ποντιακά εδέσματα που ετοιμάζουν οι παρχαρομάνες ήδη από την προηγούμενη.
Στιγμιότυπο από την περσινή εκδήλωση
Σημεία συγκέντρωσης (και φιλοξενίας) για μία ακόμα χρονιά θα είναι δύο θρυλικά καλύβια, τη Σόνας τη Ποπαδίας και τη Παρθένας τη Πουαρίνας, που θα σφίξουν ξανά από ζωή.
Στιγμιότυπο από την περσινή εκδήλωση
