Τη μνήμη του Μεγαλομάρτυρα Αγίου Γεωργίου γιορτάζει σήμερα από άκρη σ’ άκρη όλη η Ελλάδα, σε τέτοιο βαθμό που σε πολλά μέρη της ελληνικής επικράτειας ο μήνας Απρίλιος ονομάζεται και «Αϊγιώργης», ή «Αϊγιωργίτης».
Γεννημένος στην Καππαδοκία το 275 μ.Χ., άνηκε σε αρχοντική οικογένεια. Στα 18 του χρόνια έγινε μέλος του ρωμαϊκού στρατού και γρήγορα, λόγω της αποδοτικότητας του, πήρε τον τίτλο του κόμη. Ο Γεώργιος ήταν χριστιανός, όταν λοιπόν ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός στράφηκε εναντίον της χριστιανικής θρησκείας με σκοπό να ανορθώσει την ειδωλολατρία, ο ίδιος ομολόγησε την πίστη του και συνελήφθη.
Ο Γεώργιος κλείστηκε στη φυλακή και τη νύχτα είδε στο όνειρό του τον Χριστό, που του ανήγγειλε ότι θα πάρει το στεφάνι του μαρτυρίου και θα αξιωθεί της αιώνιας ζωής.
Σαν ξημέρωσε, ο Γεώργιος παρουσιάστηκε μπροστά στον αυτοκράτορα γεμάτος χαρά, επειδή γνώριζε ότι έφτασε το τέλος του. Μόλις λοιπόν τον αντίκρισε ο Διοκλητιανός, του πρότεινε να πάνε στο ναό του Απόλλωνα για να θυσιάσει στο είδωλό του.
Όταν μπήκε ο Άγιος στο ναό, σήκωσε το χέρι και αφού έκανε το σημείο του σταυρού διέταξε το είδωλο να πέσει. Αμέσως τούτο έπεσε και έγινε κομμάτια.
Αυτό προκάλεσε την οργή των ειδωλολατρών, οι οποίοι ήθελαν την εκτέλεση του Γεωργίου. Ο Διοκλητιανός τότε έβγαλε διαταγή και του έκοψαν το κεφάλι. Ο πιστός υπηρέτης του Μεγαλομάρτυρα, Πασικράτης, εκτελώντας την επιθυμία του Αγίου, παρέλαβε το Άγιο Λείψανό του μαζί με αυτό της μητέρας του Αγίας Πολυχρονίας και το μετέφερε στη Λύδδα της Παλαιστίνης, όπου βρίσκεται και σήμερα.
Έθιμα
Στην πατρίδα του Αγίου Γεωργίου, την Καππαδοκία, συναντώνται οι πρώτες αγιογραφίες του έφιππου Αγίου Γεωργίου, αλλά και τραγούδια που τον εξυμνούν.
Η σημερινή ημέρα θεωρείται αρχή μίας περιόδου για διάφορες γεωργικές εργασίες. Σημαντικό έθιμο των Μικρασιατών και Θρακιωτών, που σχετίζεται με την εορτή, είναι το κουρμπάνι, δηλαδή η τελετουργική σφαγή ζώων και διανομή του κρέατος σε κοινή εστίαση. Χαρακτηριστική, επίσης, είναι η σύγχρονη εκδοχή της γνωστής αρχαίας παροιμίας, στην οποία ο Άγιος αντικατέστησε την Αθηνά: «Άγιε μου Γιώργη βόηθα με, κούνα και συ το χέρι σου».
Στη Θράκη την παραμονή της εορτής μαζεύουν τσουκνίδες και τις βάζουν στην πόρτα του σπιτιού, γιατί τη νύχτα λένε πως βγαίνει το «τζάντι» (= δαιμόνιο) και παίρνει το «ούρι» (= ευτυχία του σπιτιού), καθώς και της Σύμης, όπου ομοίως την παραμονή ανάβουν φωτιές και πηδούν τραγουδώντας τον ακόλουθο στίχο: «έξω ψύλλοι και κοριοί και μεγάλοι ποντικοί», που έχει να κάνει με την καθαριότητα του σπιτιού.
Στον Πόντο
Τ’ Α-Γιωργί ή τ’ Αερί είναι για τους Πόντιους τ’ Απρίλη η γιορτή του Αγίου Γεωργίου. Άγιος καβαλάρης, θεωρούσαν ότι προλάβαινε αμέσως και βρισκόταν παντού, γι’ αυτό στις δύσκολες και έκτακτες περιστάσεις η πρόχειρη επίκληση στα ποντιακά ήταν: Άερ’-ι-μ’ πρόφτασον’. Και φυσικά υπήρχε και συμπλήρωμα, το τάξιμο: Τσαντάχ’ α φορτούμαι και χτίζω-σε, που υποδήλωνε ότι θα του έχτιζαν εκκλησία.
Σύμφωνα με το μνημειώδες έργο του Ξενοφώντα Άκογλου «Από τη ζωή του Πόντου – Λαογραφικά Κοτυώρων», για να σατιρίσουν τους αερολόγους, με εύθυμη διάθεση έλεγαν: Έλα Χριστέ-μ’ αβράκωτε κι’ Αέρι-μ’ τσιρτσιπλάκι.
Τον Αϊ-Γιώργη τον έβαζαν φυλαχτό στις κούνιες, καθώς ο φόβος ήταν μήπως κανένα φίδι, δράκος ή παρόμοιο τέρας (πραγματικό ή φανταστικό) πνίξει τα παιδιά.
Περίπου 2 χλμ δυτικά των Κοτυώρων υπήρξε ο Αϊ-Γιώργης του Πόστεπε, ο οποίος λέγεται ότι ήταν θαυματουργός. «Ο Τούρκος φύλακας για το χειμώνα της εκεί αρμενικής εξοχικής συνοικίας όπου ήταν και το ερημοκκλήσι του αγίου διηγούνταν ότι πολλές φορές τον έβλεπε καβάλα να έρχεται με καλπασμό στην εκκλησίτσα σε βροχερές και θυελλωδικές ημέρες και νύχτες, όπου άστραφταν και τα πέταλα του αλόγου» περιγράφει ο Ξενοφών Άκογλου.
Κατά την ίδια καταγραφή, δίπλα στην εκκλησία υπήρχε και μια μεγάλη αγριοφιστικιά που τη θεωρούσαν ιερή και δεν την άγγιζε κανένας. Μάλιστα, η παράδοση αναφέρει ότι κάποτε τρεις Τούρκοι ανέβηκαν να κόψουν ξύλα και πριν προλάβουν να κατεβάσουν ούτε μια αξιναριά έπεσαν και σκοτώθηκαν.
Στα Κοτύωρα γιόρταζε και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην ομώνυμη συνοικία. Κατά τον συγγραφέα των Λαογραφικών, «έβγαιναν επίσης στις εξοχές με φαγητά και διασκέδαζαν, και μάλιστα αν έπεφτε ημέρα Κυριακή, αλλιώς πήγαιναν ομαδικά την αμέσως επόμενη Κυριακή. Οι περισσότεροι ανέβαιναν κυρίως στον Αϊ-Γιώργη του Πόστεπε, όπου γινόταν λειτουργία και έπειτα διασκέδαζαν ως το βράδυ. Κι οι Τούρκοι ακόμα ξεχύνονταν στις εξοχές με αρνιά παραγεμισμένα ή ψητά στο φούρνο και γλεντοκοπούσαν.
»Αμέσως μετά τη γιορτή σ’ όλα τα σπίτια σήκωναν τα στρωσίδια του χειμώνα –χαλιά, κιλίμια, πατανίες, παπλώματα, κ.λπ.–, λέγοντας: Αγιωργίτα στρώσον, Αγιωργίτα σκώσον. (Αγιωργίτα ονόμαζαν πρόσθετα τους μήνες Απρίλη και Νοέμβρη».
Γιορτή και από τους μουσουλμάνους
Ο Άγιος Γεώργιος εορταζόταν ή και εορτάζεται και από πολλούς μουσουλμάνους, ειδικά της περιοχής των Βαλκανίων και της Τουρκίας ή της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κατ’ αυτούς, ο Άγιος Γεώργιος συσχετίζεται ή συγχέεται με μουσουλμάνο άγιο, που οι Τούρκοι ονομάζουν ή ονόμαζαν «Χιδίρ Ελέζ» και τη μέρα της γιορτής του την τιμούσαν και την έλεγαν Χουτρελέζ. Θεωρούσαν ότι ο Χιδίρ ή Χιζίρ ήταν προφήτης σύγχρονος του Μωυσή, που άλλοτε εμφανίζεται μόνος και άλλοτε με τον Ηλία-Ελιάς ή Ελέζ. Γνωστό είναι και το τραγούδι, διήγημα «Του Άη Γιωρκού» με στίχους στην καθαρεύουσα και στην κυπριακή διάλεκτο.
