Το ότι υπάρχει μια αγεφύρωτη προς το παρόν διάσταση Ευρώπης-Αμερικής είναι ηλίου φαεινότερο. Το ζήτημα είναι αν και πόσο θα διαρκέσει και τι εν τέλει θέλουν οι ΗΠΑ από την Ευρώπη.
Ο Τραμπ και η ομάδα του εξέφρασαν ένα ευρύ φάσμα της αμερικανικής κοινωνίας το οποίο περιήλθε σε κατάσταση ανέχειας τα τελευταία αρκετά χρόνια, και με τις πολιτικές επιλογές τους θέλουν να το «ξαναβάλουν στο παιχνίδι».
Φταίει, και ως ποιο βαθμό, η Ευρώπη γι’ αυτή την ανέχεια; Θα αποδώσουν τα οικονομικά μέτρα που λαμβάνονται στις ΗΠΑ; Δεν είναι σίγουρο. Το πρώτο σοκ των χωρών που υφίστανται τις πιέσεις μπορεί να ακολουθηθεί και από δικές τους αντιδράσεις. Όσο ισχυρές και αν είναι οι ΗΠΑ, από κάποιο σημείο και πέρα θα αρχίσει να διαφαίνεται η ευαλωτότητά τους.
Ωστόσο, η τάση που εκπροσωπεί ο Τραμπ φαίνεται να έχει αποφασίσει πως η παραδοσιακή σχέση με την Ευρώπη έχει τελειώσει. Αλλού βρίσκεται το αμερικανικό ενδιαφέρον.
Η Ευρώπη είναι τα αμερικανικά νότα τα οποία πρέπει να διασφαλιστούν, αλλά ιδίοις αναλώμασι. Εδώ βρισκόμαστε. Πληρώστε για την άμυνά σας, διαμηνύει η Ουάσινγκτον στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, χωρίς να λείπουν και οι φωνές που υποστηρίζουν και έξοδο της Αμερικής από το ΝΑΤΟ.
Μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην ευρωπαϊκή ήπειρο βρίσκεται στη δημόσια συζήτηση και όλα είναι στην αρχή τους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να βάλει το πλαίσιο στις δικές της χώρες-μέλη για την αρχιτεκτονική αυτή. Το Ηνωμένο Βασίλειο θέλει να συμμετάσχει και αυτό και επειδή δεν είναι μέλος της ΕΕ επιχειρεί να διευρύνει ή να προσανατολίσει προς τα αλλού τον πυρήνα αυτής της αρχιτεκτονικής. Από κοντά η Τουρκία, η οποία διεκδικεί και αυτή ρόλο στον πυρήνα της Ευρώπης, και θέλει μάλιστα να πουλήσει και όπλα.
Μια Τουρκία στην καρδιά της Ευρώπης –και μάλιστα στον ευαίσθητο πυρήνα της άμυνας– θα είναι ένα ακόμη σοβαρό πρόβλημα για την Ελλάδα και την Κύπρο, και γι’ αυτό πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες να αποτραπεί. Προσπάθειες με τη σύμπηξη συμμαχιών εντός της Ένωσης και με επιχείρημα πως στην Ευρώπη δεν χωρά μια νεοοθωμανική, αυταρχική, ολοκληρωτικού χαρακτήρα Τουρκία όπως είναι σήμερα, η οποία επιπλέον είναι και κατοχική δύναμη σε μια σειρά χωρών. Εκτός και αν η Ευρώπη θελήσει να αλλοιώσει εντελώς τα χαρακτηριστικά της.
Αν όμως η Ευρώπη θελήσει να διευρύνει την γεωγραφική έκταση στην οποία θα αναζητήσει ασφάλεια και τον αριθμό των κρατών με τα οποία θα συνεργαστεί, γιατί να μην επεκτείνει την νέα αρχιτεκτονική της σε αυτό που ο στρατηγός Ντε Γκωλ αποκάλεσε ως Ευρώπη από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια, εντάσσοντας και τη Ρωσία;
Ποιο είναι το βασικό ερώτημα της νέας αρχιτεκτονικής; Από ποιον κινδυνεύει και πρέπει να προφυλαχτεί η Ευρώπη; Είναι η Ρωσία ο διαρκής κίνδυνός της;
Ιστορικά η Ρωσία όχι μόνο δεν εθεωρείτο κίνδυνος για τις ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και συμμαχούσε με μερικές από αυτές εναντίον άλλων. Εθεωρείτο, δηλαδή, μέρος της Ευρώπης. Κίνδυνος θεωρήθηκε η Σοβιετική Ένωση, η οποία οδήγησε και στη δημιουργία του ΝΑΤΟ – αλλά εδώ και 35 χρόνια η Σοβιετική Ένωση έχει εκλείψει.
Δεν είναι τυχαίο που στα πρώτα χρόνια της πτώσης των κομμουνιστικών καθεστώτων τέθηκε θέμα ύπαρξης του ΝΑΤΟ αλλά στη συνέχεια αποφασίστηκε να παραμείνει ως συμμαχία, αναζητώντας άλλους στόχους από τους οποίους θα προφύλασσε τα μέλη του. Με την εξαίρεση του πολέμου στη Γιουγκοσλαβία, ίσως και του Αφγανιστάν, πουθενά αλλού το ΝΑΤΟ δεν λειτούργησε ως συμμαχία. Στις πολεμικές περιπέτειες, κυρίως των ΗΠΑ, συμπαρατάχθηκε μαζί τους μια συμμαχία προθύμων μελών του ΝΑΤΟ.
Παρόλα αυτά, όσο υπάρχει η συμμαχία προσφέρει στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, διότι της παρέχει την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα.
Αυτήν την ομπρέλα αναζητά η Ευρώπη στη νέα αρχιτεκτονική της αν την αποσύρουν οι ΗΠΑ. Από τις ΗΠΑ δεν τέθηκε ως τώρα κάποιο τέτοιο ζήτημα. Ζήτημα δηλαδή πυρηνικής κάλυψης. Ωστόσο στην Ευρώπη ανησυχούν.
Άρχισε έτσι ένας διάλογος με τη Γαλλία να προσφέρεται στο ρόλο αυτό. Και επειδή οι πυρηνικές κεφαλές που διαθέτει η Γαλλία είναι μόλις 300 σε σύνολο 5.889 της Ρωσίας, προσφέρθηκε και η Μεγάλη Βρετανία να δώσει και τις δικές της. Άλλες 225. Πάλι η αριθμητική διαφορά είναι τεράστια.
Η προσφορά της Βρετανίας προφανώς προϋποθέτει αναγνώριση ρόλου. Το Λονδίνο θέλει να μπει από πλάγια οδό στην Ευρώπη από την οποία έφυγε. Άρα η αρχιτεκτονική ασφαλείας ξεπερνά τα μέλη της ΕΕ.
Στην Γαλλία και τη Βρετανία απάντησε η Ρωσία, υπενθυμίζοντας πως οι δυνατότητες που έχει να ισοπεδώσει το Παρίσι, το Λονδίνο και το Βερολίνο είναι 20πλάσιες από τις δικές τους.
Μέσα σ’ αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον προσπαθεί να τονίσει την παρουσία της και η Τουρκία, θέτοντας τρία ζητήματα. Ζητά ρόλο στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, αγορές για τις παραγωγές οπλικών συστημάτων της, και κυρίως ζητά να μην εγκαταλειφθεί η ατλαντική συμμαχία.
Διακρίνεται εδώ μια τουρκική ανησυχία για τη δική της απομόνωση σε περίπτωση που διαλυθεί το ΝΑΤΟ και μείνει εκτός ευρωπαϊκών εξελίξεων. Η σημερινή Τουρκία χωρίς την ομπρέλα του ΝΑΤΟ ή άλλου αμυντικού μηχανισμού θα αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα.
Γι’ αυτό στόχος της Αθήνας πρέπει να είναι να μη συμμετάσχει η Τουρκία στον πυρήνα της αμυντικής αρχιτεκτονικής της Ευρώπης.
Θα μπορούσαν οι διαμορφωτές της ελληνικής πολιτικής να δουν και την πρόταση Ντε Γκωλ την οποία μέσω του BBC επαναφέρουν στο προσκήνιο και βρετανικοί κύκλοι. Το όραμα του Γάλλου ηγέτη για μια Ευρώπη από τον Ατλαντικό μέχρι τα Ουράλια (1962) εδράζετο τόσο στην πεποίθησή του ότι η Ρωσία ήταν ευρωπαϊκό κράτος, όσο και στον στέρεο ρεαλισμό ότι χωρίς την ισότιμη και ενεργό συμμετοχή της Ρωσίας δεν μπορούσε να οικοδομηθεί αποτελεσματικό σύστημα ασφάλειας στην Ευρώπη. Κατά τον Ντε Γκωλ, ο αποκλεισμός της Μόσχας από τα ευρωπαϊκά δρώμενα και η δαιμονοποίηση των (Σοβιετικών) Ρώσων δεν εξυπηρετούσε κανένα ευρωπαϊκό συμφέρον.
Ο Τραμπ με την νέα πολιτική του επαναφέρει στον ευρωπαϊκό ορίζοντα παλαιούς προβληματισμούς ως νέους. Αν είναι να διευρυνθεί η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, μήπως πρέπει να σκεφθούν την πρόταση Ντε Γκωλ; Τότε που την έκανε ο Γάλλος στρατάρχης μπορεί να συναντούσε την αντίδραση της Ουάσινγκτον λόγω του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα μπορεί να γίνει με την παρότρυνση των ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί χρειάζονται τη Ρωσία.
Βεβαίως, σ’ αυτή την Ευρώπη θα έχει τη θέση της και η Ουκρανία. Αλλά θα είναι σαν να κυνηγά η Ευρώπη ανέμους αν θέλει να οικοδομήσει την ύπαρξή της ετεροπροσδιοριζόμενη ως προς τη Ρωσία.
Ως προς την Τουρκία, ναι. Το έκανε και το 1683 στην πολιορκία της Βιέννης.
Ως προς τη Ρωσία;
