Άγνωστες πλευρές της ιστορίας για το Αρμενοχώρι της Αθήνας, την «Μαγική Πόλη» του Νίκου Κούνδουρου φέρνει στο φως το βιβλίο Δουργούτι: Αρμένιοι και Έλληνες Πρόσφυγες – Μνήμη και Ιστορία της Πόπης Αραπίνη.
Στις 351 σελίδες του βιβλίου, που αποτελεί έκδοση του περιοδικού Αρμενικά, φιλοξενούνται άγνωστα ντοκουμέντα, σχεδιαγράμματα, χάρτες καθώς και αδημοσίευτο πλούσιο φωτογραφικό υλικό.
«Ήρθαν το 1921 στην Αθήνα και εγκαταστάθηκαν δύο χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης, στο Δουργούτι. Περίπου 500 Αρμένιοι από την Κιλικία, στην πλειοψηφία τους νέοι. Πολλοί ήταν αντάρτες από το Χατζίν, που υπερασπίστηκαν την πόλη τους ενάντια στους Τούρκους. Αρμένιοι βαθμοφόροι, αξιωματικοί, που πολέμησαν στην Μικρά Ασία, στο πλευρό του Πλαστήρα, βρέθηκαν επίσης στο Δουργούτι. Αργότερα, έφτασαν οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής και μεγάλωσαν το Δουργούτι, έτσι που αυτό έγινε, σύντομα, ένας από τους μεγαλύτερους προσφυγικούς συνοικισμούς της Αττικής, όπου, διαχρονικά, υπερίσχυσε το αρμενικό στοιχείο.
»Αν και το κράτος δεν μπορούσε να ανεχθεί τέτοιον συνοικισμό, τόσο κοντά στο Σύνταγμα, οι κάτοικοί του, χωρίς κρατική βοήθεια, μόνοι τους, μετέτρεψαν το Δουργούτι σε μια παραγωγική “πόλη”, με σπίτια-παράγκες αλλά που διατηρούσε εμπορικά όλων των δραστηριοτήτων: υπόδυση, ένδυση, βιβλιοπωλείο–χαρτοπωλείο, ψιλικατζίδικα, περίπτερα, γαλατάδικα (ΕΒΓΑ). Ένα από τα μαγαζιά του ήταν και ο “Μικρός Λαμπρόπουλος”. Ταυτόχρονα, το Δουργούτι είχε όλων των ειδών τους τεχνίτες: μαραγκούς, επιπλοποιούς, σιδεράδες, γανωματήδες, γκαζιεράδες, καρβουνιάρηδες, επισκευαστές μουσικών οργάνων (λατέρνες), μπαλωματήδες, φωτογράφους, κουρείς, ομπρελάδες, παπλωματάδες, ραφτάδες και μοδίστρες…
»H Αγορά του Δουργουτίου έγινε η δεύτερη σημαντικότερη αγορά τροφίμων μετά την Βαρβάκειο αγορά. Η καλή κοινωνία της Αθήνας δεν το αγνοούσε, όταν επρόκειτο να διασκεδάσει. Ερχόταν στις ταβέρνες και τα ουζερί του για να φάει τους αρμένικους μεζέδες και να ακούσει ανατολίτικη μουσική. Σ’ ένα Δουργούτι, που η μουσική ήταν πανταχού παρούσα. Οι Αρμένιοι κάτοικοι, σημαντικός πυρήνας παραγωγής πολιτισμού στην συνοικία, δημιούργησαν, από την αρχή της άφιξής τους σχεδόν, αξιόλογη ορχήστρα και πολυμελείς ομάδες θεάτρου και χορωδίας.
»Την ώρα της Εθνικής Αντίστασης, το Δουργούτι αναδείχθηκε σε πρωτοπόρο κομμάτι των Ανατολικών συνοικιών, στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Έλληνες και Αρμένιοι Δουργουτιώτες συμμετείχαν μαζικά στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, παίρνοντας μέρος σε όλες τις μάχες. Για αυτήν του την δράση, το Δουργούτι έγινε το θέατρο ενός από τα μεγαλύτερα ναζιστικά εγκλήματα στην Ελλάδα, το Μπλόκο του Δουργουτίου, στις 9 Αυγούστου του 1944. Πολλοί αγωνιστές εκτελέστηκαν και όλος ο ακμαίος ανδρικός πληθυσμός του οδηγήθηκε στο Χαϊδάρι, απ’ όπου μεγάλος αριθμός στάλθηκε για καταναγκαστικά έργα στην Γερμανία.
»Το κράτος, που εξ αρχής απαξίωσε τον προσφυγικό συνοικισμό, το 1965 με το γκρέμισμά του, απομάκρυνε τους περισσότερους κατοίκους του. Και κατάφερε, τελικά, να σβήσει ως και το όνομα «Δουργούτι» ενσωματώνοντάς το στον γειτονικό Νέο Κόσμο».
