Χειμερινό ηλιοστάσιο: Σήμερα η μεγαλύτερη νύχτα του 2024

Χειμώνας από σήμερα τυπικά στο βόρειο ημισφαίριο, με τη μικρότερη μέρα του έτους. Στην Ελλάδα ο Ήλιος ανέτειλε στις 7:37 και θα δύσει στις 17:09, με τη διάρκεια της ημέρας στις 9 ώρες και, 31 λεπτά. Συνεπώς, το βράδυ του χειμερινού ηλιοστασίου και τα αμέσως επόμενα του χειμώνα θα είναι και τα μεγαλύτερα του έτους σε διάρκεια.

Όταν ο Ήλιος φτάνει στο φθινοπωρινό ισημερινό σημείο του, τον Σεπτέμβριο, υπάρχει περίπου ίση μέρα και νύχτα, αλλά στη συνέχεια σταδιακά αυξάνεται η νύχτα σε βάρος της μέρας.

Όταν ο Ήλιος περάσει το χειμερινό ηλιοστάσιο, αρχίζει και πάλι να ανεβαίνει όλο και πιο ψηλά στον ουρανό, με αποτέλεσμα η ημέρα να κερδίζει ξανά το χαμένο «έδαφος», ωσότου στην εαρινή ισημερία το φως και το σκοτάδι έχουν πάλι σχεδόν ίση διάρκεια.

Το χειμερινό ηλιοστάσιο δεν πέφτει πάντα την ίδια ημερομηνία, αλλά κυμαίνεται μεταξύ της 20ής και της 23ης Δεκεμβρίου, με πιο πιθανές ημερομηνίες στις 21 και στις 22. Την τελευταία φορά που το χειμερινό ηλιοστάσιο ήταν στις 23 Δεκεμβρίου ήταν το 1903 και δεν θα ξανασυμβεί πριν από το 2303. Οι ημερολογιακές αυτές διακυμάνσεις οφείλονται στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο.

Η έναρξη του χειμώνα δεν συμβαίνει πια στις 25 Δεκεμβρίου όπως στην εποχή του Χριστού, αλλά λίγο νωρίτερα, επειδή έχει αντικατασταθεί το παλαιότερο Ιουλιανό Ημερολόγιο που είχε εισάγει ο Ιούλιος Καίσαρας από το 44 π.Χ. και το οποίο είχε θεσπίσει το χειμερινό ηλιοστάσιο στις 25 Δεκεμβρίου, αλλά έχανε μία ημέρα κάθε 128 χρόνια.

Το 1582 ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ εισήγαγε ένα νέο ημερολόγιο που πήρε το όνομά του (Γρηγοριανό), και το οποίο χάνει μόνο μία ημέρα στα 4.000 χρόνια.

Ο Ήλιος λατρεύτηκε σαν θεός και σχεδόν όλοι οι αρχαίοι λαοί καθιέρωσαν προς τιμήν του διάφορες γιορτές, από τους Σκανδιναβούς και Ιρανούς έως τους Μάγια και τους Ίνκας. Σχεδόν παντού, οι μεγαλύτερες γιορτές γίνονταν κατά την εποχή του χειμερινού ηλιοστασίου που εθεωρείτο η γιορτή της γέννησης του Ήλιου και σηματοδοτούσε και την έναρξη του νέου έτους. Προϊστορικά μνημεία, όπως το Στόουνχετζ στη Βρετανία, πιστεύεται ότι σχετίζονταν με την καταγραφή των κινήσεων του Ήλιου στον ουρανό.

Κεντρική σημασία για τους Ρωμαίους είχε η γιορτή του «αήττητου Ηλίου» στις 25 Δεκεμβρίου, όταν εορταζόταν ότι ο Ήλιος άρχιζε και πάλι να ανεβαίνει στον ουρανό και έτσι να μεγαλώνουν οι ημέρες.

Οι πρώτοι χριστιανοί στη Ρώμη, που κατέφευγαν κρυφά στις κατακόμβες τους, αποφάσισαν να γιορτάζουν τη γέννηση του Χριστού την ίδια ημερομηνία, στις 25 Δεκεμβρίου, όταν οι Ρωμαίοι ασχολούνταν με τις δικές τους γιορτές των Σατουρναλίων.