Πελιτάντων: Το έκαψαν οι Τσέτες – Ήταν στα ριζά του Αγιού Τεπέ της Σαμψούντας

Όταν οι Τσέτες, τον Αύγουστο του 1921, έβαλαν φωτιά για να κάψουν το Πελιτάντων, στους πρόποδες του Αγιού Τεπέ της Σαμψούντας, κανείς από τους εναπομείναντες κατοίκους του χωριού δεν πίστευε ότι θα γλιτώσουν.

Όμως η φωτιά σταμάτησε στο γυναικωνίτη της Υπαπαντής της Θεοτόκου και έτσι σώθηκαν τα γυναικόπαιδα που έφυγαν προς τα δάση. Εκεί ήταν οι Πόντιοι αντάρτες και οι άνδρες του χωριού που σε κάποια κείμενα αναφέρεται ως Πελίτογλου ή Πολίτογλου.

Πληροφορίες για το χωριό υπάρχουν στο βιβλίο Η Έξοδος. Τόμος Ε’. Μαρτυρίες από τον Δυτικό Παράλιο Πόντο και την Παφλαγονία του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

≈

Ο οικισμός Πελιτάντων ή Πελίτογλου (και Πολίτογλου¹ , κατά την επίσημη ονομασία του) ταυτίζεται πιθανότατα με τον οικισμό Pelidoglou που σημειώνεται στον χάρτη του Kiepert², σε πλαγιά, σε απόσταση 23 χλμ. Ν. της Σαμψούντας και 12 χλμ. Ν-ΝΑ της Τέκκιας.

Διοικητικά ανήκε στο μουτεσαριφλίκι της Σαμψούντας και στο βαληλίκι της Τραπεζούντας. Εκκλησιαστικά υπαγόταν στη μητρόπολη Αμάσειας.

Ο ελληνικός πληθυσμός του οικισμού ανερχόταν στους 320 κατοίκους³, οι οποίοι είχαν μετοικήσει παλαιότερα από την περιοχή της Ματσούκας και μιλούσαν ποντιακά.

Διατηρούσαν μεγάλη εκκλησία, αφιερωμένη στην Υπαπαντή της Θεοτόκου⁴, η οποία καταστράφηκε το 1921. Σε μικρή απόσταση από την εκκλησία βρισκόταν και το τετρατάξιο⁵ σχολείο της περιοχής.

Η οικονομία του οικισμού βασιζόταν στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Το μοναδικό προϊόν που εμπορεύονταν οι κάτοικοι του Πελιτάντων στην αγορά της Σαμψούντας ήταν τα καπνά της περιοχής. Συχνότερα προμηθεύονταν τα απαραίτητα από την αγορά της γειτονικής Τέκκιας.

Σημειώσεις

1.Η ονομασία Πολίτογλου χρησιμοποιείται από τον Γ. Βαλαβάνη στη στατιστική των πυρποληθέντων οικισμών, στο Βαλαβάνης-Βιολάκης, Σύγχρονος γενική ιστορία. Βλ. και παρακάτω, σημ. 3.
2.Kiepert, Karte von Kleinasien, f.
3.Χριστοδουλίδης, ό.π.,550: «Πελίτογλου, Έλληνες 360, εκκλησία 1, σχολείο 1, τάξεις 2». – Kitromilides-Alexandris ό.π., 35: «Pelitoglu, κάτοικοι 320, μιλούν ελληνικά, εκκλησίες 2». – Patriarcat (Ecumenique, ό.π., 212: Pelit-oglou, Έλληνες κάτοικοι 320».
4.ΚΜΣ, ΑΠΠ, ΠΟ 341, Πελιτάντων: «Η εκκλησία ήταν μεγάλη με πολλούς τρούλους, πέτρινη. Είχε τοιχογραφίες, εικόνες και πολυέλαιο. Καταστράφηκε απο πυρκαϊά». Η πληροφορία αναφέρει ότι τότε κάηκε ολόκληρο το χωριό από τους Τσέτες.
5.Η συγκεκριμένη πληροφορία σχετικά με τον αριθμό των τάξεων του σχολείου δίδεται απο τον πληροφορητή Γιάννη Σαββίδη, 19.3.1963 (ΚΜΣ, ΑΠΠ, ΠΟ 341, Πελιτάντων). Στη στατιστική του περιοδικού Ξενοφάνης (Χριστοδουλίδης, ό.π., 550) του 1906 καταγράφονται δύο τάξεις. Το σχολείο βρισκόταν κοντά στην εκκλησία. Είχε έναν δάσκαλο. Τα κορίτσια δεν πήγαιναν. Το 1910 κτίστηκε καινούργιο.

•Πηγή: Η Έξοδος. Τόμος Ε’. Μαρτυρίες από τον Δυτικό Παράλιο Πόντο και την Παφλαγονία, Πρόλογος – επιστημονική εποπτεία: Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, Χορηγός «Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντη», Αθήνα 2016, σσ. 674, εικ., 1 χάρτης.
•Σημ.: Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου.