Του Αγίου Ανδρέα το μικρασιατικό έθιμο θέλει λουκουμάδες

Αντριάς, γιατί λέγεται ότι ανήμερα του Αγίου Ανδρέα μπαίνει για τα καλά ο χειμώνας και το κρύο γίνεται τσουχτερό, ονομάζεται στη λαϊκή παράδοση ο Νοέμβριος. Ο επονομαζόμενος και Πρωτόκλητος, επειδή πρώτος αυτός, μαζί με τον αδελφό του Πέτρο, κλήθηκε να ακολουθήσει τον Ιησού, γιορτάζει την τελευταία ημέρα του μήνα· λέγεται και Τρυποτηγανάς, επειδή… τρυπούσε τα τηγάνια όσων δεν ετοίμαζαν λουκουμάδες για την 30ή Νοεμβρίου.

Το έθιμο με τους λουκουμάδες υπάρχει και στη Μικρά Ασία, όπου επίσης πίστευαν ότι «Τ’ Αγι’ Αντριά, αντριεύει το κρύο». Τις τηγανίτες αυτές (γουργουλίδες) τις γλύκαιναν με πετιμέζι ή μέλι και τις προσέφεραν σε συγγενείς, γείτονες και φίλους.

Αποβραδίς έπιαναν το προζύμι και το άφηναν στο τζάκι δίπλα στα κάρβουνα. Το πρωί πρόσθεταν νερό με μαστίχα κοπανισμένη. Αφού έκαιγαν καλά το μπόλικο λάδι, με το αριστερό έπαιρναν το ζυμάρι και με το δεξί έκοβαν κουταλιές και τις πετούσαν στην κατσαρόλα. Για να μην κολλάει η ζύμη, κάθε τόσο βουτούσαν το κουτάλι σε νερό. Οι λουκουμάδες ήταν έτοιμοι όταν ρόδιζαν.

Το έθιμο με τους λουκουμάδες το βρίσκουμε επίσης σε νησιά (Κάλυμνο, Κω, Ρόδο, Κρήτη, κ.α.). Στην εκκλησιαστική παράδοση αναφέρεται ότι αυτό φίλεψαν τον Ιησού και τους μαθητές του στο σπίτι του Αγίου Ανδρέα, καθώς είχαν μόνο λάδι, αλεύρι και μέλι.

Το ταξίδι στον Πόντο και τη Μ. Ασία

Μετά την Πεντηκοστή και το σχηματισμό της πρώτης Εκκλησίας, ο Ανδρέας με τον αδερφό του Πέτρο και άλλους μαθητές βρέθηκαν στη Σινώπη του Ευξείνου Πόντου και εκεί έδρασε ανάμεσα στους Εθνικούς και Ιουδαίους, έχοντας ως ορμητήριο μια κοντινή νησίδα.

Από τη Σινώπη ο Ανδρέας μαζί με τον Ματθία και άλλους μαθητές πήγαν στην Αμισό (Σαμψούντα), όπου ίδρυσαν Εκκλησία. Αφού περιήλθε τις περιοχές του Πόντου, της Ιβηρίας και την Παρθία, γύρισε στα Ιεροσόλυμα μάλλον το 34 μ.Χ. για να γιορτάσει το Πάσχα με τους λοιπούς μαθητές.

Στη δεύτερη πορεία του, μέσω της Αντιόχειας, πήγε στην Έφεσο, τη Λαοδίκεια της Φρυγίας, την Οδυσσούπολη της Μυσίας, στη Νίκαια και την ευρύτερη περιοχή της Βιθυνίας, τη Νικομήδεια, τη Χαλκηδόνα, την Άμαστρη, για να καταλήξει και πάλι στη Σινώπη. Αργότερα επισκέφτηκε τη Σαμψούντα και την Τραπεζούντα, τους Αλανούς, τους Ζηκχούς, τους Βοσπορινούς και τους Χερσονήτες.