Μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως των ψυχών όσων μαρτύρησαν τον Σεπτέμβριο του 1921 στα δικαστήρια της Αμάσειας στον Πόντο, τελέστηκε την Κυριακή, 29 Σεπτεμβρίου, στο στρατόπεδο Παύλου Μελά, στη Θεσσαλονίκη. Μπροστά από το άγαλμα του εθνομάρτυρα Νίκου Καπετανίδη, τιμήθηκαν όλοι εκείνοι που απαγχονίστηκαν από τις 20 Αυγούστου ως τις 29 Σεπτεμβρίου 1921, εκπρόσωποι των Ποντίων και επιφανείς Τραπεζούντιοι.
Ο συνολικός αριθμός των θυμάτων στην Αμάσεια είναι άγνωστος, ενώ εκτιμάται ότι συνολικά περίπου 400 με 450 Πόντιοι εκτελέστηκαν στην κεντρική πλατεία της πόλης.
Στις 25 Σεπτεμβρίου του 1921, τοπική τουρκική εφημερίδα είχε δημοσιεύσει τα ονόματα 155 εξεχουσών προσωπικοτήτων των Ελλήνων του Πόντου που απαγχονίστηκαν από το δικαστήριο του Κεμάλ.
Οι εκτελεσθέντες προερχόταν από τον Πόντο, την Θράκη, νησιά του Αιγαίου, και άλλες περιοχές και ήταν πολιτικοί, δημοσιογράφοι, εκπρόσωποι του θρησκευτικού βίου της τοπικής ελληνικής κοινότητας κ.ά..
Τα άψυχα σώματα των ηρώων παρέμειναν στην αγχόνη σε κοινή θέα στην κεντρική πλατεία της πόλης της Αμάσειας.
Η εκδήλωση
Η τιμητική εκδήλωση άρχισε το πρωί με την τέλεση θείας λειτουργίας και επιμνημόσυνης δέησης στον ιερό ναό Αγίας Βαρβάρας και ακολούθησε πορεία εκπροσώπων συλλόγων με τα λάβαρα, συνοδεία του δημάρχου και όλων των προσκεκλημένων μέχρι το μνημείο του Νίκου Καπετανίδη εντός του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά. Στον χώρο του μνημείου τελέστηκε τρισάγιο ενώ ο καλλιτέχνης Αλέξης Παρχαρίδης, έψαλε το μοιρολόι-άσμα για τον Πόντο.
Στη συνέχεια, ο Χρήστος Χαλκιάς και μέλη του Σωματείου Ιεροψαλτών Θεσσαλονίκης «Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός» έψαλαν δοξαστικό – υμνολογία.
Ακολούθησαν χαιρετισμοί και ομιλία από τον αντιστράτηγο εν αποστρατεία, Λάζαρο Καμπουρίδη, με θέμα «Η σημασία της θυσίας των Ελλήνων του Πόντου και Ανατολής στα Δικαστήρια της Αμασείας».
«Οι ψυχές των ηρώων μαρτύρων ζούνε, μας βλέπουν και μας κρίνουν» ανέφερε, αφού παρέθεσε ένα χρονικό των γεγονότων που οδήγησαν στα δικαστήρια της Αμάσειας.
Στη συνέχεια, στάθηκε στην ιαχή «Ζήτω η Ελλάς» που ξεφώνισε ο Νίκος Καπετανίδης μπροστά από την αγχόνη και σημείωσε ότι «ακούσθηκε σε κάθε γωνιά του Πόντου, της Μικράς Ασίας, της Θράκης, της Ανατολικής Ρωμυλίας, της Ηπείρου, του Αιγαίου, της Κύπρου, της Κρήτης, του Μοριά και κάθε γωνιάς του Ελληνισμού, αποτελεί ένα διαχρονικό μήνυμα ηθικού, υπερηφάνειας και αντίστασης ειδικότερα όμως σήμερα Σήμερα, που ο Εθνικός Όρκος της Τουρκίας θεσμοθετήθηκε στα τουρκικά σχολικά βιβλία και απειλεί να ακρωτηριάσει την εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας και να καταπιεί ολόκληρη την Κύπρο», συμπλήρωσε χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Παύλου Μελά, Δημήτρης Ασλανίδης αναφέρθηκε κι αυτός στον Νίκο Καπετανίδη, ο οποίος «μέσα από το αρχείο της εφημερίδας του «ΕΠΟΧΗ» μας άφησε τεκμήρια του μεγαλειώδους πολιτισμού που ανέπτυξαν οι πρόγονοί μας στα παράλια του Πόντου την εποχή εκείνη. Ενός πολιτισμού που για χιλιάδες χρόνια αναπτύχθηκε στις δύο πλευρές του Αιγαίου και στον Εύξεινο Πόντο. 700.000 Έλληνες ζούσαν στις αρχές του 20ου αιώνα εκεί».
Επιπλέον, υπενθύμισε ότι «σε κάθε γωνιά της Ελλάδας – αλλά εδώ στη Μακεδονία ένα παραπάνω – τιμούμε συλλογικά τα θύματα της θηριωδίας. Τιμούμε κάθε χρόνο 353.000 Ελλήνων που σφαγιάστηκαν με σχέδιο από την Τουρκία στα πλαίσια κεντρικής πολιτικής απόφασης. Και είναι κρίσιμο και σημαντικό να λέμε τα πράγματα πάντοτε με το όνομά τους. Τόσο για να γίνουν κτήμα όλης της ανθρωπότητας, όσο και για να αποτρέψουμε την επανάληψή τους στο μέλλον» κατέληξε.
Στεφάνια στο μνημείο κατέθεσαν ο Γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας και βουλευτής, Σταύρος Καλαφάτης, ο Βουλευτής ΝΔ Α ́ Θεσσαλονίκης, Διαμαντής Γκολιδάκης, ως εκπρόσωπος της Βουλής των Ελλήνων, η δικηγόρος, Ευδοξία Καλπατσινίδου ως εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, ο βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης, Συμεών Κουπελόγλου ως εκπρόσωπος της Ελληνικής Λύσης, ο Πρόεδρος της Νίκης, Δημήτρης Νατσιός, ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ και Δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης, Λάζαρος Κυρίζογλου, ο Αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού και Αθλητισμού ως εκπρόσωπος του Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, Χρήστος Μήττας, η πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων, Χριστίνα Σαχινίδου, η υποπρόξενος του Γενικού Προξενείου της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη, Γεωργία Παντελίδου και η Σοφία Ιακωβίδου, από τη Μέριμνα Ποντίων Κυριών. Στεφάνια κατέθεσαν επίσης ο Ποντιακός Πολιτιστικός Σύλλογος Νικόπολης «Φίλων Κτενίδης» με την Πρόεδρο Παρασκευή Πανέλα και το Σωματείο Δράσης «Νίκος Καπετανίδης» με τον Αλέξη Παρχαρίδη.
