Η ευγηρία στον Πόντο – Όταν ο σεβασμός στην τρίτη ηλικία δεν ήταν κάτι σπάνιο

Στις μέρες μας είναι τόσο συχνά τα περιστατικά εγκατάλειψης –διαφόρων τύπων– ηλικιωμένων που ακόμα και η σκέψη του τι βιώνουν προκαλεί ναυτία. Όλο και πιο συχνά ακούμε πως στο παρελθόν κανείς δεν θα εγκατέλειπε τους γονείς του, τα πεθερικά του ή τους θείους και τις θείες που δεν απέκτησαν δικά τους παιδιά. Σήμερα όμως τίποτα δεν είναι δεδομένο ίσως ακόμα και στις οικογένειες όπου υπάρχει αγάπη.

Το 1983, ο Βίκτορας Νικολαΐδης είχε καταγράψει σε άρθρο της Ποντιακής Εστίας τα όσα αφηγήθηκε ο τότε αιωνόβιος Ανανίας Νικολαΐδης για το ποια ήταν η θέση των ηλικιωμένων στον Πόντο και πώς τους συμπεριφέρονταν τα νεότερα μέλη της οικογένειάς τους.

Όπως μάλιστα αποκαλύπτει ο υπότιτλος του άρθρου, υπήρχε και ευγενής άμιλλα για την καλύτερη φροντίδα των πρεσβυτέρων!

≈

Η ευγηρία στον Πόντο

Άμιλλα για την καλύτερη περιποίηση των πρεσβυτέρων

Μέσα στους άγραφους θεσμούς της ηθικής δεοντογίας που δογματίζονταν στον Ελληνισμό του Πόντου, σαν κληρονομικά κειμήλια ακτινοβολούσαν στραφτερά, η αξιοκρατία και ο σεβασμός στους πρεσβυτέρους.

Σε κάθε οικογένεια, η συναισθηματική φωνή του καθήκοντος εκδηλωνόταν με άμιλλα παροχής των μεγαλύτερων ανέσεων στους απόμαχους πρεσβύτες της, που έφταναν στο φυλλορρόημα του φθινοπόρου της ζωής τους.

Θα πρέπει να εξηγήσω ότι δεν χρησιμοποίησα τυχαία την έκφραση «σε κάθε οικογένεια». Στον Πόντο η οικογένεια δεν είχε τη σημερινή σύνθεση, δηλαδή ένα μοναχά ανδρόγυνο με τα τέκνα του αλλά αποτελούνταν από οικοδεσπότη, με δύο ή και περισσότερα παντρεμένα και τεκνοποιημένα αγόρια, που στεγάζονταν σε διαμερίσματα κατοικίας του οικοδεσπότη σαν αρχηγού. Συνεργάζονταν και συνεστιάζονταν με αξιοθαύμαστη ομόνοια και συνοχή. Γιατί, προεξάρχοντος του οικοδεσπότη, ο παραδοσιακός αυτός θεσμός λειτουργούσε ομαλότατα, χωρίς να παρακλίνει από τα ήθη και τις παραδόσεις. Και τούτο, διότι, δεν υπήρχαν τέλματα και σαπίλες που να μολύνουν την κοινωνική ατμόσφαιρα του τόπου.

Μέσα σε τέτοιες συνθήκες διαβίωσης κάθε οικογένεια μεριμνούσε με συστηματικό ενδιαφέρον να εξασφαλίζει άνετη γηροκόμηση στους πρεσβύτες της ακόμα δε και σε απροστάτευτους από περιβάλλον συγγενείς.

Το ιερό αυτό χρέος χαίρονταν να το εκπληρώνουν στον Πόντο.

Οι εύπορες οικογένειες που διαμένανε σε παράλιες πόλεις και ασχολούνταν με εμπορικές, επαγγελματικές ή βιοτεχνικές εργασίες, όταν έχτιζαν καινούργιο σπίτι προέβλεπαν ειδικό, φωτεινό και ευήλιο, δωμάτιο για τους γέροντες, χωρίς αυτό να τους δημιουργεί ιδιαίτερες δυσκολίες. Γιατί, στα παράλια, ο χειμώνας ήταν ελαφρός και μικρής διάρκειας. Στην ύπαιθρο όμως, και ξέχωρα στους ορεινούς γεωργοκτηνοτροφικούς συνοικισμούς που ο χειμώνας ήταν βαρύς και διαρκούσε πάνω από τέσσερις μήνες, η ίδια φροντίδα, της παροχής δηλαδή ικανοποιητικής θαλπωρής στους γέροντες, αντιμετωπίζονταν με το παραδοσιακό «σιακίν» (χειμερινό δωμάτιο) που εξασφαλιζόταν προβλεπτικά κατά την ανέγερση κατοικίας. Διαλεγόταν η πλευρά που δεν ήταν ανοιχτή στους ανέμους και κει ανεγείρονταν μικρό σχετικά και με μικρότερο ύψος δωμάτιο, που έβλεπε προς την είσοδο του σπιτιού ανατολικά.

Οι πρεσβύτες, όπως ήταν αποστραγγισμένοι από τη φθορά του χρόνου, και με συμπληρωμένο σχεδόν τον κύκλο της ζωής τους, μόλις έφταναν τα πρώτα κρύα του χειμώνα, αισθάνονταν την ανάγκην να έχουν διαρκώς θέρμανση στο δωμάτιό τους, σε αντίθεση με τα νιάτα που με τη ζωτικότητά τους και τις ασχολίες του μπαινόβγαιναν στα άλλα δωμάτια του σπιτιού με συνέπεια να πέφτει η θερμοκρασία. Γι’ αυτό το λόγο οι πρεσβύτες εκδήλωναν την επιθυμία να αποσυρθούν στο «σιακίν». Τότε εξοπλίζονταν αμέσως με τα χρειώδη το ειδικό εκείνο δωμάτιο και δέχονταν τους γέρους. Η παραμονή τους στο «σιακίν» για τους χειμερινούς μήνες ισοδυναμούσε με γαλήνια απόλαυση.

Γιατί η φωνή του καθήκοντος κρατούσε σε εγρήγορση την οικογένεια να μεριμνά να μη τους λείψει τίποτε.

Ούτε η ζεστασιά, ούτε το καλό φαγητό, ούτε η τακτική επικοινωνία με τα εγγόνια. Εκεί υπήρχε η απαιτούμενη ησυχία για μελέτη και κατανυκτική προσευχή. Ο ήσυχος ύπνος. Αλλά και η ψυχαγωγία με τα εγγόνια που τα έφερναν κατά διαστήματα για παραμύθια και ιστορικές περικοπές της Βίβλου και να καμαρώνουν με ψυχική ικανοποίηση τους αθώους αλλά αστραφτερούς στοχασμούς τους.

Η ευφροσύνη εκείνη θαλπωρή, τηρουμένων πάντοτε και παντού των αναλογιών, εξασφάλιζε την ευγηρία στους πρεσβύτες έως ότου ερχόταν το τέλος της ζωής.

Αιωνία τους η μνήμη.

Αφήγηση: Ανανίας Νικολαΐδης, αιωνόβιος.
Καταγραφή: Βίκτορας Ανανία Νικολαΐδης.

• Πηγή: Ποντιακή Εστία, 1983, τεύχ. 52, σελ. 320-321.
• Σημ.: Έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου.