«Πρόσφυγες και γηγενείς στην Αθήνα του Μεσοπολέμου» – Ένα διαμάντι από το Αρχείο της ΕΡΤ

Έχετε αναρωτηθεί πώς ήταν πολεοδομικά η Αθήνα και ο Πειραιάς πριν από την έλευση των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής; Πόσους κατοίκους είχαν, και πού ήταν αυτοί κατανεμημένοι;

Έχετε αναρωτηθεί πώς και γιατί δημιουργήθηκαν τα βόρεια προάστια;

Εάν, συνδυάζοντας τις δύο πρώτες παραγράφους, το μυαλό σας πάει… κάπου, σωστά πάει. Προάστια όπως το Ψυχικό, η Κηφισιά, η Φιλοθέη, και αργότερα η Εκάλη και η Πολιτεία, δημιουργήθηκαν από τους πλούσιους Αθηναίους στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τους πρόσφυγες.

Αυτά είναι μόνο δύο από τα ενδιαφέροντα θέματα που έθιγε το 1987 η δημοσιογράφος Ρένα Θεολογίδου στην εκπομπή της σειράς «Ριμέικ», με θέμα «Η ζωή το ’30 – Προσφυγές και γηγενείς στην Αθήνα του Μεσοπολέμου», που εντοπίσαμε στο πολύτιμο Αρχείο της ΕΡΤ. Με αναλύσεις από ειδικούς όπως η καθηγήτρια Λίλα Λεοντίδου, ο διαπρεπής πολεοδόμος και αρχιτέκτονας-μηχανικός Γιώργος Κανδύλης, η αρχιτέκτονας και συγγραφέας Βίκα Γκιζέλη και ο ιστορικός Νίκος Ανδριώτης, αλλά και τη ματιά του Κώστα Φέρρη ως προς την πορεία του ρεμπέτικου στην περιοχή του Πειραιά, παρουσιάζονται πτυχές της ιστορίας που ενδεχομένως εκπλήσσουν.

Για παράδειγμα, η ιδεολογική αντίληψη του ελληνικού κράτους ότι οι πρόσφυγες θα έπρεπε να αποκτήσουν ιδιόκτητα σπίτια προκειμένου να κρατηθούν μακριά από επικίνδυνες ιδεολογίες όπως θεωρούνταν τότε ο κομμουνισμός – κάτι που συμπαρέσυρε και άλλες αναξιοπαθούσες κοινωνικές ομάδες, όπως οι εργάτες και κάποιες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων.

Ίσως εκεί να έχει τις ρίζες του το έντονο φαινόμενο της ιδιοκατοίκησης που χαρακτηρίζει διαχρονικά την ελληνική κοινωνία, σε αντίθεση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες; Ίσως.

Ένα σημαντικό σχετικό ζήτημα που αναδεικνύει η εκπομπή, είναι εκείνο της οργάνωσης του δήμου της Νέας Σμύρνης χάρη στην πίεση της αφρόκρεμας της Σμυρναίικης κοινωνίας που εγκαταστάθηκε εκεί, ζητώντας από την πολιτική εξουσία να χαράξει οικόπεδα, δρόμους και πλατείες, και να απαλλοτριώσει άμεσα χώρους όπου αυτό ήταν απαραίτητο.

Ό,τι και να πούμε για να περιγράψουμε το πόσο ενδιαφέροντα στοιχεία παρουσιάζονται θα είναι λίγο, οπότε… η συνέχεια επί της οθόνης: