Η Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης φιλοξένησε το Σάββατο 20 Απριλίου την εκδήλωση – αφιέρωμα στον Ανατολικοθρακιώτη Παντελή Βαλιούλη που διοργάνωσε το Σωματείο Δράσης «Νίκος Καπετανίδης».
Παρουσία δεκάδων συμπατριωτών του αείμνηστου δασκάλου (κατοίκων του Νέου Σκοπού Σερρών), συγγενών και απογόνων του τους οποίους εκπροσώπησε ο Βασίλης Σακελλαρίδης, μελών και φίλων του Σωματείου Δράσης «Νίκος Καπετανίδης» και με την υποστήριξη του δημάρχου Εμμανουήλ Παππά Δημήτρη Νότα, αναδείχθηκε η πολυσχιδής προσωπικότητα του επιφανούς Παντελή Βαλιούλη που συνέγραψε το μοναδικής αξίας βιβλίο Σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου, 1921-1924 (εκδ. Κυριακίδη, 2016) στο οποίο με τόλμη, ακρίβεια και λεπτομέρεια περιγράφει τις συγκλονιστικές στιγμές στα Δικαστήρια της Αμάσειας που οδήγησαν στην αγχόνη του Κεμάλ όλη την πνευματική ηγεσία του Πόντου, τον Σεπτέμβριο του 1921.
Για τον Παντελή Βαλιούλη μίλησαν ο δήμαρχος Εμμανουήλ Παππά Δημήτρης Νότας και η αντιδήμαρχος Ελένη Πατρίκη, που πρότειναν μάλιστα να επαναληφθεί η εκδήλωση στον Νέο Σκοπό Σερρών. Ο Βασίλης Σακελλαρίδης ευχαρίστησε το Σωματείο Δράσης «Νίκος Καπετανίδης» για την τιμή που επιφύλαξε στον θείο του, και περιέγραψε τη ζωή και το έργο του.
Ο πρόεδρος του Σωματείου, δημοσιογράφος της ΕΡΤ3 Γιώργος Γεωργιάδης, προσφωνώντας τον κεντρικό ομιλητή Ευριπίδη Στυλιανίδη, βουλευτή Ροδόπης, τόνισε ότι ο ποντιακός ελληνισμός οφείλει λόγους τιμής και ευγνωμοσύνης στον Παντελή Βαλιούλη για την καταγραφή των γεγονότων της Αμάσειας που «άφησαν στην ορμή της αιωνιότητας τις ηρωικές μορφές και πράξεις των Ποντίων που εκτελέστηκαν, μεταξύ αυτών και ο εθνομάρτυρας Νίκος Καπετανίδης».
Ο Ευρ. Στυλιανίδης αναφέρθηκε στην προσωπικότητα του Παντελή Βαλιούλη –με τον οποίο τον συνδέουν κοινές ρίζες από τον Σκοπό της Ανατολικής Θράκης– και την τεράστια κληρονομιά του έργου του για το παρόν και το μέλλον. Μεταξύ άλλων, ο βουλευτής Ροδόπης είπε:
«Το βιβλίο του Παντελή Βαλιούλη Σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου, 1921-1924 των εκδόσεων Κυριακίδη (1957), που ορθώς επανεκδόθηκε το 2016 και που σήμερα παρουσιάζουμε στο πλαίσιο της δημόσιας ιστορίας, δεν επιδιώκει ούτε την εκδίκηση, ούτε φυσικά την αναμόχλευση των παθών. Επιδιώκει αντίθετα να νικήσει την εθνική αμνησία και αναισθησία, να αποκαταστήσει την ιστορική αλήθεια, να διδάξει από τα λάθη τους όλες τις πλευρές, να υπηρετήσει τη δικαιοσύνη, να ενισχύσει την εθνική ταυτότητα και φυσικά να μάθει στις νεότερες γενιές από ποιους προερχόμαστε για να μην αγνοούμε και ποιοι είμαστε. […]
»Ο Βαλιούλης, απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, υπηρέτησε ως καθηγητής στο Τσινέκειο Γυμνάσιο της Σαμψούντας και θεώρησε χρέος του, αφού κατάφερε να επιβιώσει, να καταθέσει αυτή την ιστορική μαρτυρία της σφαγής των Ποντίων, τιμώντας τη μνήμη όσων χαθήκαν άδικα από τις προσχηματικές δίκες ενός περιοδεύοντος Δικαστηρίου Ανεξαρτησίας (Ιστικλάλ μαχκεμεσή), όπου προήδρευε ο χριστιανομάχος βουλευτής Αμάσειας δικηγόρος Εμίν.
»Ο Παντελής Χ. Βαλιούλης περιγράφει ζωντανά τις παρωδίες δίκης που βίωσε μαζί με τους άλλους Έλληνες, τις φυλακίσεις, την εξορία, τα βασανιστήρια, τις εκτελέσεις και γενικότερα τους βάρβαρους τρόπους εξόντωσης του ποντιακού και του άλλου προσφυγικού ελληνισμού από τους Τούρκους. Αναδεικνύει όμως μέσα από τις περιγραφές του και το μεγαλείο ψυχής των Ελλήνων, την ισχυρή τους πίστη στον Θεό, την αγάπη τους για την πατρίδα, το δέσιμό τους με την παραδοσιακή οικογένεια και την κοινότητα, την προσήλωσή τους στον μεγάλο πολιτισμό που προσδιορίζει την εθνική τους ταυτότητα.
»Είναι χαρακτηριστική η δύναμη επιβίωσης και ανάτασης που αντλεί ο προσφυγικός ελληνισμός από την Ορθοδοξία κατά τον συγγραφέα, ο οποίος περιγράφει τη Θεία Λειτουργία στη φυλακή λίγο πριν από τις εκτελέσεις […].
»Με προσχηματικούς λόγους στοχοποιούνται από τους Τούρκους όλοι οι επιφανείς Έλληνες και οδηγούνται μαζικά στο θάνατο, τη φυλακή ή τα τμήματα καταναγκαστικής εργασίας. Ανάμεσά τους, εκτός από τα μέλη του Συλλόγου “Ορφέας”, όπου πρωταγωνιστούσε ο συγγραφέας, πρώτος στόχος καθίσταται και ο έτερος συμπατριώτης μου, ο Κομοτηναίος μητροπολίτης Τραπεζούντος Χρύσανθος Φιλιππίδης.
»Ο Χρύσανθος, που αργότερα θα ηγηθεί ως Αρχιεπίσκοπος της Εκκλησίας της Ελλάδος και θα πρωταγωνιστήσει στην αποκατάσταση των προσφύγων μετά το 1922 και σε όλους τους μετέπειτα εθνικούς αγώνες κατά των Ιταλών και των Γερμανών, κατά την προηγούμενη περίοδο της ρωσικής κυριαρχίας, με τη συναίνεση της διεθνούς κοινότητας (ΚτΕ), διετέλεσε Κυβερνήτης της Τραπεζούντας και προστάτεψε από την πρώτη απόπειρα γενοκτονίας των τσετών τους Ποντίους αλλά προστάτεψε και τους απλούς Τούρκους από τον αφανισμό. Γι’ αυτό και παρασημοφορήθηκε από την Οθωμανική Κυβέρνηση της Κωνσταντινούπολης.
»Ο ίδιος όμως άνθρωπος που παρασημοφορήθηκε για την ανθρωπιά του, καταδικάζεται αργότερα από τους Νεότουρκους του Κεμάλ “υπό του εν Αμασεία Δικαστηρίου ερήμην εις θάνατον”.
»Η ιστορία διασώζεται από τον Βαλιούλη, όταν καταφέρνει να επιβιώσει και να επιστρέψει στην Αθήνα για να βρει την οικογένειά του. Εκδίδεται όμως –αποδεικνύοντας ότι παραμένει ζωντανή– το 1957, δηλαδή λίγο καιρό μετά τις βάρβαρες επιθέσεις των Τούρκων στους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης στις 6 Σεπτεμβρίου 1955, όταν βανδάλισαν ορθόδοξους ναούς και κοιμητήρια, κατέστρεψαν καταστήματα και σπίτια ομογενών, και με την πρόφαση του Κυπριακού ζητήματος βίασαν, σκότωσαν και ξερίζωσαν το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής μειονότητας καταπατώντας στην πράξη από τότε τη Συνθήκη της Λοζάνης.
»Η δραματική αυτή εξέλιξη απέδειξε ότι η ιστορία είναι τόσο ζωντανή, ώστε θα ήταν αφέλεια αντί να την μελετούμε για να διδαχθούμε, να συνεχίζουμε να την αγνοούμε ή να την εξωραΐζουμε.
»Με πίκρα ο συγγραφέας αναφέρεται στο ελληνοτουρκικό σύμφωνο φιλίας Βενιζέλου-Κεμάλ του 1930, που αναγνωρίζει μεν ότι επιδιώκει να απαλλάξει τους μεταγενέστερους από το βάρος του λυπηρού παρελθόντος, ώστε να μπορέσουν απερίσπαστοι να αντιμετωπίσουν το παρόν και το μέλλον. Από την άλλη όμως θεωρεί χρέος του να υπηρετήσει την ιστορική αλήθεια, τις εθνικές και χριστιανικές αξίες και να τιμήσει τη μνήμη αυτών που χάθηκαν άδικα και βάρβαρα. […]
»Αν πραγματικά θέλουμε να κάνουμε μια νέα αρχή στις διακρατικές μας σχέσεις με την Τουρκία, τότε πρέπει να βασιστούμε στην ιστορική αλήθεια, στον αμοιβαίο σεβασμό και σε διεθνώς αποδεκτούς κανόνες δικαίου.
»Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η μεγάλη Γερμανία επανέκαμψε ενωμένη στη διεθνή κοινότητα μετά τα φρικιαστικά εγκλήματα σε βάρος της ανθρωπότητας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μόνο όταν με θάρρος και παρρησία ο φωτισμένος καγκελάριος Χέλμουτ Κολ γονάτισε μπροστά στους τάφους των θυμάτων στα μαρτυρικά χωριά της Ελλάδας και αλλού, ζήτησε συγγνώμη για τα εγκλήματα των Ναζί και υποστήριξε εμπράκτως μια νέα πολιτική, όχι για μια γερμανική Ευρώπη, αλλά για μια ευρωπαϊκή Γερμανία.
»Αυτός είναι ο μόνος δρόμος που η διεθνής κοινότητα –και φυσικά και η Ελλάδα– υποδεικνύουν και στην Τουρκία, δηλαδή όχι να αρνείται και να δικαιολογεί τις γενοκτονίες και τα εγκλήματα πολέμου του παλιού και πρόσφατου παρελθόντος της, αλλά να τα παραδέχεται ιστορικά, να τα στιγματίζει και να τα προσπερνά με πολιτικές που προτάσσουν την ειρήνη, τη φιλία, και φυσικά το σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και τις Συνθήκες.
»Η σύγχρονη ελληνική πολιτεία έχει χρέος να παραδεχθεί ότι παρά τις όποιες τεχνολογικές εξελίξεις, όλα τελικά είναι θέμα παιδείας, διότι η παιδεία είναι το ασφαλέστερο όχημα μετάβασης στο μέλλον, αρκεί να θεμελιώνεται στις διαχρονικές αξίες του πολιτισμού μας και στην αλήθεια της ιστορίας μας. Σε αυτή την ιστορική αλήθεια συμβάλλει η σημερινή πρωτοβουλία επανέκδοσης της ιστορικής κατάθεσης του συμπατριώτη μου Ανατολικοθρακιώτη Παντελή Βαλιούλη».
