Αμφορείς και κεραμικά από τον Πόντο και τη Μικρασία στο βυζαντινό ναυάγιο που βρέθηκε στους Φούρνους

Οκτώ διαφορετικοί τύποι αμφορέων, που προέρχονται από την Κριμαία, τη Σινώπη και την Ηράκλεια του Πόντου, στην Μαύρη Θάλασσα, καθώς και από το Αιγαίο, και ένα συμπληρωματικό φορτίο επιτραπέζιας κεραμικής από την περιοχή της Φώκαιας της Μικράς Ασίας είναι ανάμεσα στα ευρήματα της ανασκαφής ενός βυζαντινού ναυαγίου στο Αρχιπέλαγος των Φούρνων.

Πρόκειται για ένα ναυάγιο της πρώιμης βυζαντινής περιόδου (5ος  – 6ος αιώνας μ.Χ.) που έχει εντοπιστεί στο ακρωτήριο Άσπρος Κάβος, σε μία από τις δυσπρόσιτες περιοχές των Φούρνων, σε έντονα επικλινή, αμμώδη βυθό και σε βάθος 43-49 μέτρων.

Η ανασκαφή αποτελεί τμήμα της όγδοης ερευνητική́ς περιόδου της Ενάλιας Αρχαιολογικής Έρευνας στην περιοχή και διεξάγεται συστηματικά από το 2021, από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας και την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού, λόγω του εξαιρετικά ενδιαφέροντος ετερογενούς φορτίου που φέρει.

Η έρευνα του 2023 επικεντρώθηκε στον περιφερειακό καθαρισμό της δυτικής, ρηχότερης πλευράς του ναυαγίου από τις αποθέσεις άμμου, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο των κατολισθήσεων στον χώρο του ναυαγίου, λόγω της έντονης κλίσης του βυθού.

Η διασπορά των ευρημάτων στο βυθό φαίνεται να υποδηλώνει μία μερική απώλεια φορτίου, πριν το πλοίο βυθιστεί και καταλήξει στην τελική θέση απόθεσης, στη ζώνη των 40-50 μέτρων.

Η ανελκυσθείσα επιτραπέζια κεραμική υπήρξε ιδιαίτερα διαφωτιστική, ως προς την ακριβέστερη χρονολογική ένταξη του ναυαγίου, που μπορεί πλέον με ασφάλεια να χρονολογηθεί μεταξύ των ετών 480 και 520 μ.Χ., πιθανότατα επί των ετών του αυτοκράτορα Αναστασίου Α ́ (491 – 518 μ.Χ.), γνωστού από τις ιστοριογραφικές πηγές, κυρίως, για τις φορολογικές και νομισματικές του μεταρρυθμίσεις, που ενίσχυσαν τα ταμεία του κράτους και επέτρεψαν την επεκτατική πολιτική των αυτοκρατόρων του 6ου αιώνα.

Άλλα τρία ναυάγια

Παράλληλα με την ανασκαφή στο ναυάγιο, πραγματοποιήθηκαν ανελκύσεις ευρημάτων από τρία ακόμα ναυάγια του αρχιπελάγους των Φούρνων, τα οποία προορίζονται για τη μουσειακή τους έκθεση στο υπό σύσταση Αρχαιολογικό Μουσείο των Φούρνων. Στα ευρήματα αυτά συμπεριλαμβάνονται ένας γιγάντιος στύπος άγκυρας αρχαϊκών χρόνων και αμφορείς από ναυάγια του 6ου αι. π.Χ. και 7ου και 8ου αι. μ.Χ.

Την έρευνα πλαισίωσε προσωπικό 30 δυτών από διαφορετικές ειδικότητες (αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, συντηρητές αρχαιοτήτων, επαγγελματίες δύτες, φωτογράφοι, φοιτητές).