Θεόφιλος Χατζημιχαήλ: 90 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου λαϊκού ζωγράφου

Σε ένα χωριό μόλις 140 κατοίκων, τον παλιό Κουλουμδάδο ή Κλουμιδάδου –στις αρχές της δεκαετίας του 1950 μετονομάστηκε σε Νάπη τιμής ένεκεν του παρακείμενου αρχαίου ναού του Ναπαίου Απόλλωνα και της αρχαίας κώμης που κάπου εκεί λέει ότι βρισκόταν–, τιμάται φέτος η μνήμη των 90 χρόνων από το θάνατο του μεγάλου λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ.

Στις 24 Μαρτίου του 1934 λένε ότι πέθανε. Δηλώθηκε στις 25 γιατί ένας φουστανελάς πρέπει να πεθάνει σαν και τους άλλους «τρελούς» που εκείνη τη μέρα το 1821 ξεσηκώθηκαν.

Πάντως στις 25 Μαρτίου τον παράχωσαν με μια κουβέρτα εκεί στο τμήμα των απόρων του νεκροταφείου του Αγίου Παντελεήμονα, λίγα μέτρα από το σπίτι του. Το σπίτι που του είχε παραχωρηθεί για να κάθεται και να μη γυρνά από χωριό σε χωριό. Και για να ζωγραφίζει σε τελάρα μόνο για λογαριασμό των τεχνοκριτικών που είχαν δει την αξία του και απλά συγκέντρωναν έργα του. Κάτι ψάρια χαλασμένα λένε είχε φάει και πέθανε από δηλητηρίαση. Οι γείτονες τον αναγύρεψαν λόγω της μυρωδιάς και τον βρήκαν. Πότε να πέθανε λοιπόν; Τέτοιες μέρες ήταν και δεν έχει σημασία…

Στη Νάπη το λοιπόν, εκεί όπου είχε σταθεί για μέρες το 1928 και ζωγράφισε ό,τι τον άφησαν να μπογιατίσει έναντι ενός κομματιού ψωμί, θα θυμηθούν φέτος τον Θεόφιλο. Διεκδικώντας οι άνθρωποι της περιοχής όπως λένε το δικαίωμα στη μνήμη και στην ιστορία.

Η καλή κάμαρα στο σπίτι της Μαριγώς Ζόλκου στο χωριό αυτό σκεπάστηκε από ήρωες της επανάστασης του 1821 και το Μεγαλέξανδρο. Μα είχε ιστορήσει κι άλλες ζωγραφιές ο Θεόφιλος, στον καφενέ και σε σπίτια. Οι περισσότερες από τις τελευταίες σκεπάστηκαν από ασβέστη και χάθηκαν. Μια ζωγραφιά από τον καφενέ σώθηκε μετά από περιπέτειες και σήμερα, 24 Μαρτίου, επιστρέφει στη Νάπη για να εκτεθεί για μια μέρα μέχρι να επιστρέψει οριστικά. Γιατί αυτό είναι το ζητούμενο.

Στα 1960 το σπίτι της Μαριγώς Ζόλκου κηρύχτηκε διατηρητέο. Στα πρώτα χρόνια της χούντας… αποχαρακτηρίστηκε. Και ω του θαύματος γρήγορα αποκαθηλώθηκαν από ιδιώτες οι ζωγραφιές και το ταβάνι και μεταφέρθηκαν στην Αθήνα. Στα 1970 αγοράστηκαν από το κράτος και πλέον μετά από περιπέτειες εκτίθενται στο Μουσείο Νεώτερου Ελληνικού Πολιτισμού στην Αθήνα. Και το σπίτι της Μαριγώς Ζόλκου παραμένει πια «ορφανό» μισό και βάλε αιώνα, χωρίς τα χρώματα του Θεόφιλου. Κηρυγμένο μνημείο πια αν και χωρίς τις ζωγραφιές του μελετάται η αναστήλωσή του και η ανασύσταση της καλής κάμαρας με αντίγραφα των ζωγραφιών.

«Θέλουμε, λέει στο ΑΠΕ ΜΠΕ η πρόεδρος των λιγοστών ανθρώπων του χωριού Ταξιαρχούλα Παλαιολόγου, να λειτουργήσει το σπίτι της Μαριγώς ως ένας χώρος πολιτισμού, τέτοιος που μπορεί να βοηθήσει στο ξαναζωντάνεμα της Νάπης».

Στο σπίτι της Μαριγώς Ζόλκου τέλος θα εκτεθεί και ο πίνακας του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ «Σμύρνη Χαλκά Μπουνάρ 1928».

Ο πίνακας ιδιοκτησίας του δήμου δυτικής Λέσβου, είχε δωρηθεί στο Σχολείο της Νάπης από τον κοινοτάρχη Παλαιολόγο Καραγιάννη και εδώ και περίπου 15 χρόνια φυλάσσεται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου.

Όλα ετούτα τα σχέδια στο δρόμο της υλοποίησης θα ανακοινωθούν σήμερα σε μια εκδήλωση που οργανώνει ο δήμος δυτικής Λέσβου και θα ξεκινήσει με ένα τρισάγιο για την ψυχούλα του φουστανελά ζωγράφου στο παρεκκλήσι της Παναγίτσας απέναντι από το σπίτι της Ζόλκου όπου απάγκιαζε σαν ζωγράφιζε.

«Το σπίτι της Μαριγώς Ζόλκου θα είναι ένα μουσείο της ιδιομορφίας του λεσβιακού πολιτισμού από τη διαμόρφωση του τύπου του αιολικού κιονόκρανου καθώς και η συνέχεια της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου. Από την αρχαιότητα έως τους νεότερους χρόνους και τους χρόνους των ζωγραφιών του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ», λέει ο Ταξιάρχης Βέρρος δήμαρχος της δυτικής Λέσβου που οργανώνει την εκδήλωση στη μνήμη του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ.

⇒ Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Στρατής Μπαλάσκας.