Μαθαίνω ποντιακά: Γνωρίζετε το ρήμα ογραεύω;

Η …καταγωγή του ρήματος ογραεύω, όπως και πολλών άλλων της ποντιακής διαλέκτου άλλωστε, συναντά την τουρκική γλώσσα και συγκεκριμένα τη λέξη oğramak.

Σύμφωνα με το Ιστορικόν λεξικόν της ποντικής διαλέκτου, το ρήμα σημαίνει «πέφτω σε συμφορά».

Ο Άνθιμος Παπαδόπουλος μάλιστα δίνει ως παράδειγμα και την παροιμία «Πολλά πη νουνίζ’, πολλά ’γραεύ’», που λέγεται ειρωνικά για κάποιον που είναι σκεπτικός και σκυθρωπός (ή, όπως θα έλεγε και ο Ρώσος θεατρικός συγγραφέας Αλεξάντρ Γκριμπογέντοφ, «Συμφορά απ’ το πολύ μυαλό»).

Αναζητώντας περισσότερες αναφορές για τη λέξη, βρήκαμε το παρακάτω εξαιρετικό τραγούδι του αλησμόνητου Γιώργου Αμαραντίδη (στίχοι, μουσική και ερμηνεία δικά του), με τίτλο «Γαλέα, πούλτσον τ’ άλογο σ’». Περιλαμβάνεται στο άλμπουμ του 1995 Κρουστά – Percussion Instruments – The Greek Instruments (Vol. 4).

Γαλέα, πούλτσον τ’ άλογο σ’ [Γαλέα]
κι αράεψον την υεία σ’ [’μώ το νόμο σ’/έλα -ν- έλα]
Φοούμαι συ θα ογραεύ’ς [Γαλέ-]
καρκίνον σην κοιλία σ’ [’μώ το νόμο σ’/έλα -ν- έλα]

Η κάτα επήεν σο καρσάν’ [Γαλέ-]
αψ̌έστεν τα δαδία [’μώ το νόμο σ’/έλα -ν- έλα]
κι εγώ τηνάν εγάπανα [Γαλέ-]
εέντον ποπαδία [’μώ το νόμο σ’/έλα -ν- έλα]

Αείν’ το πέραν τα ραχ̌ι͜ά [Γαλέα]
ντο έχ’νε και βουίζ’νε [’μώ το νόμο σ’/έλα -ν- έλα]
Δι͜αβαίν’ ο Χάρον επεκέσ’ [Γαλέ-]
κι αποθαμέν’ γογγύζ’νε [’μώ το νόμο σ’/έλα -ν- έλα]¹

~

Εξαιρετικά ενδιαφέρον βρήκαμε και το γεγονός ότι το oğramak πέρασε και στην κρητική διάλεκτο, αλλά με τη μορφή γραντίζω (και την ίδια ακριβώς έννοια).²

_____
1. Πηγή: pontianlyrics.gr.
2. Σταύρος Γ. Πλανάκης, Λεξιλόγιο τουρκοκρητικής ελληνόγλωσσης λογοτεχνίας (στο translatum.gr).