Θεωρείται ένας από τους πιο δραστήριους ποντιακούς συλλόγους της ελληνικής περιφέρειας, αφού διοργανώνει σειρά ετήσιων εκδηλώσεων, κάποιες από τις οποίες είναι πολυήμερες και συγκεντρώνουν πάρα πολύ κόσμο. Ιδιαίτερα πλούσιο είναι και το φιλανθρωπικό του έργο, μια και κάθε χρόνο δίνουν σημαντικά ποσά για την ενίσχυση ατόμων που έχουν ανάγκη ή φορέων. Πολλά σε αριθμό είναι και τα τμήματα που διατηρεί, τα οποία βάζουν το δικό τους «λιθαράκι» για τη διατήρηση αλλά και διάδοση της πλουσιότατης ποντιακής παράδοσης στην ευρύτερη περιοχή.
Πρόκειται για τον Πολιτιστικό Αθλητικό Σύλλογο Πατρίδας Ημαθίας «Ευστάθιος Χωραφάς», ο οποίος μετράει περίπου εφτά δεκαετίες ζωής.
Μπορεί να λείπει η λέξη «Πόντος» ή κάποιο παράγωγό του από το όνομα του συλλόγου, ωστόσο, όπως λέει στο pontosnews.gr ο πρόεδρός του και ταμίας της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, Αντώνης Καγκελίδης, θα ήταν περιττό να γίνει χρήση ενός τέτοιου όρου, αφού η Πατρίδα είναι αμιγώς ποντιοχώρι.
Μάλιστα, ο συγκεκριμένος προσφυγικός οικισμός κατοικείται από απογόνους συγχωριανών και στον Πόντο και για λίγες δεκαετίες στην περιοχή του Καυκάσου, πριν φτάσουν στην Ελλάδα.
Γλίτωσαν από το μαχαίρι του Τούρκου και έχασαν τη ζωή τους στην… Ελλάδα
Σύμφωνα με τον Αντώνη Καγκελίδη, περισσότερο από το 90% των κατοίκων της Πατρίδας πριν τον ξεριζωμό ζούσαν στο χωριό Κασταμονή, το οποίο, όπως λέει με καμάρι, αποτελεί τον τόπο των αυτοκρατόρων της Τραπεζούντας Κομνηνών και βρίσκεται στη δυτική άκρη του Πόντου.
«Το 1878, στον πρώτο ρωσοτουρκικό πόλεμο, οι Ρώσοι είπαν στους προγόνους μας να μετοικήσουν στον Καύκασο, ώστε να σωθούν από τους Τούρκους. Πήγαν στην επαρχία Αρνταχάν του Καρς και κατοίκησαν στο Ταχτάγραν, το κεφαλοχώρι από τα συνολικά 13 χωριά της περιοχής.
Εκεί έμειναν για σαράντα χρόνια και το 1918, μέσω Βατούμ, έφυγαν για την Ελλάδα», λέει ο Αντώνης Καγκελίδης, ο οποίος έχει τιμηθεί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο με τον τίτλο του Άρχοντος Νοτάριου.
Από εκεί έφτασαν στην Καλαμαριά, όπου η μοίρα τους έπαιξε ένα τραγικό παιχνίδι.
«Δεν έχασαν ανθρώπους κατά τη Γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού, αφού έφυγαν από την πατρίδα τους πριν ξεκινήσουν τα δραματικά γεγονότα αλλά οι… μισοί πέθαναν από ελονοσία στο Καραμπουρνάκι της Καλαμαριάς», υπογραμμίζει, με παράπονο, ο πρόεδρος του συλλόγου.
Τα θρησκευτικά κειμήλια και ο Ευστάθιος Χωραφάς
Οι πρόσφυγες μετέφεραν στην Ελλάδα πολλά από τα υπάρχοντά τους. Εκείνο που φρόντισαν ιδιαίτερα, ήταν να πάρουν μαζί τους πολλά θρησκευτικά κειμήλια από το ναό της Υπαπαντής του Χριστού που έχτισαν στον Καύκασο. Στην Υπαπαντή του Χριστού ήταν αφιερωμένος και ο ναός που είχαν στην Κασταμονή.
Οι πρόσφυγες μετέφεραν, μεταξύ άλλων, το τέμπλο του ναού, εικόνες, Ευαγγέλια, το κουβούκλιο του Επιταφίου και κυρίως την καμπάνα της εκκλησίας, με τον πολύ δυνατό ήχο. «Όταν χτυπούσε η συγκεκριμένη καμπάνα, την άκουγαν και τα 13 χωριά της περιοχής μας στο Καρς. Όταν έφτασαν στη Θεσσαλονίκη, από τον ιερό ναό του Αγίου Δημητρίου ζήτησαν την καμπάνα, προκειμένου να κατασκευάσουν μία ίδια. Οι δικοί μας τους την έδωσαν αλλά δεν την επέστρεψαν ποτέ…», τονίζει ο Αντώνης Καγκελίδης.
Ο Ευστάθιος Χωραφάς ήταν ο τελευταίος δήμαρχος των Κασταμονιτών στην περιοχή του Καρς.
Ήταν ξυλέμπορος στο επάγγελμα και ο Αντώνης Καγκελίδης τον χαρακτηρίζει ως έναν πολύ έξυπνο άνθρωπο.
«Ήθελαν να πάνε τους προγόνους μας στην περιοχή του Κιλκίς. Ο Ευστάθιος Χωραφάς γύρισε πολλές περιοχές στην Πέλλα, την Ημαθία και το Κιλκίς. Εδώ που βρίσκεται σήμερα το χωριό μας, η Πατρίδα, οι ντόπιοι το έλεγαν Τουρκοχώρι και υπήρχαν μόνο τέσσερις οικογένειες ντόπιων. Στο μυαλό του Χωραφά ο τόπος αυτός ταίριαξε με την περιοχή των προγόνων μας στο Καρς, αφού είχε λίγο-πολύ ίδια μορφολογία», λέει ο Αντώνης Καγκελίδης.
Ο Ευστάθιος Χωραφάς, μόλις είδε την περιοχή, φώναξε «το Τουρκοχώρ’ εν τεμόν».
Έτσι, στις 6 Ιουνίου οι Κασταμονίτες εγκαταστάθηκαν σε αυτόν τον τόπο, τον οποίο ονόμασαν Πατρίδα. Στον υπάρχοντα ναό της Αγίας Παρασκευής τοποθέτησαν τα θρησκευτικά τους κειμήλια. Από αυτά έλειπε η εικόνα της Υπαπαντής του Χριστού, την οποία μετέφεραν από τον τόπο που γεννήθηκαν. Δυστυχώς, η συγκεκριμένη εικόνα είχε ήδη χαθεί… Αργότερα χτίστηκε εκκλησία αφιερωμένη στην Υπαπαντή του Χριστού, όμως, τα θρησκευτικά κειμήλια παρέμειναν στο ναό της Αγίας Παρασκευής.
Το μνημείο και οι μεγάλες εκδηλώσεις του Συλλόγου
Με χρήματα του συλλόγου και άλλων ιδιωτών και με τη βοήθεια του τότε νομάρχη Ημαθίας Κώστα Καραπαναγιωτίδη, στην Πατρίδα ανεγέρθηκε μνημείο αφιερωμένο στον ποντιακό ελληνισμό, το οποίο αναπαριστά την πορεία των προσφύγων. Επελέχθηκε αυτή η αναπαράσταση, διότι οι Κασταμονίτες δεν έχασαν δικό τους άνθρωπό κατά τη Γενοκτονία, αλλά αφού έφτασαν στην Ελλάδα.
Όπως λέει ακόμα ο Αντώνης Καγκελίδης, ο «Ευστάθιος Χωραφάς» διοργανώνει σειρά εκδηλώσεων και γιορτών κάθε χρόνο, με την πρώτη να είναι ο ετήσιος χορός που πραγματοποιείται στις αρχές του έτους.
Η πρώτη μεγάλη εκδήλωση πραγματοποιείται στις 2 Φεβρουαρίου, ημέρα της Υπαπαντής του Χριστού και ονομάζεται «Σα 2 τη Κουντούρτ’ς της Παναγίας». Κατά τη διάρκειά της παρουσιάζονται παραδοσιακοί χοροί του Πόντου και διανέμονται σούπες στον κόσμο.
Η μεγαλύτερη εκδήλωση πραγματοποιείται το καλοκαίρι και διοργανώνεται προς τιμήν της Αγίας Παρασκευής. Η γιορτή διαρκεί έξι μέρες και μεταξύ άλλων παρουσιάζονται διάφοροι παραδοσιακοί χοροί.
«Παλαιότερα παρουσιάζαμε μόνο ποντιακούς παραδοσιακούς χορούς κατά τη διάρκεια της γιορτής. Όμως, επειδή πλέον έρχονται στη γιορτή και άτομα μη ποντιακής καταγωγής, παρουσιάζουμε παραδοσιακούς χορούς και από άλλες περιοχές της Ελλάδας», λέει ο πρόεδρος του Συλλόγου.
Τα κούλουμα και το ταφικό έθιμο
Την Καθαρά Δευτέρα, στα κούλουμα, ο «Ευστάθιος Χωραφάς» διανέμει σε πάνω από 2.000 άτομα νηστίσιμα εδέσματα, όπως φασολάδα, λαγάνες, τουρσί, χαλβά και ελιές και συγκροτήματα παρουσιάζουν παραδοσιακούς χορούς.
Με ιδιαίτερη γραφικότητα ο σύλλογος τηρεί το ταφικό έθιμο την Κυριακή του Θωμά. Όπως λέει ο Αντώνης Καγκελίδης, τοποθετούνται περίπου πεντακόσιες καρέκλες μέσα στα νεκροταφεία του χωριού, γίνονται ομιλίες, ακούγονται λυπητερά ποντιακά τραγούδια και επιλεγμένοι χορευτές παρουσιάζουν σέρρα.
«Σε όλα τα μνήματα ανάβουμε κεριά. Παλαιότερα πάνω από όλους τους τάφους έπαιζε λύρα. Πλέον το τηρούν αυτό μόνο οι Πόντοι από την πρώην Σοβιετική Ένωση. Τρώνε στα μνήματα των δικών τους ανθρώπων και βάζουν ποτήρι κρασί, για να συντροφεύει τους νεκρούς τους εκείνη την ημέρα», αναφέρει ο Αντώνης Καγκελίδης.
Κατά τον ίδιο, το 2010 η Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού τιμήθηκε για πρώτη φορά εκτός Βέροιας από τις Αρχές της Ημαθίας και αυτό έγινε στην Πατρίδα. Ήταν μία απόφαση του τότε νομάρχη Ημαθίας Κώστα Καραπαναγιωτίδη και έγινε για να τιμηθεί ο τοπικός σύλλογος με την πλούσια δράση.
Επίσης στις αρχές Σεπτεμβρίου ο «Ευστάθιος Χωραφάς» διοργανώνει παιδικό ποδοσφαιρικό τουρνουά αλλά και διάφορες εκπαιδευτικές – ψυχαγωγικές εκδρομές κατά τη διάρκεια του χρόνου.
«Φέτος όλες οι εκδηλώσεις μας είναι αφιερωμένες στη μνήμη των θυμάτων από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Είμαστε αδελφοποιημένοι με το Σύλλογο της Κυπερούντας. Από την 1η έως τις 6 Αυγούστου θα είμαστε στην Κύπρο και θα συμμετάσχουμε σε εκδηλώσεις προς τιμήν των πεσόντων», λέει ο Αντώνης Καγκελίδης.
Ο «Ευστάθιος Χωραφάς» διαθέτει δέκα χορευτικά τμήματα (δύο παιδικά, εφηβικό, ηλικιωμένων και εφτά παραστάσεων), θεατρικό τμήμα, τμήμα εκμάθησης λύρας και τράπεζα αίματος. Σχεδιάζεται άμεσα να ξεκινήσουν ξανά τμήμα ζωγραφικής και τμήμα εκμάθησης ποντιακής διαλέκτου από πιστοποιημένους καθηγητές.
«Στο κτήριο που στεγαζόμαστε, εγκατασταθήκαμε το 2004. Κατασκευάστηκε με χρήματα του Συλλόγου και με δωρεά της Μάρθας Ταχματζίδου. Επίσης, διατηρούμε Μουσείο Οικιακών Συσκευών από τον Πόντο και θα δημιουργήσουμε ένα με αγροτικά εργαλεία», τονίζει ο Αντώνης Καγκελίδης.
Το κοινωνικό – φιλανθρωπικό έργο
Δωρεές αρκετά υψηλών ποσών, τα οποία ανέρχονται σε αρκετές χιλιάδες ευρώ, από τα έσοδα των εκδηλώσεων κάνει κάθε χρόνο ο Πολιτιστικός Αθλητικός Σύλλογος Πατρίδας «Ευστάθιος Χωραφάς».
Μόνο το 2023 συγκεντρώθηκαν περισσότερα από 32.000 ευρώ, τα οποία δόθηκαν σε σύλλογο για άτομα με αναπηρία.
Μεταξύ άλλων κάθε χρόνο αγοράζονται τρόφιμα για απόρους, έχει αποκτηθεί καροτσάκι για άτομο με ειδικές ανάγκες και έχουν γίνει δωρεές διαφόρων μηχανημάτων στο ΕΚΑΒ.
«Για το 2024 θέλουμε να δώσουμε χρήματα, για να ολοκληρωθεί μία δομή για άτομα με αναπηρία στην περιοχή μας. Κατασκευάζεται με χρήματα ιδιωτών και θα φιλοξενήσει περισσότερα από εξήντα παιδιά, Εκτός απροόπτου φέτος ολοκληρώνεται η δομή», τονίζει ο Αντώνης Καγκελίδης.
Ρωμανός Κοντογιαννίδης
*Όλες οι φωτογραφίες έχουν παραχωρηθεί από τον Αντώνη Καγκελίδη για τις ανάγκες δημοσίευσης του άρθρου.
