Στην παλιά Λέσβο ο Αϊ-Βασίλης έτρωγε… καρπούζι και μιλούσε με τα ζώα

Με ένα καρπούζι που φυλούσαν από το καλοκαίρι, ένα πιάτο φαγητό, το κομμάτι της βασιλόπιτας κι ένα ποτήρι κρασί υποδέχονταν τον Άγιο Βασίλη στο μεσόγειο χωριό της Αγίας Παρασκευής στην κεντρική Λέσβο. Όπως περιγράφει με νοσταλγία ο Πλ. Κουτρέλλης στην εφημερίδα «Ταχυδρόμος» του Θείελπη Λευκία, στη συλλογή τοπικού Τύπου της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης, τέτοιες μέρες του 1930 έδιναν κι έπαιρναν τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς, πολύτιμο τμήμα της λεσβιακής λαογραφίας που χάνεται.

Παραμονή της Πρωτοχρονιάς λοιπόν και μαζί με τη βασιλόπιτα οι νοικοκύρηδες έκοβαν και ένα καρπούζι που είχαν διατηρήσει κρεμασμένο σε δίχτυ από το ταβάνι της αποθήκης.

Εκείνο το βράδυ, η νοικοκυρά έπαιρνε εκτός από ένα πιάτο φαγητό, μια φέτα καρπούζι, ένα ποτήρι κρασί και το κομμάτι του Αγίου Βασιλείου από τη βασιλόπιτα. Όλα μαζί τα έβαζε κάτω από τα εικονίσματα του σπιτιού, κι ήταν το κέρασμα του Άγιου Βασίλη, για να βρει κάτι να φάει, όταν μέσα στη νύχτα περνούσε από το σπίτι.

Eπίσης, ο Άγιος Βασίλης σύμφωνα με την παράδοση, θα επισκέπτονταν και τα ζώα του σπιτιού. Τα οποία έπρεπε να είναι καλοταϊσμένα γιατί θα τα ρωτούσε αν έχουν παράπονα από τα αφεντικά τους.

Στο σπίτι το βράδυ της Πρωτοχρονιάς, έριχναν στη φωτιά, στην «παραχούτη», μεγάλα ξύλα και στα κάρβουνά τους ένα ένα φύλλο ελιάς λέγοντας: «Αν είμαστε γεροί, να πηδήξεις και να βροντήξεις και σαν δεν είμαστε γεροί, να καγείς και να μαραθείς».

Στη βρύση για το «αμίλητο νερό»

Τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς οι νοικοκυρές πήγαιναν σε δημόσια βρύση να πάρουν «το αμίλητο νερό». Χωρίς να μιλάνε, με ένα καινούργιο σταμνί, το «κουμάρι» κι ένα κομμάτι βασιλόπιτα που αφήναν στη βρύση. Μέσα στις στάμνες έπρεπε να έχουν ένα βάτο με ρίζες ή τρία πετραδάκια για το καλό. Τα παιδιά έφερναν ένα βάτο από την έξοχη και τον τοποθετούσαν πάνω από την πόρτα του σπιτιού λέγοντας: «Σαν το βάτο να ξαπλώσω, σαν το δέντρο να ριζώσω και καλή χρονιά να περάσουμε».

Η αποδελτίωση της περιγραφής των παλιών πρωτοχρονιάτικων εθίμων της Λέσβου από την εφημερίδα «Ταχυδρόμος» της Μυτιλήνης του 1930, έγινε από τις βιβλιοθηκονόμους της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης Μαρία Γρηγορά και Φανή Μαρωνίτου. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στο ψηφιακό αποθετήριο της Δ.Κ.Β. Μυτιλήνης εδώ.