Στις αρχές του 20ου αιώνα το ελληνικό υποπροξενείο στην Καβάλα, πόλη στην οποία το 1896 διοργανώθηκε η πρώτη απεργία καπνεργατών στον βαλκανικό χώρο και ιδρύθηκε το πρώτο καπνεργατικό σωματείο με την επωνυμία «Η Ευδαιμονία» αναδείχθηκε σε κέντρο του Μακεδονικού Αγώνα κινητοποιώντας τις δυνάμεις του ελληνισμού της περιοχής.
Στις Σέρρες το ελληνικό υποπροξενείο πρωτοστάτησε στην οργάνωση άμυνας του ελληνισμού, καθώς εκεί έστελνε κρυφά η ελληνική κυβέρνηση χρήματα δια μέσου του προϋπολογισμού των σχολείων και γίνονταν μυστικές συσκέψεις για την οργάνωση των ενόπλων σωμάτων.
Η Σιάτιστα, στο όρος Βέλια, στην οποία λειτουργούσαν παρθεναγωγείο, αστική σχολή και πολλοί φιλεκπαιδευτικοί σύλλογοι, αποτέλεσε κόμβο για τα αντάρτικα σώματα του Μακεδονικού Αγώνα.
Η Βέροια έγινε σημαντικό κέντρο δράσης του ελληνικού κομιτάτου, μέσω της πόλης διοχετευόταν οπλισμός στις ομάδες που δρούσαν στην υπόλοιπη Μακεδονία.
Μέλη της επιτροπής του Μακεδονικού Αγώνα συναντήθηκαν με τον Ίωνα Δραγούμη κατά την επίσκεψή του στην Κοζάνη το 1902. Η επιτροπή χρησιμοποίησε τη Μορφωτική Αδελφότητα «Πανδώρα» ως προκάλυμμα για να αναπτύξει τη δράση της, εφοδιασμό, ανεύρεση καταλυμάτων για τα αντάρτικα σώματα, ιατρική περίθαλψη και είσπραξη συνδρομών από εύπορους Έλληνες.
Δώδεκα πόλεις έπαιξαν καθοριστικό ρόλο
Δώδεκα πόλεις με μακραίωνη ιστορία έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην οργάνωση και τη στήριξη του Μακεδονικού Αγώνα. Νάουσα, Μοναστήρι, Φλώρινα, Σέρρες, Κοζάνη, Μελένικο, Έδεσσα, Καστοριά, Καβάλα, Σιάτιστα, Δράμα, Βέροια, πόλεις πολλαπλών αντιθέσεων, που γνώρισαν πολλές μεταμορφώσεις ανά τους αιώνες και έγιναν μάρτυρες σημαντικών ιστορικών γεγονότων, προβάλλονται στο Ημερολόγιο του Ιδρύματος του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα και της Νεότερης Ιστορίας της Μακεδονίας (ΙΜΜΑ) για το έτος 2024 μέσα από κείμενα και σπάνιο φωτογραφικό υλικό.
Στις σελίδες του Ημερολογίου καταγράφονται στοιχεία για κάθε πόλη, δημογραφική σύνθεση, ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, η πνευματική και εμπορική δραστηριότητα, ο ρόλος τους στον Μακεδονικό Αγώνα, καθώς και η συμβολή των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, του κλήρου, των συλλόγων και των σωματείων στην ενδυνάμωση του ηθικού του ελληνικού πληθυσμού.
«Η επιλογή του θέματος έγινε με τη σκέψη ότι θα έπρεπε να προβληθεί ο μεγάλος αγώνας των μικρών, αλλά σημαντικών πόλεων, καθώς και οργανώσεων κατά την περίοδο 1904-1908», εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Σταυρούλα Μαυρογένη, καθηγήτρια στο ΠΑΜΑΚ και διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης (ΚΕΜΙΤ).
Το επιτραπέζιο Ημερολόγιο – Λεύκωμα σε δύο γλώσσες (ελληνικά-αγγλικά) περιλαμβάνει σπάνιο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό, εμπλουτισμένο με ιστορικά κείμενα που συντάχθηκαν από αξιόλογους επιστήμονες, υπογράμμισε στο ΑΠΕ – ΜΠΕ η διευθύντρια του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, Αθηνά Παυλίδου.
«Όπως κάθε χρόνο, γνώμονας στην επιλογή της θεματικής του Ημερολογίου μας ήταν η ανάδειξη μιας πτυχής της Μακεδονικής Ιστορίας, η οποία είτε παραβλέπεται είτε δεν απολαμβάνει της δέουσας προβολής. Έτσι, φέτος επιλέχθηκαν οι πόλεις-πρωταγωνίστριες του Μακεδονικού Αγώνα, ώστε να υπογραμμιστεί ο επικουρικός, αλλά κορυφαίος ρόλος του αστικού χώρου και των τοπικών κοινωνιών στην ελληνοβουλγαρική αναμέτρηση στις αρχές του 20ου αιώνα» τόνισε η Αθηνά Παυλίδου διευκρινίζοντας ότι η Θεσσαλονίκη εξαιρέθηκε καθώς είχε αποτελέσει αυτοτελώς θέμα προηγούμενου Ημερολογίου (2012).
⇒ Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ/Κατερίνα Γιαννίκη.
