Η ιδέα για ένα οδοιπορικό στις νότιες ακτές στου Εύξεινου Πόντου έπεσε κάπως ξαφνικά στο τραπέζι, παρότι είχε συζητηθεί πολλάκις στο παρελθόν. Αιτία ήταν η αδυναμία εκτέλεσης ενός φιλόδοξου ταξιδιού που ελπίζουμε όμως να αποτελέσει μια μελλοντική ταξιδιωτική φυσαλίδα. Όλα έγιναν πολύ γρήγορα, και με τη γνωστή καλή παρέα (Νίκος & Νίκος) οδοιπορήσαμε για ένα δεκαήμερο στα παράλια του Πόντου και τις πλέον ενδιαφέρουσες πόλεις του.
Αμάσεια, Σαμψούντα, Κοτύωρα, Κερασούντα, Τραπεζούντα, Αργυρούπολη, Σινώπη, Κασταμονή, Σαφράμπολη και Προύσα μάς υποδέχθηκαν φορώντας τα καλά τους και μας φιλοξένησαν σαν παλιούς καλούς γνώριμους.
Ταξίδι με αυτοκίνητο αυτήν τη φορά, μιας και η διαδρομή με τους διπλούς δρόμους και τις ατέλειωτες βαρετές ευθείες μοτοσικλετικά δεν παρουσιάζει ενδιαφέρον, ενώ και ο καιρός προβλεπόταν βροχερός, καθότι ήμασταν στην καρδιά του φθινοπώρου1 (τελικά είχαμε θαυμάσιο καιρό, με εξαίρεση τις δύο πρώτες μέρες…).
Και βέβαια κάθε Έλληνας –ακόμα και ξένος–, είτε μυημένος είτε όχι, στα μέρη αυτά θα αισθανθεί την ελληνική αύρα να φυσάει, πότε πιο απαλά πότε πιο δυνατά, και να τον μεταφέρει σε άλλους χρόνους μακρινούς, να τον ποτίζει με νοσταλγία, να σηκώνει ενίοτε μέσα του κάποιον θυμό, να υγραίνει τα μάτια του στα ερείπια που μείνανε πίσω –μάρτυρες ενός περασμένου μεγαλείου–, αλλά και να νιώθει μια οικειότητα, μια γαλήνη, ένα αγαπημένο σκίρτημα…
Τα συναισθήματα ναι, εναλλάσσονται. Η χαρά, η λύπη, η στεναχώρια, η ευθυμία, το γέλιο, η περηφάνια, η αγανάκτηση, αναμιγνύονται σε ένα κράμα μοναδικό. Κεχριμπάρι, θυμίαμα, καφές, τσάι, θάλασσα, ρίγανη, τσίκνα πλανώνται στις αγορές και διεισδύουν στις πολύχρωμες εικόνες.
Μια αίσθηση μοναδική, ανατολίτικη, αλλά και έντονα ελληνική! Πόντος (ετυμολογικά δρόμος, μονοπάτι) στην καρδιά μας!
Η Τουρκία
Με το που φτάνεις στον Έβρο και διασχίζεις τα ελληνικά σύνορα, καταλαβαίνεις ότι κάτι δεν πάει καλά! Η μισή ελληνική γέφυρα έχει κάκιστο οδόστρωμα, γεμάτο λακκούβες και σαμάρια, ενώ η υπόλοιπη, η τούρκικη, είναι μια χαρά! Ομοίως, το τελωνείο μας είναι για κλάματα ενώ οι γείτονες έχουν ξεφύγει! Αυτό το αίσθημα σε καταδιώκει συνέχεια σε όλο το ταξίδι, δυστυχώς. Έχουμε φτάσει πλέον να συμφωνούμε ότι και οι Τούρκοι …μας ξεπέρασαν!
Και δεν είναι μόνο ο Πόντος. Τα ίδια λέγαμε και πριν από τέσσερα χρόνια για τα μικρασιατικά παράλια. Ο Νότος επίσης! Δεν ξέρω πώς είναι τα βάθη της Τουρκίας, αλλά είναι θέμα χρόνου να αναβαθμιστούν κι αυτά! Σίγουρα και τα δικά μας βάθη δεν έχουν και κανένα ευρωπαϊκό στάνταρ…
Ο Ερντογάν κόβει χρήμα και τα έργα δεν έχουν τελειωμό. Άλλωστε οι μεγάλοι δρόμοι και τα έργα υποδομής είναι και αναγκαία, με την τεράστια πληθυσμιακή έκρηξη του βιώνει εδώ και δεκαετίες η χώρα.
Οι δρόμοι είναι απίστευτοι! Τεράστιοι φαρδείς διπλοί δρόμοι, κυριολεκτικά χαλιά. Στους αυτοκινητόδρομους τα διόδια πληρώνονται αυτόματα με μια εφαρμογή που καταγράφει την πινακίδα του αυτοκινήτου. Αν δεν έχεις λεφτά στο λογαριασμό σου, φυσικά περνάς (δεν υπάρχουν μπάρες) και έχεις χρόνο δύο βδομάδες να γεμίσεις την κάρτα σου. Αν δεν πληρώσεις, θα σε βρούνε! Και βέβαια στα σύνορα, στην επιστροφή στο τελωνείο, μας είπαν ότι χρωστάμε περίπου 7 λίρες, 25 λεπτά του ευρώ! Χαχαχα (ισοτιμία ταξιδιού: 1 ευρώ = 30 λίρες).
Οι δρόμοι χωρίς διόδια πάλι είναι διπλοί, με εξαίρετη σήμανση, αυστηρά όρια ταχύτητας και αρκετούς –ευγενικούς– ελέγχους από τροχαίους με tablet!
Στα τελευταία μας χιλιόμετρα εντός Τουρκίας μια φωτοκάμερα άναψε, πιθανά μας απαθανάτισε γιατί τρέχαμε λίγο παραπάνω. Ίσως αν ξαναπάει το αυτοκίνητο στα μέρη τους, να μας περιμένει κι ένα… τσουχτερό πρόστιμο!
Χαρήκαμε πριν από ελάχιστα χρόνια για τα Τέμπη και τις σήραγγες που επιτέλους κατασκευάστηκαν – στην Τουρκία νιώσαμε ιθαγενείς στα νέα τους τούνελ! Απίστευτος φωτισμός, άνεση, σημεία διαφυγής με πολυτέλεια.
Τα βόρεια παράλια έχουν υποστεί ολική ανάπλαση επί εκατοντάδων χιλιομέτρων, οι πόλεις και τα παραλιακά χωριά απλώνονται σχεδόν σε όλο το μήκος του δρόμου το ένα δίπλα στο άλλο.
Κυκλικοί κόμβοι, ποδηλατοδρόμοι, πεζόδρομοι για περπάτημα και τρέξιμο, πάρκα, παιδικές χαρές… Και ξανά από την αρχή στο επόμενο. Δεν έχει τέλος αυτό το πράγμα, και να σκεφτείς ότι πριν από λίγες δεκαετίες ο Πόντος ήταν από τις πλέον υποβαθμισμένες περιοχές. Έχουν γίνει πολύ μεγάλες προσχώσεις για την κατασκευή δρόμων, και τεράστιες πέτρες επί ατελείωτων χιλιομέτρων ανακόπτουν πιθανή διάβρωση από τα κύματα.
Οι πόλεις πολύ καθαρές, οι αγορές, οι πεζόδρομοι, οι πλατείες και τα πάρκα περιποιημένα, δεν υπάρχουν βανδαλισμοί και χαζά γκράφιτι, τα σχολεία είναι πολύ περιποιημένα και το κερασάκι –που προσωπικά μου έκανε τεράστια εντύπωση– ήταν ότι τα αδέσποτα είχαν όλα tag στο αυτί τους. Εδώ κοιμόμαστε… Υποτίθεται «ευρωπαϊκή χώρα» εδώ και τόσες δεκαετίες.
Κάποιος φίλος μου είπε «δεν θα ζούσα ούτε λεπτό στην Τουρκία». Μα ούτε κι εγώ θέλω να ζω στην Τουρκία, ούτε και στην πλέον αναπτυγμένη Νορβηγία, Ελβετία και δεν ξέρω τι… Αγαπάμε και πονάμε τον τόπο μας, αλλά η κατάντια της Ελλάδας μας είναι εμφανής. Κατήφορος χωρίς τέλος…
Πέρα από τα έργα υποδομών η Τουρκία έχει τεράστια βιομηχανία, πολλά εργοστάσια σε όλα τα μήκη και πλάτη που παράγουν τα πάντα και σε καλές τιμές, με αποτέλεσμα τις τεράστιες εξαγωγές. Δεν γίνεται σύγκριση… Όλα δουλεύουν, όλοι δουλεύουν, και η χώρα τραβάει μπροστά κάθε μέρα που περνάει.
Πολιτισμικά έχουν μετατρέψει σε τζαμιά ή μουσεία τις εκκλησίες μας. Λυπηρό, αλλά κι εμείς δεν ήμασταν καλύτεροι. Δεν αφήσαμε τζαμί όρθιο! Ευτυχώς πολλά όμορφα ελληνικά σπίτια είναι υπό την προστασία του υπουργείου Πολιτισμού ή Τουρισμού. Επίσης πολλά έχουν αναπαλαιωθεί από ιδιώτες, αλλά υπάρχουν και πολλά ερείπια.
Η κουζίνα τους είναι υπέροχη: Κεμπάπ, σούπες, λαδερά, πιλάφια, γλυκίσματα, σιροπιαστά, ξηροί καρποί, δεν παίζονται. Λέγεται ότι τα πήραν από μας γιατί ήταν νομάδες και απολίτιστοι…. Ε και λοιπόν; Τι πιο ωραίο από την αφομοίωση και ενσωμάτωση πολιτισμικών στοιχείων; Αυτό όμως που δεν φαίνεται πουθενά είναι πού πήγε η «δική μας» τέχνη στη δική μας πατρίδα. Ξεχάσαμε την τέχνη του σωστού σιροπιαστού, του νόστιμου ψητού, της καλής πίτας… Βέβαια υπάρχουν οι εξαιρέσεις σε χωριά, σε ταβερνάκια της πόλης ψαγμένα, αλλά οδεύουμε προς τη βιομηχανία του τουριστικού φαγητού ταχύτατα…
Οι Τούρκοι είναι πολύ φιλικοί άνθρωποι και φυσικά αυτό το διατηρούμενο «μίσος» είναι τηλεοπτική και επικοινωνιακή προπαγάνδα της κάθε κυβέρνησης αμφότερων των λαών μας. Εισπράξαμε παντού γέλιο, εξυπηρέτηση, ευγένεια.
1η μέρα: Νικομήδεια (Izmit)
Μεγάλη η πρώτη μας μέρα, γύρω στα 1.000 χλμ, με ένα λάθος στη διαδρομή που μας οδήγησε στην Πόλη ενώ θα έπρεπε να πάρουμε τη νέα βόρεια παράκαμψη. Το ψιλόβροχο εκνευριστικό, οι ουρές της Πόλης μαζοχιστικές τις απογευματινές ώρες που πλησιάζαμε. Τελικά οδηγηθήκαμε στη μεσαία από τις τρεις γέφυρες (Fatih Sultan Mehmet) και οδηγήσαμε προς τη βιομηχανική πόλη Gebze και τη Νικομήδεια.
Ο καλός θεός έφερε μπροστά μας ένα λαϊκό μαγαζάκι με το καλύτερο «Άδανα κεμπάπ» που φάγαμε σε όλο το ταξίδι και ψωμί πίτα από το φούρνο του, και μας καληνύχτισε σε ένα πολύ φιλικό ξενοδοχείο που βρέθηκε πάλι μπροστά μας.
Ας είναι καλά το ευγενικό παλικάρι από την Τραπεζούντα, αυθεντική ποντιακή μορφή!
2η-3η μέρα: Αμάσεια (Amasya)
Ξεκούραστοι και ευτυχείς, τρώγοντας γλυκά πεπόνια στο δρόμο φτάσαμε μετά από 600 χλμ στην Αμάσεια (Άμασις η βασίλισσα των Αμαζόνων κατά Στράβωνα). Μαζί με τη Σαφράμπολη, οι ωραιότερες πόλεις του ταξιδιού! Πατρίδα του μεγάλου Έλληνα γεωγράφου Στράβωνα (60 π.Χ. περίπου) και πρώτη πρωτεύουσα του Πόντου (αργότερα η Σινώπη), η Αμάσεια σε αφοπλίζει!
Η Ίρις το ποτάμι (Yesilirmak = πράσινος ποταμός) κυλά νωχελικά στις παλιές ελληνικές γειτονιές, ψηλά το κάστρο επιβλητικό, και οι πέντε βασιλικοί τάφοι των Μιθριδατών λαξευμένοι στα βράχια συνθέτουν ένα συγκλονιστικό τοπίο.
Σοκάκια όμορφα, χαμάμ, κλειστή αγορά, μεγάλος πεζόδρομος δίπλα στο ποτάμι με την πολύ ωραία ανάπλαση, και ένα υπέροχο μουσείο με οδοντιατρικά και άλλα ιατρικά εργαλεία παλιάς εποχής έλκουν τον επισκέπτη που ξεχνιέται στο χρόνο αλλά και ξυπνά ταυτόχρονα γρήγορα από τη ζωντάνια της ωραίας πόλης. Φυσικά, καλό και άφθονο φαγητό!
Οι ντόπιοι φιλικοί, και με ένα μίγμα αγγλικών και λίγων τουρκικών καταλάβαμε ότι πολλοί Τούρκοι ανταλλάξιμοι από τη Θεσσαλονίκη αντικατέστησαν πληθυσμιακά τους Έλληνες που ζούσαν επί αιώνες στην περιοχή.
