Ένα ζέσταμα πριν από τα Χριστούγεννα έκαναν τα Κοτσαμάνια από τον Τετράλοφο, καθώς ταξίδεψαν από το χωριό της Κοζάνης στη Θεσσαλονίκη, για να εισβάλουν στα Διαβατά. Την… πόρτα στους Μωμόγερους (όπως είναι πιο γνωστό το εθιμικό δρώμενο των Ποντίων) την άνοιξε ο Σύλλογος Ποντίων Διαβατών «Αλέξανδρος Υψηλάντης», για δεύτερη χρονιά.
Έτσι, το περασμένο Σάββατο η πόλη δεν ησύχασε, καθώς η πομπή βρέθηκε παντού!
«Χρόνια πολλά, υ’είαν κι ευλοΐαν και καληχρονίαν, θελκά μουσκάρια και αρνικά παιδία…», ευχήθηκε ο Πολυχρονιστής από τον Μορφωτικό Λαογραφικό Σύλλογο Τετραλόφου Κοζάνης, όσο το νταούλι και το αγγείο συνέχιζαν να παίζουν.
Από τους ιερείς του Μώμου, του θεού του γέλιου και τις σάτιρας, της προσωποποίησης της μομφής και της κατηγόριας, θεωρείται ότι έχουν επιρροές οι Μωμόγεροι, μια σατιρική κωμωδία, απομεινάρι και των ρωμαϊκών καλάντων λόγω των μεταμφιέσεων και των γλεντιών.
Το λαϊκό αυτό δρώμενο μεταφέρθηκε από τον Πόντο στην Ελλάδα, όπου συνέχισε τη δική του αυτόνομη (και παράλληλη) πορεία φτάνοντας ζωντανό έως τις μέρες μας. Μάλιστα, με τη μορφή που παρουσιάζεται στα ποντιοχώρια της Κοζάνης έχει εγγραφεί στον κατάλογο της UNESCO για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά.
Στον αυτοσχέδιο θίασο που παραδοσιακά βγαίνει στους δρόμους των χωριών και των πόλεων κατά το Δωδεκαήμερο, εκτός από το χορευτικό μέρος με τους φουσταλενοφόρους (οι Μωμόγεροι φόρεσαν φουστανέλα στα νεότερα χρόνια, καθώς ήταν συνώνυμη της ανδρείας, της γενναιότητας και της λευτεριάς), υπάρχει και ένα αυτοσχεδιαστικό.
Συνήθως ο κορυφαίος Μωμόγερος δίνει τα προστάγματα. Την… κομπανία συνήθως συνοδεύει ο Διάβολος, για να πειράξει κυρίως τον Γέρο και τη Γραία (αλλά και τους θεατές). Η Νύφη είναι και αυτή εκεί για να προκαλέσει με την παρθενική της σεμνότητα ώστε να την κλέψουν, ενώ ο Γιατρός με περισπούδαστες και κωμικές κινήσεις θα την εξετάσει μετά την απαγωγή.
Από την πλευρά τους ο Τσανταρμάς ή ο Κατής επιβάλουν τα πρόστιμα στους απαγωγείς και φροντίζουν να επανέλθει η τάξη.
