Ένας μοναδικός Σταυρόλιθος ή Σταυρόπετρα κοσμεί εδώ και λίγες μέρες την αυλή της Αρμενικής Εκκλησίας Κομοτηνής, του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή. Το χατσκάρ, όπως ονομάζεται στην αρμενική γλώσσα, σχεδίασε ο ύπατος αρχιμανδρίτης Οβανές Σαγντετζιάν ενσωματώνοντας στοιχεία του αρμενικού και του ελληνικού πολιτισμού, ώστε να σηματοδοτεί την ελληνοαρμενική φιλία και την ενότητα των δύο λαών.
Η συγκεκριμένη Σταυρόπετρα είναι διαφορετική λόγω του αρχαιοελληνικού μοτίβου του μαιάνδρου που φιλοξενεί, αλλά και τις μορφές του Αγίου Ιακώβου, προστάτη της Κομοτηνής, και του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή της Αρμενίας.
«Έλληνες κι Αρμένιοι, κουβαλάμε περήφανα μέσα στην καρδιά μας και ενσωματωμένες μέσα στην ταυτότητά μας πατρίδα και θρησκεία», είπε ο ύπατος αρχιμανδρίτης Οβανές Σαγντετζιάν ενώ ο μητροπολίτης των Ορθοδόξων Αρμενίων Ελλάδος Αρχιεπίσκοπος Κεγάμ Χατσεριάν υπογράμμισε πως «Παρότι αποτελεί μια άφωνη πέτρα, αποτελεί μια εύγλωττη μαρτυρία της αδερφικής συνύπαρξης του Ελληνικού και του Αρμενικού λαού».
Τι είναι οι Σταυρόπετρες
Μοναδικά φαινόμενα καλλιτεχνικής δημιουργίας, οι Σταυρόπετρες προστατεύονται από την UNESCO ως μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς ήδη από το 2010.
Τα χατσκάρ, ο συμβολισμός και η δεξιοτεχνία τους έχουν εγγραφεί στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Οργανισμού.
Η παλαιότερη που σώζεται, χρονολογείται το 879 μ.Χ. αλλά υπάρχουν αναφορές και για άλλες προηγούμενων ετών. Αρκετές διασώζονται από τον 4ο και 5ο αιώνα. Η τέχνη των ιδιαίτερων πέτρινων μνημείων αναπτύχθηκε ιδιαιτέρως τον 9ο αιώνα, μετά την αποχώρηση των Αράβων από την Αρμενία. Και η κορύφωσή της συντελέστηκε από τον 12ο έως τον 14ο αιώνα. Μετά η τέχνη παρήκμασε, λόγω της επέλασης των Μογγόλων. Ξαναζωντάνεψε τον 16ο και τον 17ο αιώνα, και από τον 20ό αιώνα φαίνεται να ακμάζει ξανά.
Συχνά οι Σταυρόλιθοι χρησιμοποιούνταν ως ταφικά μνημεία. Όμως υπάρχουν αρκετοί που αναφέρονται σε πολεμικές νίκες ή τη σωτηρία της ψυχής. Ο λαός πιστεύει πως έχουν τη δύναµη να γιατρεύουν αρρώστιες και να προφυλάσσουν από φυσικές καταστροφές. Αν και η επιφάνεια της πέτρας περιφερειακά έχει ανάγλυφα μοτίβα με λουλούδια και φυτά και σε όλους υπάρχει ο σταυρός και από κάτω ένας ηλιακός δίσκος ή μια ροζέτα, στην πραγματικότητα είναι διαφορετικοί.
Στην Αρμενία βλέπουμε σχεδόν παντού Σταυρόπετρες ενώ σε όλον τον κόσμο διασώζονται συνολικά 40.000.
Οι τρεις με τη μεγαλύτερη καλλιτεχνική αξία βρίσκονται:
- Στο μοναστήρι Γκεχάρντ του 11ου αιώνα. Χρονολογείται το 1213 και φιλοτεχνήθηκε από τους αρχιτεχνίτες Τιμότ και Μκχιτάρ.
- Στο χωριό Χαγκπάτ. Χρονολογείται το 1273 και φιλοτεχνήθηκε από τον αρχιτεχνίτη Βαχράμ.
- Στο μοναστήρι του 12ου αιώνα Γκοσαβάνκ. Χρονολογείται το 1291 και φιλοτεχνήθηκε από τον αρχιτεχνίτη Παβγκός.
