Καλοκαίρι, 1984. Η λέξη και η χρήση του Internet είναι άγνωστη. Κοινώς όποιος ήθελε να πάει σε μια συναυλία στηνόταν στην ουρά για να αγοράσει το εισιτήριο του. Εκείνη την περίοδο, με το που ανακοινώθηκαν οι ημερομηνίες της συναυλίας της Νάνας Μούσχουρη επικράτησε πανικός. Τα εισιτήρια έφυγαν σε χρόνο ρεκόρ. Και όταν έφτασε η μαγική βραδιά, η ερμηνεύτρια πήρε μια βαθιά ανάσα και βγήκε μπροστά στο κοινό, στο Ηρώδειο. Στους συμπατριώτες της δηλαδή που είχαν να την ακούσουν περίπου 20 χρόνια.
Ανάμεσα στον κόσμο ήταν η Μελίνα Μερκούρη και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, δυο άνθρωποι που η ίδια τους ανέφερε από τη σκηνή. Λέγεται μάλιστα ότι προσκάλεσε την Μελίνα να ανέβει πάνω να τραγουδήσουν, αλλά η τότε υπουργός πολιτισμού της είπε με αυτήν τη θεϊκή φωνή «Απόψε είναι η δική σου βραδιά».
Η Μούσχουρη όχι μόνο δεν ξέχασε αυτήν την εμφάνιση, αλλά πάντοτε την είχε σαν μια από τις κορυφαίες της. «Έλειπα ήδη είκοσι χρόνια στο εξωτερικό, εκείνο το βράδυ ήταν σαν η Ελλάδα να μου είπε: «Καλώς ήρθες στην πατρίδα σου»! Και σήμερα ίδιο είναι το συναίσθημα. Είμαι ευγνώμων που μου δίνεται η ευκαιρία να εμφανιστώ ξανά σε αυτόν τον ιερό χώρο», είχε εξομολογηθεί πολλά χρόνια αργότερα σε συνέντευξή της.
Ζωή σαν σινεμά
Η Ιωάννα Μούσχουρη, γεννήθηκε σαν σήμερα στα Χανιά. Ο πατέρας της Κωνσταντίνος, εργαζόταν ως μηχανικός προβολής ταινιών σε έναν τοπικό κινηματογράφο. Η μητέρα της Αλίκη Κατσαρού, Κερκυραία στην καταγωγή, εργαζόταν επίσης στον ίδιο κινηματογράφο ως ταξιθέτρια. Όταν η Νάνα ήταν τριών χρόνων, μετακόμισαν από τα Χανιά στην Αθήνα. Στην Κατοχή ο πατέρας της έλαβε ενεργό μέρος στην Αντίσταση κατά των Γερμανών κατακτητών. Τα χρόνια ήταν δύσκολα και οι γονείς της δούλευαν πολύ σκληρά για να μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια τα δύο κορίτσια της οικογένειας, την Τζένη και τη Νάνα.
Η οικογένεια εγκαθίσταται στο Κουκάκι. Ο πατέρας της δουλεύει στον θερινό κινηματογράφο «Πρωτέας».
«Έτσι κι αλλιώς εμείς ζούσαμε στο… Χόλιγουντ. Πίσω από την οθόνη υπήρχε ένα σπιτάκι με δυο δωμάτια. Στο ένα κοιμούνταν οι γονείς μας. Το άλλο, ανάλογα με την ώρα, χρησίμευε σαν τραπεζαρία ή παιδικό δωμάτιο. Η οθόνη φαινόταν πελώρια στα παιδικά μας μάτια και ανάποδη. Βλέπαμε μόνο την πίσω πλευρά, με τους καβαλάρηδες των γουέστερν να καλπάζουν κατά πάνω στον φτωχό μας τοίχο. Αργότερα, ο πατέρας συμπέρανε ότι “έτσι χάλασα τα μάτια μου”», είχε πει σε συνέντευξή της. Και συνέχισε: «Περνούσαμε δύσκολα, μια και ήμασταν φτωχή οικογένεια, αλλά πάντα αισθανόμουν περιτριγυρισμένη από την τέχνη, ποτέ δεν μου έλειπαν τα ερεθίσματα».
https://www.youtube.com/watch?v=IlhMcP9Pj3o
Πολλά χρόνια αργότερα, η ίδια αποκάλυψε για τον πατέρα της: «Είχα ήδη κάνει το ντεμπούτο μου ως τραγουδίστρια, δίπλα στον Μίμη Πλέσσα, όταν ζήτησε ο Μάνος Χατζιδάκις να με γνωρίσει. Δώσαμε ραντεβού στα στούντιο της Φίνος Φιλμς, μια και σκεφτόταν να ερμηνεύσω ένα τραγούδι για μια ταινία.
»Παρών στη συνάντησή μας ήταν και ο Φιλοποίμην Φίνος, που ήδη με γνώριζε, όχι βέβαια ως τραγουδίστρια, αλλά λόγω του πατέρα μου, που ήταν μηχανικός προβολής ταινιών. “Μα, αυτή είναι η κόρη του ‘Νυχτερίδα'”, είπε γελώντας στον Χατζιδάκι. “Νυχτερίδας” ήταν το παρατσούκλι του πατέρα μου, γιατί είχε πάθος με τα χαρτιά».
Ξέρω κάποιο αστέρι
Φυσικά, η ζωή στην Κατοχή ήταν κόλαση. Η ίδια μάλιστα είχε διηγηθεί το παρακάτω περιστατικό: «Η μητέρα μου τα οκτώ εκείνα χρόνια μάζευε σαλιγκάρια, τα οποία, αν και θεωρούνται εκλεκτός μεζές στη Γαλλία, δεν αντέχω ούτε να τα βλέπω, γιατί μου θυμίζουν την Κατοχή».
Και τα σημάδια της μοίρας συνεχίζονται. Σε ηλικία 11 ετών η μητέρα της την πήγε στο οφθαλμιατρείο. Δεν ήθελε καθόλου να βάλει γυαλιά, αλλά τα φόρεσε και δεν τα ξαναέβγαλε ποτέ. Είχαν γίνει η ασπίδα της, το σήμα κατατεθέν της.
«Φορώντας τα, ένιωθα επιτέλους ότι οι άλλοι δεν μπορούσαν να μαντέψουν τι σκεφτόμουν», έχει πει.
Λίγο αργότερα οι αδελφές Μούσχουρη γράφονται στο Ωδείο. Στο πρώτο μάθημα η καθηγήτρια είπε ότι η αδερφή της έχει πολύ ωραία φωνή, αλλά ότι η μικρή είναι λίγο βραχνούλα, και ότι έπρεπε να μεγαλώσει λίγο. Η Νάνα έβαλε τα κλάματα και έτσι αναγκάστηκαν να την κρατήσουν σπουδάζοντας για τα επόμενα χρόνια κλασσικό τραγούδι. Έτσι ανακάλυψε και την ιδιαιτερότητα των φωνητικών της χορδών, αφού η μία είναι πιο χοντρή από την άλλη και λίγο δυσκίνητη. Αυτό την έκανε να έχει αυτήν την ιδιαίτερη φωνή. Πάντως από το Ωδείο μερικά χρόνια αργότερα θα αποβληθεί αφού έγινε γνωστό ότι δούλευε –κρυφά– στον Γιώργο Οικονομίδη.
Ναι, η Μούσχουρη ξεχώρισε αμέσως. Και το 1959 εμφανίζεται στο πρώτο Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού, όπου κερδίζει το πρώτο βραβείο με το «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου» του Μάνου Χατζιδάκι και το δεύτερο βραβείο με το «Ξέρω κάποιο αστέρι» του Μίμη Πλέσσα. Πλέσσας-Χατζιδάκις: Οι δύο σπουδαίοι συνθέτες που την εμπιστεύτηκαν στο ξεκίνημά της. Και τότε έβγαινε και μια άλλη μεγάλη τραγουδίστρια: Η Τζένη Βάνου. «Αν είχα τη φωνή της Τζένης Βάνου, θα είχα και τη διπλή καρέρα απ’ αυτή που έχω σήμερα», είχε δηλώσει η Μούσχουρη για την «αντίπαλο». Απλά μαθήματα ήθους.
Πολίτης του κόσμου
Το 1960, στη Βαρκελώνη, το πρώτο της ταξίδι στο εξωτερικό, της απονέμεται το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Μεσογειακού Τραγουδιού με το τραγούδι «Ξύπνα Αγάπη Μου» του Κώστα Γιαννίδη. Και από εδώ ξεκινάνε όλα.
Στο Φεστιβάλ αυτό την άκουσαν για πρώτη φορά ο συνθέτης και παραγωγός Quincy Jones και ο έτερος συνθέτης Michel Legrand, που και οι δύο έμελλε να παίξουν σοβαρό ρόλο στην εξέλιξή της.
«Ο Κουίνσι Τζόουνς μου έλεγε: «Όταν βγαίνεις στη σκηνή, δείχνεις τόσο τρομαγμένη – σαν να έχεις ανοίξει λάθος πόρτα! Να το κρατήσεις αυτό το ύφος, μην το αλλάξεις ποτέ», είχε πει σε συνέντευξή της. Είναι η περίοδος που ο πλανήτης βιώνει την εποχή των Ελλήνων: Μελίνα, Παππά, Χατζιδάκις, «Aphrodite’s Child» λίγο αργότερα, αλλά και η Βίκυ Λέανδρος.
Η παγκόσμια –και όχι μόνο– μουσική κοινότητα, ανακαλύπτει ότι μια μικρή χώρα με παρελθόν βγάζει σπουδαία ταλέντα, που κάτω από σωστές συνθήκες μπορούν να γεννήσουν μεγάλα πράγματα. Όσον αφορά τη Μούσχουρη, θεωρείται η τραγουδίστρια με τις υψηλότερες πωλήσεις στην ιστορία, μια και έχοντας ηχογραφήσει 200 άλμπουμ και singles, έχει πουλήσει πάνω από 300 εκατομμύρια δίσκους. Και έχει τραγουδήσει σε 10 διαφορετικές γλώσσες. Δεν υπάρχουν λίστες με τα καλύτερα άλμπουμ του 20ού αιώνα που να μην έχουν μέσα το «An Evening with Belafonte/Mouskouri» , το άλμπουμ που ηχογράφησε μαζί με τον Χάρι Μπελαφόντε, το 1966.
Το 2008 κάνει μια τεράστια περιοδεία ανά τον πλανήτη. Η τελευταία της όπως είχε πει. Νά όμως που το 2013 επέστρεψε. Όχι, δεν ήταν διαφημιστικό κόλπο τύπου… Scorpions.
Σε συνέντευξή της στην Καθημερινή, το 2014, δικαιολόγησε την επάνοδό της στη μουσική:
«Πριν από έξι χρόνια, στο Ηρώδειο, είπα αντίο. Ήταν μια εποχή που ένιωθα ότι μεγάλωνα, ότι δεν ήμουν πλέον σ’ ένα κόσμο όπου ανήκα. Σταμάτησα, γιατί είπα δεν είναι πια της ηλικίας μου, οι νέοι έπρεπε να προχωρήσουν. Η απόφαση ήταν σωστή, αλλά μου κόστισε πολύ. Ήμουν κάθε μέρα στον γιατρό, ένιωθα ότι δεν αξίζω τίποτα, ότι κανείς δεν με αγαπάει… Ένιωθα απελπισία. Όσο πλησίαζε, όμως, το 2014, έλεγα, να η ευκαιρία να τραγουδήσω πάλι: τον Οκτώβριο γίνομαι 80 χρονών!».
Τα «ναι» και τα «όχι»
Γυρνάμε πίσω στο χρόνο και συγκεκριμένα το 1959. «Ο Μάνος Χατζιδάκις μού ζήτησε να ερμηνεύσω, μαζί με τον Γιώργο Μούτσιο, το τραγούδι “Ο μύθος”, που είχε γράψει για τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη. Ακολούθησα το θίασο στην Επίδαυρο και ήμουν ενθουσιασμένη. Αλλά λίγες μέρες πριν από την πρεμιέρα, ο Μάνος δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από το υπουργείο Πολιτισμού: Tου είπαν ότι δεν μπορούσα να συμμετάσχω στην παράσταση. Ίσως θεώρησαν ότι θα βεβήλωνα το αρχαίο θέατρο… Μάζεψα τα πράγματά μου και επέστρεψα στην Αθήνα. Ήταν μία από τις πιο μεγάλες απογοητεύσεις της καριέρας μου», είχε δηλώσει η τραγουδίστρια πολλά χρόνια αργότερα.
Αυθαίρετα θα μπορούσε να πει κάποιος πως εάν η Μούσχουρη έμενε στην Ελλάδα, σίγουρα δεν θα έκανε τη λαμπρή καριέρα που έκανε. Κυρίως λόγω ρεπερτορίου, αλλά και λόγω ιδιοσυγκρασίας. Μπορεί τη δεκαετία του ’60 να μην ζούσε η χώρα το σύνδρομο «τραγουδιστής/τραγουδίστρια= εμφάνιση, κοιλιακοί, σώμα, σκάνδαλα», αλλά δεν θα μπορούσε να δεχτεί ένα κορίτσι με γυαλιά και λίγα παραπάνω κιλά.
Ως δοξασμένη στο εξωτερικό την δέχτηκε. Σχεδόν. Γιατί, ξέρετε, είμαστε στη χώρα που όποιος σπάσει τον μέσο όρο και βγει προς τα έξω, αντιμετωπίζεται με καχυποψία.
«Πορεύτηκα στην καριέρα μου χωρίς το άγχος του σουξέ και της μόδας, αλλά με συνεχή προσπάθεια να βελτιώνομαι διαρκώς μέσα από τις επιλογές μου και να χτίζω μια δυνατή σχέση με το κοινό, όχι ευκαιριακή, αλλά σε βάθος χρόνου», είχε πει σε συνέντευξή της.
Τρανή απόδειξη το 1986, που η 50άρα πλέον Μούσχουρη, γνωρίζει με το «Οnly love» τη μεγαλύτερη επιτυχία της στη Μεγάλη Βρετανία. Τα χρόνια που κυριαρχούσε η Madonna. Τα γυαλιά της όχι μόνο δεν τα πέταξε, αλλά δεν επέτρεψε στον εαυτό της ούτε καν να βάλει φακούς επαφής. Γιατί πάντοτε ήθελε την ουσία και όχι την εικόνα των πραγμάτων.
Σήμερα η κυρία Μούσχουρη γίνεται 89 ετών, χαίρεται τα παιδιά και τα εγγόνια της και φυσικά είναι περήφανη για όσα κατάφερε. Με πολλή δουλειά, μυαλό, πείσμα, αλλά και χωρίς να αλλάξει τίποτα από τα πιστεύω και την αισθητική της. Σας ευχαριστούμε για όλα, κυρία Μούσχουρη.
https://www.youtube.com/watch?v=u1x6GYodjoE
Σπύρος Δευτεραίος
