Το κουβάρι μιας άγνωστης ιστορίας προσφυγιάς για το δράμα των ξεριζωμένων από τον Πόντο και τη Μικρασία που έφτασαν, στις αρχές του 20ού αιώνα, στο λοιμοκαθαρτήριο της Μακρονήσου ξετύλιξε ο πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί» Θεόφιλος Καστανίδης, στην επετειακή εκδήλωση της Εστίας Νέας Σμύρνης με τίτλο «Το λοιμοκαθαρτήριο της Μακρονήσου (1922-1923) λύνει τη σιωπή του εκατό χρόνια μετά!».
«Στο Μακρονήσι μαρτύρησαν ψυχές και σώματα. Ξεψύχησαν οι δικοί μας άνθρωποι (τ’ εμέτερον οι αθρώπ’) Έλληνες κυρίως και μεταξύ αυτών λίγες οικογένειες Ασσυρίων, θύματα της Τουρκικής βιαιότητας και μισαλλοδοξίας. Ήταν γυναικόπαιδα, γέροντες, και όλοι εκείνοι οι καθημαγμένοι άνθρωποι, που ξεριζώθηκαν από την πατρώα γη τους –την Πατρίδα τους- και οδηγήθηκαν «ως πρόβατα επί σφαγή» από τους Νεότουρκους, στο εσωτερικό της Μ. Ασίας σε μία προσχεδιασμένη και ατέρμονη πορεία θανάτου», είπε ο Θεόφιλος Καστανίδης αναφέροντας το σύντομο ιστορικό του λοιμοκαθαρτηρίου.
«Στα νερά του Αιγαίου χάθηκαν πολλοί άνθρωποι, καθώς ο καιρος δεν αστειεύεται», πρόσθεσε ο πρόεδρος του Συλλόγου Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί», γεγονός που όπως είπε εξηγεί και τις τρεις αποτυχημένες απόπειρες για την εκδήλωση των αποκαλυπτηρίων του Μνημείου Λοιμοκαθαρτηρίου για τους πρόσφυγες Έλληνες του Πόντου και Ασσυρίους.
Ο Θεόφιλος Καστανίδης, κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης της Εστίας Νέας Σμύρνης, παρουσίασε και το αποτέλεσμα της έρευνας που έγινε και περιγράφεται στο βιβλίο Το Μακρονήσι των Προσφύγων λύνει την σιωπή του εκατό χρόνια μετά, το οποίο εξέδωσε πρόσφατα ο Σύλλογος Ποντίων «Αργοναύται-Κομνηνοί» από τις εκδόσεις Ινφογνώμων.
«Στο γεωγραφικό σημείο του νησιού, μετά από συντονισμένες προσπάθειες του Συλλόγου Αργοναύται-Κομνηνοί για την απαραίτητη νόμιμη έγκριση του ΥΠΠΟΛΑ, φιλοτεχνήθηκε και ανεγέρθηκε μνημείο Λοιμοκαθαρτηρίου για όλους εκείνους τους πρόσφυγες, καθώς επίσης για τις εθελόντριες Κυρίες της οργάνωσης American Women’s Ηospitals (ΑWΗ) και του Ερυθρού Σταυρού. Επιλέχθηκε μάλιστα να τοποθετηθεί σε ένα σημείο, που βρίσκεται μεταξύ του χώρου αποβίβασης και του κοιμητηρίου του λοιμοκαθαρτηρίου.
Μια τρίγλωσση σύντομη ιστορική αναφορά στην πίσω πλευρά του μνημείου, που είναι γραμμένη στα Ελληνικά, τα Αγγλικά και τα Αραμαϊκά, δίνει τις απαραίτητες πληροφορίες στους επισκέπτες.
»Ο μεγάλος εγχάρακτος σταυρός που κυριαρχεί στη δυτική πλευρά της πλάκας, προέρχεται από αντιγραφή πλάκας του αγιάσματος, της Ι.Μ. της Παναγίας Σουμελά του Πόντου, ενώ οι σταυροί που είναι διάσπαρτοι από πάνω του, αποτυπώθηκαν από την φωτογραφία του κοιμητηρίου, που μας άφησε η Έσθερ Λαβτζόι.
»Πλέον, η ιστορική θέση του Λοιμοκαθαρτηρίου που αξιωθήκαμε να ανακαλύψουμε μετά από 100 χρόνια σιωπής της ιστορίας, εντοπίστηκε επακριβώς στη νότια θέση του νησιού, όπου βρίσκονταν οι Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών (ΣΦΑ) των κρατουμένων της Μακρονήσου. Ο τόπος αποβίβασης και εγκατάστασης των προσφύγων, εκεί που είχαν στηθεί οι σκηνές, βρισκόταν στον κολπίσκο με την ονομασία “Τα Κόκκινα”. Διακρίνονται ακόμη τα ίχνη από τα νοσοκομεία των Λοιμοκαθαρτηρίων στον αμέσως επόμενο κόλπο με την ονομασία «Αγγαλιστός ή Αγγάλιστρος». Ενώ ως σημείο ταφής, εντοπίσαμε τον επόμενο όρμο με την ονομασία «Κεφάλας», που βρίσκεται λίγο νοτιότερα», είπε μεταξύ αλλών ο Πόντιος ομιλητής.
Στη συγκινητική εκδήλωση συμμετείχε και το χορευτικό συγκρότημα των «Αργοναυτών-Κομνηνών», με χοροδιδάσκαλο τον Κωνσταντίνο Σαββινίδη, που παρουσίασαν χορούς του Πόντου αποσπώντας το θερμό χειροκρότητα των θεατών. Το ίδιο θερμό ήταν το χειροκρότημα του κοινού και για τον Πόντιο λυράρη του ποντιακού συλλόγου Ηλία Αβραμίδη.
