Έναν αιώνα πριν, στις 24 Ιουλίου 1923, στο Παλέ ντε Ρουμίν της Λωζάννης (Λοζάνης, σύμφωνα με τους νεότερους ορθογραφικούς κανόνες) οι εκπρόσωποι της Τουρκίας, δηλαδή του διάδοχου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κράτους, και των χωρών που πολέμησαν στην άλλη πλευρά έβαλαν την υπογραφή τους στη συνθήκη ειρήνης που αποκαθιστούσε τις σχέσεις φιλίας και εμπορίου σε μια περιοχή που βρισκόταν σε γεωπολιτική αναταραχή, και δεν ήταν άλλη από τη Μικρά Ασία και τη Θράκη.
Η Συνθήκη της Λοζάνης –τελευταίο κεφάλαιο στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στον Ελληνοτουρκικό του 1921-1923– είναι ένα κείμενο 143 άρθρων. Στα συμβαλλόμενα μέρη, εκτός από την Τουρκία και την Ελλάδα, η Αγγλία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιαπωνία, η Ρουμανία και η Γιουγκοσλαβία (τότε ακόμα Βασίλειο Σέρβων-Κροατών-Σλοβένων).
Σε αυτή περιλαμβάνονται τα σύνορα του νέου τουρκικού κράτους, ενώ επικύρωνε το διαχωρισμό των νέων κρατών της Μέσης Ανατολής που ανεξαρτητοποιήθηκαν και διασφάλιζε τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων στην περιοχή. Η Ελλάδα κράτησε μόνο τη Δυτική Θράκη απ’ όσα οθωμανικά εδάφη είχε κερδίσει στις Σέβρες.
Περιλαμβάνεται δε η απόφαση για υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ των δύο κρατών, μια επώδυνη συμφωνία χωρίς προηγούμενο στην ιστορία, η οποία άλλαξε τις ισορροπίες και τη ζωή περίπου 2 εκατ. ανθρώπων, καθορίζοντας κοινωνικά, πολιτικά, εθνολογικά και οικονομικά τόσο την Ελλάδα όσο και την Τουρκία.
Με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από τη Συνθήκη της Λοζάνης, ο Σύλλογος Ποντίων Χανίων «Παναγία Σουμελά», η Περιφέρεια Κρήτης και οι Δήμοι Χανίων, Αποκορώνου, Καντάνου-Σελίνου, Κισάμου και Πλατανιά διοργανώνουν στα Χανιά στις 4 και 5 Νοεμβρίου το Διεθνές Συνέδριο «Πόντος. Ιστορία-Μνήμη-Πολιτισμός»
Όπως αναφέρει και ο τίτλος, θα αφορά την ιστορία και τις μνήμες του Πόντου και των ανθρώπων του, με έμφαση στην περίοδο από την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου (1914) έως την Ανταλλαγή (1923). Ζητούμενο είναι να παρουσιαστούν επιμέρους πτυχές – για την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ζωή του Πόντου, καθώς και για τους εκκλησιαστικούς, εκπαιδευτικούς και άλλους θεσμούς και φορείς που οργανώθηκαν και δραστηριοποιήθηκαν σε αυτόν.
Ήδη υπάρχει ανοιχτή πρόσκληση από την επιστημονική επιτροπή του συνεδρίου σε επιστήμονες που ασχολούνται με τη συγκεκριμένη περίοδο.
