Ας ξεκινήσουμε με τη διαπίστωση ότι οι απόψεις των πηγών μας διίστανται ως προς το «πού βρίσκεται». Σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού (εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία, Θεσσαλονίκη), το πανζεχίρ’* ήταν κρυσταλλική πέτρα την οποία έβρισκαν στο στομάχι, στη χοληδόχο κύστη, στα εντόσθια ή κάτω από το δέρμα γαϊδάρου. Μόλις την ανακάλυπταν, την τοποθετούσαν μέσα σε φιάλη γεμάτη νερό, για να την χρησιμοποιήσουν σε έκτακτες περιπτώσεις ως εξής:
Την έτριβαν με αιχμηρό όργανο, και τη σκόνη της, διαλυμένη στο νερό, την έδιναν στον άρρωστο για να την πιει, καθώς θεωρούνταν θεραπευτικό μέσο για όλες τις ασθένειες.
Σε αυτό συμφωνεί και ο Άνθιμος Παπαδόπουλος, ο οποίος στο Ιστορικόν Λεξικόν της ποντικής διαλέκτου γράφει ότι το πανζεχίριν (παντζεΐρ’ για τους Σανταίους) ήταν «λίθος μαγικός ή δεξιόν κέρατον όφεως θεραπεύον, ως πιστεύεται, πάσαν νόσον».
Από γάιδαρο ή από φίδι, το μόνο σίγουρο είναι ότι το πανζεχίρ’ (από την περσική λέξη panzehir) είναι το φάρμακο που θεραπεύει τα πάντα.
