Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης με τ’ Αναστενάρια, το έθιμο από τ’ αναστενάρικα χωριά της Ανατολικής Ρωμυλίας

Με τη γιορτή των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης έχουν συνδεθεί τα Αναστενάρια, καθώς το εικόνισμα (αναστενάρι) που κρατούν όσοι και όσες περπατούν πάνω στα αναμμένα κάρβουνα με γυμνά πέλματα θεωρείται ότι τους δίνει δύναμη. Έθιμο με ρίζες στην αρχαιότητα, σήμερα αναβιώνει στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης, στην Αγία Ελένη και στην Κερκίνη Σερρών, στη Μελίκη Ημαθίας και στη Μαυρολεύκη της Δράμας.

Τα Αναστενάρια «προέρχονται» από την Ανατολική Ρωμυλία, με επίκεντρο τα χωριά Κωστί και Μπροντίβο.

Λέγεται ότι κάποτε ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Κωστί έπιασε φωτιά. Καθώς φλεγόταν, ακούστηκαν φωνές μέσα από τις φλόγες· οι εικόνες «ζητούσαν βοήθεια». Κάποιοι κάτοικοι μπήκαν για να τις σώσουν και όταν βγήκαν έξω ούτε οι εικόνες ούτε οι άνθρωποι είχαν καεί. Οι αναστενάρηδες τιμούν αυτό το θαύμα κάθε χρόνο στις 21 Μαΐου, περπατώντας οι ίδιοι πάνω στη φωτιά.

Με την ανταλλαγή των πληθυσμών, οι κάτοικοι από τα χωριά Κωστί και Μπροντίβο εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Μακεδονία. Το έθιμο προσαρμόστηκε στις κατά τόπους ιδιαιτερότητες.

«Τους πιάνει ο Άγιος και τους καλεί» λένε για όσους συμμετέχουν. Προσεύχονται, χορεύουν και πυροβατούν, επικαλούνται τη βοήθεια των αγίων για να έχουν πλούσια γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή, καθώς και καλή υγεία. Το αν θα πατήσουν στα αναμμένα κάρβουνα το αποφασίζουν την τελευταία στιγμή.

Στον Λαγκαδά, όπου γίνεται η πιο… διάσημη, αναβίωση το έθιμο περνάει από γενιά σε γενιά. Η τελετουργία αρχίζει το απόγευμα της 20ής Μαΐου στο κονάκι, σε έναν χώρο όπου φυλάσσονται οι εικόνες των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Εκεί οι αναστενάρηδες προσεύχονται, και όταν η λύρα και το νταούλι αρχίζουν να παίζουν τους σκοπούς της τελετής, χορεύουν κρατώντας στα χέρια τους τις εικόνες που αποτελούν τα πολυτιμότερα κειμήλιά τους.

Τις ονομάζουν «Χάρες» και «Παππούδες» και τις έχουν σε υφασμάτινη θήκη που λέγεται «ποδιά», από τη οποία κρέμονται αφιερώματα. Στο κονάκι φυλάσσονται και τα «αμανέτεια», μαντίλια που θεωρούνται ιερά. Κατά τη διάρκεια του χορού ακούγονται στεναγμοί, επιφωνήματα και στίχοι από αναστενάρικα τραγούδια που έλεγαν στις αλησμόνητες πατρίδες.

Ανήμερα της γιορτής σφάζουν ένα μοσχάρι και ένα αρνί και το μοιράζουν στα σπίτια των αναστενάρηδων. Το απόγευμα επαναλαμβάνεται ο χορός στο κονάκι, και μόλις βραδιάσει οι αναστενάρηδες σε πομπή, χορεύοντας, βγαίνουν έξω για να ανάψουν τη φωτιά. Όταν τα ξύλα μετατραπούν σε ανθρακιά, ο χορός συνεχίζεται γύρω από αυτήν. Η πυροβασία επαναλαμβάνεται στις 22 και 23 Μαΐου.