Μόνο ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η πανδημία κατάφεραν να σταματήσουν το ταφικό έθιμο στα Σούρμενα, στη μεγαλύτερη –και πιο ιστορική– αναβίωσή του στην Ελλάδα. Την Κυριακή του Θωμά, λοιπόν, οι Πόντιοι πήγαν ξανά ‘ς σα ταφία για να φάνε και να γιορτάσουν με τους νεκρούς τους, σε μια μέρα κάθε άλλο παρά πένθιμη, μια μέρα αναστάσιμη.
Άλλωστε, τον εορταστικό παλμό τον έδωσε το Παμποντιακό Πανοΰρ, την Παρασκευή, το Σάββατο και την Κυριακή. Το Ελληνικό κυριολεκτικά βούλιαξε από τον κόσμο που ξεπέρασε κάθε προσδοκία και απέδειξε πόσο του έλειψε το καθιερωμένο ραντεβού μετά το Πάσχα· τα δε χορευτικά συγκροτήματα έδωσαν τον καλύτερό τους εαυτό.
Η μαζική συμμετοχή και το κέφι απέδειξαν τη δύναμη της παράδοσης, αλλά και το γεγονός ότι η Ένωση Ποντίων Σουρμένων (που φέτος γιορτάζει τα 99 της χρόνια) έχει βάλει τη δική της σφραγίδα.
Το πρωί της Κυριακής στο κοιμητήριο των Σουρμένων οι ταφόπλακες γέμισαν από φαγητά, κρασιά, βαμμένα αυγά. Κάποιες οικογένειες είχαν ακόμα και τραπεζομάντιλα για το φαγοπότι με τους νεκρούς, στην τελευταία τους κατοικία – στην ποντιακή παράδοση, η οποία έχει τις ρίζες της στην Αρχαιότητα, η πεποίθηση είναι ότι οι ψυχές των αγαπημένων βρίσκονται στον πάνω κόσμο μέχρι και τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος.
Κατά κύριο λόγο το ταφικό έθιμο αναβιώνει τη Δευτέρα του Πάσχα και την Κυριακή του Θωμά. Ωστόσο, σε ορισμένες ποντιακές κοινότητες αναβιώνει τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος.
