Τα 100 χρόνια από την ημέρα που μπήκε ο θεμέλιος λίθος της πόλης που δημιουργήθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή γιορτάζει φέτος η προσφυγική Νίκαια, η Κοκκινιά του Πειραιά που μετονομάστηκε προς τιμήν αυτών που την ανέστησαν από το ίδιο της το χώμα.
Με αφορμή την επέτειο, στη Δημοτική Πινακοθήκη «Ντίνος Κατσαφάνας» φιλοξενούνται παράλληλα οι εκθέσεις «Από τον προσφυγικό συνοικισμό στην πόλη» και «Παλιοί φωτογράφοι της Νίκαιας, μέρος 2ο».
Την έκθεση για τους φωτογράφους επιμελήθηκε η ιστορικός Μαρία Πούλου. Παρουσιάζονται συνολικά 25 πρόσωπα που συνδέθηκαν με την προσφυγική πόλη: επαγγελματίες του στούντιο, ανώνυμοι και επώνυμοι υπαίθριοι φωτογράφοι, ιδιαίτεροι ερασιτέχνες του Μεσοπολέμου.
Ισχυρό σύμβολο ταυτότητας και μνήμης, και μέσο εμπέδωσης οικογενειακών και διαπροσωπικών δεσμών, η φωτογραφία άκμασε στο συνοικισμό, αρχικά από Μικρασιάτες και Πόντιους πρόσφυγες που μετέφεραν στη νέα πατρίδα την άρτια κατάρτιση και το φιλότεχνο ήθος τους.
Συγκεκριμένα, στην ενότητα «Φωτογράφοι της Νέας Κοκκινιάς 1923-1945» περιλαμβάνονται οι:
• Νεοκλής Μελανεφίδης (Τραπεζούντα, 1895 – Γέσενικ Τσεχίας, 1962). Μέσα στο φωτογραφείο του είχε τους ζωγραφικούς πίνακες που έφτιαχνε μόνος του. Κάθε φορά που διαφωνούσαν οι βασιλικοί με τους βενιζελικούς, δεν έμενε τίποτα όρθιο στο ατελιέ. Επειδή είχε έρθει από τη Ρωσία και ήταν παντρεμένος με Ρωσίδα, του… διέλυαν τα πάντα και ήταν υποχρεωμένος να ξεκινά από το μηδέν.
• Αριστείδης Παπαδόπουλος (Μ. Ασία, 1894 – Νίκαια, 1958). Είναι ο σπουδαιότερος φωτορεπόρτερ της πόλης. Από το 1930 έως το 1950 αποτύπωσε σημαντικά δημόσια γεγονότα, θρησκευτικές επετείους, επισκέψεις πολιτικών, αξιωματούχων, κ.ά. Έκανε και φωτογραφία του στούντιο. Το σπάνιο φωτογραφικό ντοκουμέντο του θιασάρχη Ζαχαρία Μέρτικα και της Κοκκινιώτισσας ηθοποιού Αθηνάς Σημηριώτη ανήκει σε αυτόν.
• Γιώργος Πατμανίδης (Αργυρούπολη Πόντου, 1897 – Χαϊδάρι, 1974). «Με την αγορά μιας μικρής φωτογραφικής μηχανής Leica και τον απαραίτητο εκτυπωτικό εξοπλισμό μετά το τέλος του Εμφυλίου η δουλειά του έγινε πιο έντονη αλλά και πιο απαιτητική, γιατί χρειαζόταν βοηθό. Αποτύπωνε όλες τις στιγμές στις σχολικές γιορτές, στις εκδρομές, στις γυμναστικές επιδείξεις, στα θεατρικά έργα που έκαναν καθηγητές, κι εγώ ήμουν η βοηθός του για την εκτύπωση και τη διάθεση των φωτογραφιών», έγραψε η Ξανθή Πατμανίδου-Παπαναστασίου στο βιβλίο Αμάνικο λευκό πουλόβερ.
• Αρμόδιος Σαββόπουλος (Χορόσκιοϊ Μαγνησίας, 1900 – Αθήνα, 1967). Κοινωνικός και δραστήριος, ήταν ο πρώτος πρόεδρος του επανιδρυμένου Εμπορικού Συνδέσμου Νέας κοκκινιάς και ένας από τους δύο ερασιτέχνες φωνογράφους της πόλης κατά τον Μεσοπόλεμο. Αποτύπωσε στιγμιότυπα της επαγγελματικής του δραστηριότητας και της οικογενειακής του ζωής με τη χαρακτηριστική συνήθεια να σχολιάζει και να υπογράφει τις φωτογραφίες του στην μπροστινή πλευρά.
• Ανακρέων Σταυρίδης (Κίος Βιθυνίας, 1908 – Νίκαια, 1948). Ένας από τους σημαντικότερους και πιο επιτυχημένους Κοκκινιώτες φωτογράφους του όψιμου Μεσοπολέμου. Μαθήτευσε στους Αρμένιους Διλδιλιάν και γύρω στα 1932-34 άνοιξε φωτογραφεί στην οδό Επ. Χαριλάου 87. Δεν περιορίστηκε στο πορτρέτο του στούντιο. Συνέλαβε με το φακό του την ατμόσφαιρα των καφενείων, τις ανήσυχες παρέες της εποχής και στιγμιότυπα από την Άμυνα, την πρώτη ποδοσφαιρική ομάδα της Κοκκινιάς.
• Σ. Φλαμπουριάρης. Γνωρίζουμε πολύ λίγα για τον παλιό αυτόν Κοκκινιώτη φωτογράφο, κατά πάσα πιθανότητα Μικρασιάτη, με την εκλεπτυσμένη και ανοιχτή σε νεωτερικά στοιχεία ματιά. Πριν από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 είχε φωτογραφείο στη συμβολή των οδών Καλλιπόλεως (7ης Μαρτίου) και Βιθυνίας. Μετά το 1940 μεταφέρθηκε στη Στοά Μεταξά και κράτησε την επιχείρηση έως τις αρχές της δεκαετίας του 1950. Μαρτυρία αναφέρει ότι φωτογράφισε έξω από τον Κήπο της Νίκαιας ακόμη και σε μεγάλη ηλικία.
• Χαρίτων Χαριτωνίδης (Ικόνιο Καππαδοκίας, 1888 – Νίκαια, 1963). «Ο πατέρας μου ασχολήθηκε αρχικά σαν χόμπι με τη φωτογραφία και αργότερα επαγγελματικά. Το στούντιο του ήταν στο σπίτι. Θυμάμαι τα σκηνικά και τα εφέ, όταν τοποθετούσε τα μοντέλα του απέναντι από την παλιά παραδοσιακή μηχανή με το μανίκι. Διαδικασία μαγική, ονειρική. Οι πόζες θεατρικές. Οι φωτογραφίες πόσο ωραίες» ανέφερε η Λέτα Χαριτωνίδη-Ευδοκάκη.
Στην ίδια γενιά ανήκει και ο Κωνσταντίνος Τσιβεριώτης από την Τρίπολη Αρκαδίας, ο οποίος πέθανε στην Αθήνα το 1997, σε ηλικία 97 ετών. Οδοντίατρος στο επάγγελμα, ήταν ο δεύτερος ερασιτέχνης φωτογράφος της Νίκαιας κατά τον Μεσοπόλεμο. Συνδέθηκε με την πόλη και τους ανθρώπους της και κατέγραψε τα πρώτα καταστήματα και την επέκτασή της πάνω από την οδών Κυδωνιών (Π. Ράλλη).
Μεταπολεμικά η δημογραφία του κλάδου μεταβλήθηκε, από φωτογράφους που εγκαταστάθηκαν και ενσωματώθηκαν στη Νίκαια από διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Η πόλη, οι ανθρώπινες σχέσεις, η απασχόληση, ο δημόσιος βίος, η πολιτιστική και αθλητική δραστηριότητα, η σχολική ζωή, το παιδί και ο γάμος αποτυπώνονται σε 130 εκθέματα δείχνοντας το εύρος της τοπικής επαγγελματικής φωτογραφίας.
Σημαντικό μέρος του εκτιθέμενου υλικού οφείλεται στην πολυετή έρευνα του Βασίλη Βασιλειάδη, μικρασιατικής καταγωγής Νικαιώτη φωτογράφου και ερευνητή.
