Από τη Σμύρνη στην Αγία Λαύρα – Η ιστορία του λαβάρου της Επανάστασης

Άρρηκτα συνδεδεμένο με τον ξεσηκωμό των Ελλήνων το 1821 είναι το λάβαρο της Αγίας Λαύρας, η κεντητή αναπαράσταση της Κοίμησης της Θεοτόκου που έγινε επαναστατική σημαία και σύμβολο της ελευθερίας  – μάλιστα κατά την πολιορκία των Καλαβρύτων, την πρώτη πολεμική επιχείρηση της Επανάστασης, δέχτηκε τουρκικό βόλι.

Αυτό που ίσως να μην είναι ευρέως γνωστό είναι ότι το συγκεκριμένο κειμήλιο αποτελεί μια σύνδεση της ιστορικής μονής των Καλαβρύτων με τη Σμύρνη.

Το 1585 το μοναστήρι πυρπολήθηκε από τους Οθωμανούς και καταστράφηκε ολοσχερώς. Έτσι οι μοναχοί έφτασαν μέχρι τη Σμύρνη προκειμένου να ζητήσουν οικονομική βοήθεια για την ανοικοδόμηση που τελικά ολοκληρώθηκε το 1600. Η πόλη της Ιωνίας όμως ήταν ξακουστή και για τις κεντήστρες της.

Έτσι, οι μοναχοί έφυγαν και με την υπόσχεση να λάβουν ως δώρο την Κοίμηση της Θεοτόκου, στην οποία είναι αφιερωμένη η μονή. Το έργο ανέλαβε η κεντήστρα Χρύσω με βοηθούς της έναν αγιογράφο και οκτώ κόρες αριστοκρατικών οικογενειών. Χρειάστηκαν τρεις μήνες για να ολοκληρωθεί, καθώς απεικονίζονται πάνω από 50 μορφές. Κατά την παράδοση, όλο αυτό το διάστημα οι κεντήστρες δούλευαν ψέλνοντας τροπάρια, ενώ στο τέλος κάθε ημέρας θυμιάτιζαν.

Κάθε κομμάτι του κεντήματος ενώθηκε πάνω σε εκλεκτό ύφασμα, κλαδωτό δαμασκό, κόκκινου χρώματος. Στο κέντρο εικονίζεται η Παναγία σε οριζόντια θέση. Πάνω από τη νεκρική της κλίνη ο Χριστός κρατά στα χέρια του σπαργανωμένο βρέφος που συμβολίζει την ψυχή της Θεοτόκου. Τη σκηνή περιβάλλουν μορφές αγίων και στο επάνω μέρος της εικόνας εικονίζονται άγγελοι.

Το φωτοστέφανο της Παναγίας και ολόκληρο το μήκος του κεντήματος στολίστηκαν με μαργαριτάρια, προσφορά των κοριτσιών από τα μεταξωτά κορδόνια που συγκρατούσαν τα μακριά μαλλιά τους.

Στο κάτω μέρος του τοποθετήθηκαν χρυσοκέντητα κρόσσια. Το λάβαρο κρεμάστηκε σε κοντάρι από καλοδουλεμένο ακριβό ξύλο, και στην κορυφή τοποθετήθηκε ο σταυρός.

Στα μέσα του 18ου αιώνα το κειμήλιο επέστρεψε στη Σμύρνη, καθώς είχαν προκληθεί φθορές από τις κλιματολογικές συνθήκες και τους καπνούς από τα κεριά, μιας και είχε τοποθετηθεί στην Ωραία Πύλη. Οι έμπειρες κεντήστρες το αποκατέστησαν με τέτοιο τρόπο που έδειχνε ολοκαίνουργιο.

Το 1772 καταγράφεται η πρώτη αρπαγή του και η μεταφορά του στη Μολδοβλαχία απ’ όπου το εξαγόρασαν οι μοναχοί. Το 1780, ύστερα από νέα κλοπή, μεταφέρθηκε στην Ήπειρο από όπου και πάλι επέστρεψε κατόπιν εξαγοράς. Το 1826 κατά την πυρπόληση του μοναστηριού από τον Ιμπραήμ, το λάβαρο διασώθηκε τελευταία στιγμή από τους μοναχούς Αθανάσιο και Δανιήλ οι οποίοι το μετέφεραν στο νησί Κάμηλο της Ιθάκης.