Σε έναν εμβληματικό χώρο, στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου στο Ηράκλειο Κρήτης, φιλοξενείται η έκθεση «Πρόσφυγες στην Κρήτη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή», και ήδη η μαζική προσέλευση κατά τη διάρκεια των εγκαινίων κατέδειξε το ενδιαφέρον που υπάρχει, ακόμα και μετά την ολοκλήρωση του επετειακού έτους για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Όπως σημείωσε ο καθηγητής Αλέξης Καλοκαιρινός, πρόεδρος της Εταιρίας Κρητικών Ιστορικών Μελετών (ΕΚΙΜ) / Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, πάνω από 1.250 άτομα έδωσαν το παρών στα εγκαίνια που έγιναν την περασμένη Τετάρτη. «Αριθμός-ρεκόρ, μου λένε, για τον εμβληματικό χώρο της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου. Κυρίως, όμως, γνήσιο ενδιαφέρον και συγκίνηση, και η αίσθηση ότι η Ιστορία είναι ζωντανή και μας αφορά όλους», έγραψε στο προφίλ του στο Facebook.
Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 10 Φεβρουαρίου, και στο πλαίσιο της θα πραγματοποιηθούν αρκετές δωρεάν εκπαιδευτικές ξεναγήσεις, σε σχολεία και άλλες ομάδες, «από τους νέους ιστορικούς που παίρνουν τη σκυτάλη της επιστημονικής έρευνας και ταυτόχρονα της διάχυσης της ιστορικής γνώσης στην κοινωνία» σύμφωνα με τον Αλέξη Καλοκαιρινό.
Η έκθεση «Πρόσφυγες στην Κρήτη μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή» περιλαμβάνει πολύτιμα υλικά και αρχειακά τεκμήρια (ψηφιακά και σε φυσική μορφή) που αναπτύσσονται σε 20 εικονογραφημένες επιφάνειες με κείμενα και πρόσθετες ψηφιακές πληροφορίες, υλικά τεκμήρια σε ειδικές προθήκες αλλά και ελεύθερα στο χώρο, καθώς και αποσπάσματα προφορικών μαρτυριών προσφύγων δεύτερης και τρίτης γενιάς.
Στόχος είναι να παρουσιαστούν η προσπάθεια των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής για τη διατήρηση της ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης, οι περιπέτειες της ένταξής τους και η συμβολή τους στη διαμόρφωσή της τοπικής κοινωνίας.
Συγκινησιακή φόρτιση προσθέτει το μουσικό έργο του Οδυσσέα Γραμματικάκη Σαν κυνηγημένα περιστέρια, βασισμένο σε αποσπάσματα των προφορικών μαρτυριών. Μερικά αποσπάσματα που προβάλλονται είναι τα εξής:
- «Δεν μιλούσαν οι άνθρωποι. Δεν ήθελαν να εξιστορούνε τα άσχημα γεγονότα που έζησαν. Για να ξορκίσουν το κακό; Γιατί πίστευαν ότι κάποια στιγμή θα γυρνούσαν πίσω;».
- «Ο ναός της Παναγίτσας [στο Ηράκλειο] που χτίστηκε, ήταν αλληλοβοήθειας αποτέλεσμα. Στην ουσία, τον ναό αυτόν τον έχτισαν οι Βουρλιώτες για την Παναγία τη Βουρλιώτισσα που κάηκε στα Βουρλά».
- «Όλοι αυτοί οι άνθρωποι ήτανε γεωργοί οι περισσότεροι. Είχανε αμπέλια, βγάζανε σταφίδα, είχανε καπνά, είχανε ελιές και τα μποστάνια τους».
Η έκθεση είναι αποτέλεσμα του ερευνητικού προγράμματος «Πρόσφυγες και προσφυγικοί πληθυσμοί στην Κρήτη από τον Μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα» το οποίο πραγματοποιεί η ΕΚΙΜ μέσω του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης με τη χρηματοδότηση της Περιφέρειας Κρήτης.
