Οι Έλληνες του Βορείου Καυκάσου, όπως προστάζει η παράδοση, συγκεντρώθηκαν στην Πηγή της Παναγίας «Άγιο Χέρι» για να γιορτάσουν την Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 (28) Αυγούστου 2022 με το Ιουλιανό Ημερολόγιο και σύμφωνα με τους κανόνες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τα τελευταία χρόνια η γιορτή προσελκύει και χιλιάδες νέους Έλληνες που από τα μεσάνυχτα της 27ης προς την 28η Αυγούστου σπεύδουν στο κεντρικό σημείο της περιοχής το οποίο έγινε τόπος προσευχής και συνάντησης των ξεριζωμένων Ποντίων από τον 19ο αιώνα.
Οι Έλληνες από διάφορες περιοχές του Βορείου Καυκάσου (περιφέρειες Κρασνοντάρ, Σταυρούπολης, Καρατσάγιεβο-Τσερκεζίας, Οσετίας κ.ά.), γεμίζουν το φαράγγι έξω από το χωριό Νεμπερτζάγιεβσκαγια στην περιφέρεια της πόλης Κριμσκ της περιφέρειας Κρασνοντάρ στη Ρωσία.
Τον τόνο στους ποντιακούς χορούς στο νυχτερινό γλέντι και στη διάρκεια της κεντρικής εκδήλωσης έδιναν οι χορευτές από τους ελληνικούς συλλόγους των περιοχών Κριμσκ, Νοβοροσίσκ, Ανάπα, Γκελεντζίκ, Εσσεντουκί κ.ά.
Χθες το πρωί, στις 28 Αυγούστου, στο παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου κοντά στην Πηγή της Παναγίας συγκεντρώθηκαν τα μέλη της Εθνικοπολιτιστικής Αυτονομίας των Ελλήνων της περιοχής Κριμσκ και οι φίλοι του συλλόγου. Την πρωινή λειτουργία τίμησαν με την παρουσία τους οι εκπρόσωποι της ρωσικής Εκκλησίας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το παρεκκλήσι ανεγέρθηκε την περίοδο 1993-1998 με τις προσπάθειες του Έλληνα Κυριάκου Ορφάνοφ και του αταμάνου (αρχηγού) των Κοζάκων Μπορίς Γιάστρεμποφ.
Λίγες ώρες αργότερα, πραγματοποιήθηκε η κεντρική εκδήλωση της Γιορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου με τον τίτλο Διατηρώντας τα έθιμα. Οι ποντιακοί χοροί και τραγούδια για άλλη μια φορά ένωσαν μικρούς και μεγάλους Έλληνες και Φιλέλληνες του Καυκάσου.
Το Άγιο Χέρι της Παναγία διαχρονικά…
Οι Έλληνες της περιοχής Κουμπάν με το διοικητικό κέντρο στο Κράσνονταρ (Αικατερινοντάρ μέχρι το 1920) από τις πρώτες μέρες της ζωής τους στο νέο μέρος ανακάλυψαν τις θαυματουργές ιδιότητες της Πηγής της Παναγίας, στο φαράγγι έξω από το χωριό Νεμπερτζάγιεβσκαγια. Η μαζική εγκατάσταση των Ελλήνων (στην απόλυτη πλειοψηφία από τον Πόντο) ξεκίνησε σε αυτή την περιοχή του Καυκάσου, το 1864, μετά τη νίκη της Ρωσικής Αυτοκρατορίας εναντίον των ορεσίβιων λαών στον Πόλεμο του Καυκάσου.
Ο θρύλος για τις θαυματουργές ιδιότητες της Πηγής διαδόθηκε γρήγορα στη γύρω περιφέρεια. Στην πηγή δόθηκε η ονομασία «Άγιο Χέρι» επειδή είχε σχήμα χεριού· το άγιασμα έβγαινε από τα δάχτυλα. Με τον καιρό το εξωτερικό της μέρος καταστράφηκε.
Κάθε χρόνο τον Δεκαπενταύγουστο (13 μέρες αργότερα με το Ιουλιανό Ημερολόγιο) χιλιάδες Έλληνες μαζεύονταν στην Πηγή, η οποία τους έδινε δύναμη, τους θεράπευε και τους ένωνε. Η Πηγή της Παναγίας στο χωριό Νεμπερτζάγιεβσκαγια συμβόλιζε για τους Πόντιους το προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο.
Οι Έλληνες –που έχουν παράδοση όπου και αν πηγαίνουν να τιμούν την Παναγία με μια μεγάλη γιορτή τις μέρες του Αυγούστου– δεν σταμάτησαν να προσκυνούν την προστάτιδά τους και καθ’ όλη την περίοδο της σοβιετικής εξουσίας. Οι μπολσεβίκοι είχαν σκοπό να σβήσουν τις φυσιογνωμίες των λαών, προτιμώντας να κυβερνούν μια άμορφη μάζα. Όμως οι Έλληνες δεν ήταν πρόθυμοι να αποχωριστούν τις παραδόσεις τους. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ οι εορταστικές εκδηλώσεις στην Πηγή της Παναγίας «Το Άγιο Χέρι» γίνονται κάθε 28η Αυγούστου (ο Δεκαπενταύγουστος είναι 13 μέρες αργότερα σύμφωνα με το Ιουλιανό ημερολόγιο).
Οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί της περιοχής, όπως και η κοινότητα των Κοζάκων, δεν γιορτάζουν με ιδιαίτερη λαμπρότητα την Κοίμηση της Θεοτόκου. Δεν ισχύει το ίδιο για τους Έλληνες.
Η γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Άγιο Χέρι αντιμετωπίζεται από τους κατοίκους της περιοχής ως ελληνική γιορτή.
Την παραμονή και από τις δύο μεριές του δρόμου στο φαράγγι του ποταμού Νεμπερτζάι στήνονται οι σκηνές των Ελλήνων ανά ομάδα, ανά οικογένεια και ανά περιοχή. Το πανηγύρι με χορούς και τραγούδια γίνεται από το βράδυ της 27ης Αυγούστου και τελειώνει το βράδυ της 28ης Αυγούστου. Σε κάθε γωνιά ακούγονται η ποντιακή λαλιά και οι ήχοι από τις ποντιακές λύρες.
Μαζί με τους Έλληνες στο φαράγγι για τη γιορτή της Παναγίας έρχονται και φίλοι τους, διαφόρων εθνικοτήτων. Έρχονται για να βυθιστούν στην ατμόσφαιρα του ελληνικού πολιτισμού της Μαύρης Θάλασσας, για να ακούσουν την ποντιακή λύρα και για να χορέψουν όλοι μαζί τους φλογερούς ποντιακούς χορούς.
Βασίλης Τσενκελίδης, ιστορικός
