Μπορεί το «Πάσχα του καλοκαιριού» όπως συνηθίζουμε να αποκαλούμε τον εορτασμό της Κοίμησης της Θεοτόκου, να κορυφώνεται ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο –κατά το Νέο Ημερολόγιο– ωστόσο οι πιστοί συνεχίζουν να προσκυνούν τη Χάρη Της όπου βρεθούν, τουλάχιστον μέχρι και τον εορτασμό της Θεομητορικής εορτής σύμφωνα με το Παλαιό Ημερολόγιο, στις 28 Αυγούστου. Πολλά είναι τα προσκυνήματα που υποδέχονται τους πιστούς αυτές τις μέρες.
Εκτός των τριών μεγάλων προσκυνημάτων, του ναού της Παναγίας της Τήνου, της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο και της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής στην Πάρο, μικρές και μεγάλες εκκλησίες αφιερωμένες στην Παναγιά τη μάνα μας εορτάζουν το γεγονός με κάθε λαμπρότητα.
Οι περισσότερες εκκλησίες είναι ανοιχτές όλο το χρόνο ενώ πολλές λειτουργούν μόνο στις μεγάλες γιορτές της Ορθοδοξίας. Οι πιο γνωστές ανά περιοχή είναι:
Μακεδονία
- Παναγία η Δεξιά, η Παναγία η Ελεούσα, η Παναγία η Φανερωμένη, η Παναγία η Γοργοεπήκοος, η Παναγία η Βρεφοκρατούσα (Θεσσαλονίκη)
- Παναγία Σουμελά (Βέροια)
- Παναγία η Φανερωμένη (Μηχανιώνα)
- Παναγία η Πορφυρά (Πρέσπες)
- Εικοσιφοίνισσα (Δράμα)
- Παναγία η Φιλαδελφειώτισσα (Κιλκίς)
- Παναγία η Μαυριώτισσα (Καστοριά).
Στερεά Ελλάδα
- Κοίμηση Θεοτόκου Πεντέλης, Ρόμβης, και Παντανάσσης (Μοναστηράκι) στην Αθήνα
- Παναγία η Προυσού και η Παναγία Τατάρνης (Καρπενήσι)
- Αγία Ελεούσα (Μεσολόγγι)
- Παναγία η Αμπελακιώτισσα (Ναύπακτος)
- Μεγάλη Παναγιά και η Παναγία η Σκριπού Ορχομενού (Θήβα)
- Μονές Αγάθωνος και Δαμάστας (Φθιώτιδα)
- Παναγία της Βαρνακόβης (Φωκίδα).
Θράκη
- Παναγία η Κοσμοσώτειρα (Φέρρες)
- Παναγία η Κρημνιώτισσα (Σαμοθράκη)
- Κοίμηση της Θεοτόκου και η Μονή της Παναγίας της Φανερωμένης (Κομοτηνή)
- Παναγία η Αρχαγγελιώτισσα και η Παναγία η Καλαμού (Ξάνθη).
Θεσσαλία
- Παναγία η Ξενιά (Μαγνησία)
- Κοίμηση Θεοτόκου Σταγιάδων και η Κοίμηση Θεοτόκου Βυτουμά (Καλαμπάκα)
- Κοίμηση Λαγκαδιάς (Τρίκαλα)
- Παναγία η Δεμερλιώτισσα (Φάρσαλα)
- Παναγία η Εικονίστρα (Σκιάθος).
Αλμυρό Βόλου, στη Μαγνησία (φωτ.: panagia-xenia.gr)
Ήπειρος
- Παναγία Ροβελίστης, Κυρίας Πεφανερωμένης, Παναγίας Γεροντίσσης, Βρεφοκρατούσης και Σκουληκαριάς (Άρτα)
- Κοίμηση Θεοτόκου των Παγανιών και του Γηρομερίου (Παραμυθιά).
Πελοπόννησος
- Παναγία η Φανερωμένη Χιλιομοδίου (Κόρινθος)
- Μονή Μεγάλου Σπηλαίου, Παναγία της Τρυπητής, της Μακελλαριάς, και το Προσκύνημα της Παναγίας της Πλατανιώτισσας (Καλάβρυτα)
- Κοίμηση του Γηροκομείου (Πάτρα)
- Κοίμηση Θεοτόκου Κρυονερίου Αγίας Ελεούσης Βαρθολομιού και Χρυσοπηγής Δίβρης (Ηλεία)
- Κοίμηση της Θεοτόκου Μονής Βουλκάνου (Μεσσηνία)
- Παναγία η Χρυσαφίτισσα (Μονεμβασία)
- Παναγία η Παντάνασσα (Μιστράς)
- Παναγία της Έλωνας, της Αρτοκωστάς, της Παλαιοπαναγιάς, της Μαλεβής. Επίσης η Κοίμηση Θεοτόκου Κερνίτσης και Μπούρα (Αρκαδία).
Νησιά Αιγαίου Πελάγους
- Παναγία η Ευαγγελίστρια (Τήνος)
- Παναγία Εκατονταπυλιανή (Πάρος)
- Παναγία Επισκοπής (Σαντορίνη)
- Παναγία η Χοζοβιώτισσα (Αμοργός)
- Παναγία η Καλαμιώτισσα (Ανάφη)
- Κοίμηση της Θεοτόκου (Ίος)
- Παναγία η Θεοσκέπαστη (Άνδρος)
- Παναγία Καρλοβάσου (Σάμος)
- Παναγία Αγιάσου (Μυτιλήνη)
- Παναγία της Βρεφοκρατούσας (Χίος).
Νησιά Ιονίου Πελάγους
- Παναγία Μυρτιδιωτίσσης, της Παλαιοκαστριτίσσης, της Πλατυτέρας, της Κυράς των Αγγέλων (Κέρκυρα)
- Νησάκι της Παναγίας (Παξοί)
- Υπεραγίας Θεοτόκου Άτρου, Αγριλίων, Θεμάτων, Κηπουραίων και Παλαιοχέρσου (Κεφαλονιά)
- Παναγία η Φανερωμένη (Λευκάδα)
- Της Αναφωνήτριας, της Σκοπιωτίσσης, της Χρυσοπηγής, της Λαουρένταινας, της Γαλανούσας, της Μυρτιδιωτίσσης, της Παναγούλας, της Σπηλούλας, της Βιγλατσούρας, της Σγουροπουλιάς (Ζάκυνθος)
- Παναγία η Μυρτιδιώτισσα (Κύθηρα).
Εύβοια
- Παναγίας της Φανερωμένης Αρτάκης, της Χιλιαδούς, της Ντινιούς στην Ιστιαία, της Κοιμήσεως Θεοτόκου Μάτζαρη Οξυλίθου.
Δωδεκάνησα
- Παναγία η Σπηλιανή (Νίσυρος)
- Παναγία της Φιλερήμου, η Παραμυθία, της Τσαμπίκας και η Φανερωμένη Ιξιάς (Ρόδος)
- Παναγία του Κάστρου (Λέρος)
- Παναγία η Πορταΐτισσα (Αστυπάλαια)
- Παναγία η Λαρνιώτισσα (Κάρπαθος).
Κρήτη
- Κοίμηση Θεοτόκου Αγκαράθου, Καλυβιανής και Παληανής (Ηράκλειο)
- Παναγία η Φανερωμένη (Ιεράπετρα)
- Μεγάλη Παναγιά (Νεάπολη)
- Παναγία η Κυρά των Αγγέλων και η Παναγία η Χρυσοσκαλίτισσα (Κίσσαμος).
Πολλοί οι ναοί της Παναγίας και στην Κύπρο
Ούτε έναν ούτε δύο αλλά 33 ναούς έχουν αφιερώσει στην Παναγία οι πιστοί στην Κύπρο. Ας δούμε μερικές από αυτές:
- Η Παναγία Παλλουριώτισσα βρίσκεται στο ομώνυμο προάστιο της Λευκωσίας που μετά την τουρκική εισβολή του 1974 δεν ελέγχεται διοικητικά εξ ολοκλήρου από την Κυπριακή Δημοκρατία.
- Η Παναγία η Ασπροφορούσα, στην Κερύνεια, πήρε το όνομά της από τους Φράγκους μοναχούς που εγκαταστάθηκαν εκεί και το λειτουργούσαν έως το 1460. Χτισμένο σε ακρογιάλι της Κερύνειας είναι και το ξωκκλήσι της Παναγίας Γλυκιώτισσας.
- Θρύλος θέλει την Παναγία Αχειροποίητο Λαπήθου να ήταν χτισμένη στη Μικρά Ασία αλλά η Παναγία μερίμνησε με θαύμα για τη μεταφορά της στη Λάπηθο, ώστε να τη σώσει από τη βεβήλωση. Στο ναό είχε τελεστεί μυστικά ο γάμος του υπαρχηγού της ΕΟΚΑ Γρηγόρη Αυξεντίου με την αγαπημένη του Βασιλική Παναγή.
- Παγκύπριο προσκύνημα η Παναγία η Κυκκώτισσα ενώ η Παναγία Τροοδίτισσα είναι χτισμένη πιο ψηλά από όλες τις μονές στην Κύπρο. Η Παναγία ονομάστηκε Τροοδίτισσα, διότι ανακαλύφθηκε σε πλαγιά του Τρόοδους. Ονομάστηκε επίσης και «Παναγία Ολυμπία» αφού γειτνιάζει με την ψηλότερη βουνοκορφή του νησιού, τον Όλυμπο.
- Η Παναγία της Αγάπης βρίσκεται κοντά στο χωριό Βάβλα, στην επαρχία Λάρνακας. Πίσω από την Αγία Τράπεζα, υπάρχει ένα μάρμαρο κάτω από το οποίο βρίσκεται το ιερό χώμα της Παναγίας. Λένε πως όποιος θέλει να κατακτήσει την καρδιά κάποιου πρέπει να πάρει λίγο χώμα και να το ρίξει κρυφά στο νερό ή τον καφέ του.
- Οι πιστοί μιλούν επίσης για την Παναγία του Μαχαιρά, τη Σκουριώτισσα, τη Kουσουλιώτισσα, την Αραδίππου, την Παγκριώτισσα στη Λευκωσία, τη Χρυσοκουρδαλιώτισσα, της Αυγασίδας – στο κατεχόμενο χωριό Μηλιά Αμμοχώστου, τη Βορινή, τη Βοναριώτισσα, την Παναγία τη Διπλή στη Λευκωσία. Στην Πάφο βρίσκονται η Χρυσορρογιάτισσα, η Χρυσοπολίτισσα, η Χρυσελεούσα και η Θεοσκέπαστη.
