Πανηγύρια δεν κάνουν μόνο οι Πόντιοι· κάνουν όλοι, συχνά τιμώντας κάποιον Άγιο ή κάποια Αγία, καθότι τα πανηγύρια είναι συνυφασμένα με κάποια θρησκευτική εορτή. Όπως τον Δεκαπενταύγουστο, που τα πανηγύρια κατακλύζουν τις πλατείες των χωριών, τις αυλές των ξωκλησιών και των ναών στην ηπειρωτική και τη νησιωτική Ελλάδα. Διοργανώνονται από τις τοπικές κοινωνίες και τους πολιτιστικούς συλλόγους κάθε περιοχής, και προσελκύουν πλήθος κόσμου και πιστών που συρρέει στους ναούς να προσκυνήσει την εικόνα της Μεγαλόχαρης.
Περιλαμβάνουν μουσική στη διαπασών, σφιχταγκαλιάσματα σε κυκλικούς χορούς που διαρκούν έως τις πρώτες πρωινές ώρες, τοπικά παραδοσιακά εδέσματα τα οποία γεύονται ντόπιοι και τουρίστες που απολαμβάνουν την ελληνική φιλοξενία.
Η εικόνα αυτή του γνήσιου παραδοσιακού γλεντιού συναντάται συστηματικά στην… προ κορονοϊού εποχή.
Αναπολώντας τα νησιώτικα πανηγύρια, κάνουμε «στάση» στην Ικαρία, στη Νίσυρο, στη Λέσβο, στην Αστυπάλαια και στην Πάρο.
Στην Ικαρία
Ο ικαριώτικος χορός δεν θα μπορούσε να λείψει από το πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου στη Λαγκαδά της Ικαρίας, το πιο γνωστό ίσως πανηγύρι σε όλο το Αιγαίο.
Η πλατεία του χωριού γεμίζει με κόσμο που πολύ γρήγορα σηκώνεται από το τραπέζι και χορεύει κάτω από τα πλατάνια. Οι κυκλικές σειρές δεκάδες, οι χορευτές –νέοι και μεγαλύτεροι– πιάνονται άλλοτε σταυρωτά άλλοτε από τους ώμους, με χαρακτηριστικά τα αυτοσχέδια στεφάνια από φύλλα πλατανιών στα κεφάλια τους.
Στα διαλείμματα που κάνουν από τους χορούς, γεύονται παραδοσιακά εδέσματα του νησιού, όπως το ρασκό –ντόπιο κατσίκι ελευθέρας βοσκής– με πιλάφι, και πίνουν κόκκινο κρασί από τοπικές ποικιλίες.
Στη Νίσυρο
Εννέα μέρες πριν ξεκινούν οι προετοιμασίες για το πανηγύρι της Παναγίας της Σπηλιανής στη Νίσυρο, από τις «εννιαμερίτισσες», γυναίκες που κατοικούν στα γύρω νησιά και έχουν τάμα να περάσουν εννέα μερόνυχτα προσευχής στα κελιά της μονής και να συνδράμουν στις εργασίες που απαιτούνται για την καθαριότητα και την προετοιμασία του μοναστηριού κατά τη διάρκεια του πανηγυριού.
Οι «εννιαμερίτισσες» ξεκινούν να καταφθάνουν στο νησί από τις 6 Αυγούστου. Μένουν στη μονή, ψάλλουν το μοιρολόι της Παναγίας και παραμονή του Δεκαπενταύγουστου ετοιμάζουν το κόλλυβο, ενώ μετά τον Εσπερινό προσφέρουν ρεβίθια και παραδοσιακούς λουκουμάδες σε όλους τους προσκυνητές.
Στον Εσπερινό ξεχωρίζει ένα μοιρολόι που παραπέμπει στη Μεγάλη Παρασκευή.
Ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο, μετά τη λειτουργία, γίνεται λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας μέχρι την αυλή του Ζωσιμοπούλειου, όπου μετά το μοίρασμα κόλλυβου από τις «εννιαμερίτισσες», ξεκινά το πανηγύρι· πρωταγωνιστούν ο χορός της «κούπας» και το άφθονο κρασί.
Στην Αγιάσο Λέσβου
«Η Σμύρνη και Ανατολή και Έφεσος και Χίος / χύνονται εις την εορτήν ετούτην ετησίως». Με αυτά τα λόγια είχε περιγράψει ο Καισάριος Δαπόντες το πανηγύρι της Παναγίας στην Αγιάσο Λέσβου και την απήχηση που είχε στους χριστιανούς της Ανατολής.
Η προετοιμασία του ξεκινά από την πρώτη του μήνα, ενώ τα παλαιότερα χρόνια οι πιστοί που ταξίδευαν για να προσκυνήσουν, διανυκτέρευαν στον αυλόγυρο της εκκλησίας.
Τότε, όπως και σήμερα, οι προσκυνητές έρχονται με όλα τα μέσα, πολλοί είναι εκείνοι που ξεκινούν από τη Μυτιλήνη και άλλα χωριά του νησιού με τα πόδια, διανύοντας δεκάδες χιλιόμετρα αλλά απολαμβάνοντας τη διαδρομή και την ομορφιά του αυγουστιάτικου, νησιωτικού τοπίου.
Παραμονή του Δεκαπενταύγουστου –και του πανηγυριού– πλήθος κόσμου γεμίζει τους κεντρικούς δρόμους του χωριού, την πλατεία αγοράς και τις παρόδους της, μπαίνοντας στον πειρασμό να δοκιμάσει τα ντόπια προϊόντα: χαλβά, ξινόμηλα, αχλάδια και καρύδια.
Το πανηγύρι ξεκινά ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο στην πλατεία του χωριού, μετά την περιφορά της εικόνας της Παναγίας της Αγιάσου. Οι χοροί ξεκινούν με τις πρώτες νότες που παίζουν παραδοσιακές μπάντες, οι μετέχοντες απολαμβάνουν άφθονο φαγητό και κρασί.
Στην Αστυπάλαια
Τρεις μέρες διαρκεί το μεγαλύτερο πανηγύρι του νησιού, και δεν είναι άλλο από εκείνο για τον εορτασμό της Κοίμησης της Θεοτόκου, στο πλαίσιο άλλων εορταστικών εκδηλώσεων και εθίμων. Το πανηγύρι γίνεται στο προαύλιο της Παναγίας της Πορταΐτισσας στην Ιερά Μονή Ιβήρων, με χορούς και τραγούδια μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.
Ξεκινά Παραμονή της Παναγίας, συνεχίζεται ανήμερα και ολοκληρώνεται την επομένη, με άλλες εκδηλώσεις.
Μετά την απογευματινή λειτουργία του Δεκαπενταύγουστου, οι γυναίκες του νησιού μαγειρεύουν και προσφέρουν το λεγόμενο «λαμπριανό» (αρνάκι γεμιστό). Την επομένη γίνονται τα «κουκάνια», παραδοσιακά αγωνίσματα που περιλαμβάνουν αγώνες δρόμου, κολύμβησης, γιαουρτοφαγία, αυγοδρομίες και το «πιάσιμο του κόκκορα».
Στην Πάρο
Μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες κρατά και το πανηγύρι στην Παροικιά της Πάρου, όπου οι πιστοί συγκεντρώνονται για να προσκυνήσουν την Παναγία Εκατονταπυλιανή.
Μετά τη Θεία Λειτουργία ακολουθεί μεγάλη παρέλαση και περιφορά της εικόνας στα σοκάκια και τους δρόμους της Παροικιάς, ώσπου καταλήγει στο πανηγύρι όπου την τιμητική τους έχουν παραδοσιακοί χοροί και μουσική. Εκδηλώσεις γίνονται και στην παραλία της Παροικιάς, στο λιμάνι της φωταγωγούνται όλα τα σκάφη και δεκάδες βεγγαλικά φωτίζουν τον παριανό ουρανό.
