Η 9η Μαΐου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα της Ευρώπης, αφού τότε γεννήθηκε η ιδέα για μια οργανωμένη διακρατική οντότητα όπως είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Όμως αν και οι λέξεις «Ευρώπη», «Ευρωπαϊκή Ένωση» και, βεβαίως, «ευρώ» βρίσκονται χρόνια τώρα στο καθημερινό λεξιλόγιό μας, δεν είναι πολλοί αυτοί που γνωρίζουν ακριβώς την προέλευση του ονόματος Ευρώπη.
Λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό είναι, μάλιστα, και η εμπλοκή δύο Ελλήνων αδελφών ποντιακής καταγωγής, από την Κρήτη, των αδελφών Σωτηριάδη στην ανάδειξη του μύθου της Ευρώπης από όπου προήλθε το όνομα της Γηραιάς Ηπείρου.
Όταν ο Δίας ερωτεύτηκε την Ευρώπη
Η ιστορία του ονόματος «Ευρώπη» μάς πηγαίνει στην ελληνική μυθολογία, σύμφωνα με την οποία η αδελφή του Κάδμου, ιδρυτή της Θήβας, και κόρη του ηγεμόνα της Φοινίκης Αγήνορα και της Τηλεφάσσας Ευρώπη έπαιζε μια μέρα σε ένα λιβάδι σε ακτή του Λιβάνου. Τότε την ξεχώρισε ανάμεσα στις φίλες της και την ερωτεύτηκε ο θεός Δίας, που για να την πλησιάσει, μεταμορφώθηκε σε ήρεμο και δυνατό λευκό ταύρο, που έβοσκε δήθεν εκεί κοντά.
Η βασιλοπούλα, γοητευμένη από την ομορφιά και τη δύναμη που απέπνεε το ζώο, το πλησίασε και αφελώς θέλησε να το ιππεύσει. Να όμως που ο μεταμφιεσμένος Δίας άρπαξε την ευκαιρία και με την αστραπιαία ταχύτητα άρχισε να τρέχει, με την Ευρώπη στη ράχη του. Μάταια η βασιλοπούλα αναζητούσε τρόπους να ξεφύγει: ο ταύρος πετούσε πάνω από τη θάλασσα –την πήγαινε μακριά, στο πανέμορφο νησί της Κρήτης, όπου ο Δίας αφού αποκαλύφθηκε, την οδήγησε στο Δικταίο Άνδρο, καθώς εκεί τους περίμενε ήδη το νυφικό κρεβάτι. Ο μύθος συνεχίζεται και φέρει τον Μίνωα και τον Ραδάμανθυ να είναι ο καρπός της ερωτικής συνένωσης του Δία με την Ευρώπη. Και ο μινωικός πολιτισμός, όπως είναι ευρέως αποδεκτό από μελετητές του, αποτελεί την απώτερη ιστορική ρίζα του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Οι αδελφοί Σωτηριάδη και «Η αρπαγή της Ευρώπης»
Ο σπουδαίος αυτός μύθος, που συνδέει την Ευρώπη άμεσα με την Ελλάδα και κατ’ επέκταση προβάλλει την προέλευση του ευρωπαϊκού πολιτισμού από τις ελληνικές ρίζες, δεν είναι όσο γνωστός θα έπρεπε στους Ευρωπαίους.
Στην αποστολή αυτή, να αναδειχθεί ο μύθος και η απαρχή των ευρωπαϊκών πολιτισμών στα ελληνικά χώματα, φρόντισαν να συμβάλουν τα δύο αδέλφια από τον Άγιο Νικόλαο της Κρήτης, ο Νικόλαος και ο Παντελής Σωτηριάδης.
Ανταποκρινόμενοι το 2000 στην ανοιχτή πρόσκληση της τότε δημοτικής Αρχής, η οποία ήθελε να γιορτάσει τη νέα χιλιετία, κατέθεσαν, μεταξύ άλλων, προτάσεις για δύο έργα, ένα για την πόλη του Αγίου Νικολάου και ένα ακόμα που προοριζόταν ως δωρεά του Δήμου προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο.
Παιδιά του Πόντιου Χαράλαμπου Σωτηριάδη, με καταγωγή από το Καπίκιοϊ της Τραπεζούντας, γεννημένου στην Κωνσταντινούπολη το 1923, και της Κρητικιάς Ειρήνης Κουτσελάκη, από την Καλαμαύκα Ιεράπετρας.
Έμαθαν από τον πατέρα τους την τεχνική της επεξεργασίας του μετάλλου, που ο ίδιος έμαθε από τον δικό του πατέρα, Νικόλαο, χαλκουργό στον Πόντο. Μια τεχνική που οι γιοι του την έκαναν τέχνη και συγκαταλέγονται σήμερα ανάμεσα στους πλέον καταξιωμένους Έλληνες γλύπτες.
Η μεγαλύτερη όμως διάκριση για τους ίδιους, για την πόλη τους, για τη χώρα μας, αλλά και ειδικά για μας τους Πόντιους, ήρθε όταν η Καλλιτεχνική Επιτροπή του Κολεγίου των Κοσμητόρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έκανε δεκτή την πρότασή τους –ανάμεσα σε εκατοντάδες (!) που υποβάλλονται κάθε χρόνο προς εξέτασή της– να διακοσμηθεί το κτήριο του Κοινοβουλίου στη Γαλλία, στο Στρασβούργο, με γλυπτό που θα αναπαριστά στιγμιότυπο του μύθου.
Οι επίτροποι όχι μόνον αποδέχτηκαν την πρόταση, αλλά και καθόρισαν την πλέον τιμητική θέση του γλυπτού, μπροστά από την είσοδο του Ευρωκοινοβουλίου, δίπλα στις σημαίες των κρατών-μελών!
Έτσι, από το 2005, που έγιναν τα αποκαλυπτήρια του έργου με τίτλο «Η Αρπαγή της Ευρώπης. Το πρώτο ξάφνιασμα», χιλιάδες Ευρωπαίοι θαυμάζουν το μνημειώδες γλυπτό με αναπαράσταση της στιγμής που ο ταύρος ξαφνικά αρχίζει να τρέχει με τη σαστισμένη Ευρώπη στη ράχη του, και ταξιδεύουν νοητά στην Αρχαία Ελλάδα, στην Κρήτη, όπου εξελίχθηκαν οι σκηνές του μύθου, συνδέοντάς το με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα.
Η τέχνη που δόξασε άλλοτε τον Φειδία και τον Πραξιτέλη, αλλά με άγγιγμα μοντέρνο πλέον –γλυπτική σε μέταλλο– υποκλίθηκε στο ταλέντο των αδελφών Σωτηριάδη, οι οποίοι μέσα στις τιμές και αξιώματα δεν ξέχασαν τις ρίζες τους και παρέμειναν άτομα απλά, ευγενικά, προσιτά και αγαπητά. Γι’ αυτό και η πρόωρη απώλεια του Νίκου Σωτηριάδη, το 2015, σε ηλικία μόλις 56 ετών, βύθισε στη θλίψη όχι μόνο την Κρήτη αλλά και τον καλλιτεχνικό κόσμο. Όμως, η Τέχνη δεν πεθαίνει. Πολιτισμός είναι να θυμόμαστε και τους δημιουργούς της.
Χριστίνα Χαφουσίδου
