Νέα στοιχεία για την εμφάνιση των Homo sapiens στην Ευρώπη

Λίθινα εργαλεία και ένα παιδικό δόντι που βρέθηκαν στο σπήλαιο Μαντρέν στη νότια Γαλλία ίσως αλλάξουν την ευρωπαϊκή προϊστορία, καθώς ενδεχομένως ν’ αποτελούν την αρχαιότερη ένδειξη για την παρουσία των σύγχρονων ανθρώπων (Homo sapiens) στη Δυτική Ευρώπη.

Η χρονολόγηση δείχνει ότι είναι 54.000 ετών· ως εκ τούτου είναι παλαιότερα κατά 10.000 έως 12.000 χρόνια από τις έως τώρα εκτιμήσεις για το πότε έφτασαν οι πρόγονοι μας από την Αφρική.

Εάν επιβεβαιωθούν οι επιστήμονες που έκαναν τη δημοσίευση στο περιοδικό Science Advances τότε αναιρείται άλλη μία καθιερωμένη αντίληψη, ότι οι Homo sapiens εξαφάνισαν βίαια τους «παλιούς» Νεάντερταλ. Και αυτό διότι είναι πιθανό τα δύο είδη συνυπήρξαν για μερικά χιλιάδες χρόνια στις ίδιες ευρωπαϊκές περιοχές, πιθανώς πότε σε συνθήκες ειρηνικών ανταλλαγών και πότε ανταγωνισμού.

Οι επιστήμονες με επικεφαλής τον καθηγητή Ανθρωπολογίας Λουντοβίκ Σλιμάκ του Πανεπιστημίου της Τουλούζης εκτιμούν ότι τα ευρήματα στο γαλλικό σπήλαιο δεν προέρχονται από Νεάντερταλ, αν και έζησαν εκεί δεκάδες χιλιάδες χρόνια, ενώ οι Homo sapiens μόλις 40. Δεν αποκλείεται τα δύο είδη να συναντήθηκαν, αν και δεν εντοπίστηκαν ίχνη πολιτισμικών ανταλλαγών.

Το σπήλαιο Μαντρέν στην κοιλάδα του Ροδανού, 140 χιλιόμετρα βορείως της Μασσαλίας, χαρακτηρίζεται από τον Λουντοβίκ Σλιμάκ ως «ένα είδος νεαντερτάλειας Πομπηίας, αλλά χωρίς καταστροφικά γεγονότα». Τα ευρήματα είναι πολλά και πρόκειται να παρουσιαστούν στο μέλλον από τους ερευνητές.

Μέχρι σήμερα τα αρχαιότερα επιβεβαιωμένα μέσω DNA ίχνη Homo sapiens στην Ευρώπη έχουν βρεθεί σε σπήλαιο στη Βουλγαρία και είναι ηλικίας περίπου 44.000 ετών.

Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι οι Νεάντερταλ έζησαν στην Ευρώπη για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια και εξαφανίστηκαν σε μεγάλο βαθμό πριν από περίπου 40.000 χρόνια, δηλαδή λίγο μετά την άφιξη των «ξαδέρφων» τους Homo sapiens, αν και κάποιες μεμονωμένες ομάδες φαίνεται να άντεξαν για μερικές χιλιάδες χρόνια ακόμη.

Η Ελληνίδα καθηγήτρια Παλαιοανθρωπολογίας Κατερίνα Χαρβάτη του Πανεπιστημίου του Τίμπινγκεν δήλωσε ότι τα ευρήματα φαίνεται να είναι πειστικά και να ανατρέπουν την καθιερωμένη εικόνα ότι το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης αποτελούσε αποκλειστική επικράτεια των Νεάντερταλ έως πριν περίπου 45.000 χρόνια. Σημείωσε ότι η πρόωρη παρουσία των Homo sapiens στο σπήλαιο Μαντρέν δεν φαίνεται να υπήρξε πολύ πετυχημένη, αφού κράτησε λίγο και οι Νεάντερταλ επανήλθαν στον ίδιο χώρο.

Υπενθυμίζεται ότι το 2019 η Κατερίνα Χαρβάτη είχε παρουσιάσει στοιχεία για την ύπαρξη Homo sapiens στην Ελλάδα πριν 210.000 χρόνια (στο σπήλαιο Απήδημα στη Μάνη), ένα εύρημα για την παρουσία των προγόνων μας στην ευρωπαϊκή ήπειρο πολύ νωρίτερα από το γαλλικό ή το βουλγαρικό σπήλαιο.

O Κλεμάν Ζανολί του Πανεπιστημίου του Μπορντό, ο οποίος συμμετέχει στις έρευνες του Μαντρέν από το 1990, δήλωσε: «Δεν υπήρξε μόνο ένα κύμα σύγχρονων ανθρώπων που έφθασαν και αποίκισαν την Ευρώπη, αλλά έγιναν πιθανώς αρκετές απόπειρες. Αυτό που βρήκαμε είναι μάλλον μία από αυτές και πιθανώς υπήρξαν και άλλες που δεν έχουμε βρει ακόμη. Αναπάντητο είναι το ερώτημα αν έφυγαν από το σπήλαιο για να γυρίσουν από εκεί από όπου ήλθαν ή αν απλώς πέθαναν εκεί και δεν επιβίωσαν πάνω από λίγες δεκαετίες. Είναι αδύνατο να πει κανείς».

Πάντως άλλοι επιστήμονες, όπως ο Αρχαιολόγος Ουίλιαμ Μπανκς του Πανεπιστημίου του Μπορντό, εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί κατά πόσο τόσο τα εργαλεία όσο και το δόντι προέρχονται από Homo sapiens, καθώς δεν θεωρούν απολύτως πειστικά τα στοιχεία.