Φτηνό και έμπειρο εργατικό δυναμικό, δοκιμασμένες επιχειρηματικές ιδέες, άνοιγμα σε νέες αγορές όπως η ταπητουργία, η μεταξουργία, αλλά και συστηματική κτηνοτροφία και αμπελουργία. Τη δεκαετία 1922-1932 το οικονομικό πρόσωπο της Μακεδονίας άλλαξε χάρη και στους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη.
Αυτός ο μετασχηματισμός, αλλά κυρίως η κοινωνική ενσωμάτωση, είναι το θέμα του δίγλωσσου λευκώματος με τίτλο 1922, Μακεδονία, η νέα πατρίδα, του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.
Η έκδοση περιλαμβάνει σπάνιο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό από συλλέκτες και φορείς της Μακεδονίας, σε επιμέλεια της Φανής Τσατσάια, διευθύντριας του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.
Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή στόχος ήταν να μην σκιαγραφηθεί μόνο η Θεσσαλονίκη ως πρωτεύουσα των προσφύγων, αλλά η Μακεδονία ολόκληρη, η οποία αποτέλεσε σημείο αναφοράς και πειραματικό πεδίο μιας καινοφανούς διαδικασίας όσμωσης.
Έτσι, περιλαμβάνονται χαρακτηριστικά παραδείγματα όπως η οικογένεια Χαΐτογλου από το Ικόνιο η οποία εδραίωσε την παραγωγή και το εμπόριο του χαλβά στη Μακεδονία, η οικογένεια του Θανάση Χατζόπουλου από την Ανατολική Θράκη η οποία δραστηριοποιήθηκε στο χώρο της συσκευασίας, η οικογένεια του Παντελή και του Νικόλαου Κωνσταντινίδη η οποία παράγει ζυμαρικά από τη δεκαετία του 1930, η οικογένεια Ευθύμιου Ευθυμιάδη από τη Ραιδεστό και η οικογένεια Βεζύρογλου από τη Μαγνησία της Εφέσου.
«Στο φετινό ημερολόγιο διερευνήθηκε το ιδιαίτερο νόημα που απέκτησε η προσπάθεια της κοινωνικής ενσωμάτωσης στη Μακεδονία, περιοχή με ιδιαίτερη πολιτισμική φυσιογνωμία και ιδιότυπη ανθρωπογεωγραφική ενότητα», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Σταυρούλα Μαυρογένη, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης του ΙΜΜΑ.
Επίσης τονίζει ότι προβάλλεται και το πώς διανθίστηκε η πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής από τη νέα γενιά λογοτεχνών, καλλιτεχνών, καθώς και μουσικών.
- Τα κείμενα στο ημερολόγιο 1922, Μακεδονία, η νέα πατρίδα υπογράφουν οι: Βασίλειος Κ. Γούναρης (καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας ΑΠΘ), Παρασκευάς Σαββαΐδης (καθηγητής Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών ΑΠΘ), Σταυρούλα Μαυρογένη, Φανή Τσατσάια, Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης (επίκουρος καθηγητής Έδρας Ποντιακών Σπουδών ΑΠΘ), Μάρκος Δραγούμης (μουσικολόγος), Νικολάος Ανδριώτης (ιστορικός), Θεοδόσης Κυριακίδης (επιστημονικός συνεργάτης της Έδρας Ποντιακών Σπουδών του ΑΠΘ) και Κωνσταντίνος Παπανικολάου (ιστορικός, επιστημονικός συνεργάτης του ΙΜΜΑ).
- Την επιστημονική υποστήριξη της έκδοσης είχαν οι ακαδημαϊκοί: Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Βασίλειος Κ. Γούναρης και Σταυρούλα Μαυρογένη.
