Ο μικρός Πόντιος Παναγιώτης Νακαχίδης, με άπταιστη γνώση της ποντιακής διαλέκτου, μένει με τους γονείς του και τις δύο μικρότερες αδελφές του στην πόλη Μαϊκόπ της νότιας Ρωσίας. Είναι πρωτεύουσα της Αυτόνομης Δημοκρατίας της Αντγκέας, η οποία βρίσκεται σε απόσταση των 170 χιλιομέτρων από τον Εύξεινο Πόντο, περικυκλωμένη από την περιφέρεια του Κράσνονταρ.
Οι Έλληνες στην περιοχή της Αντιγκέας δεν είναι πολλοί. Όμως σε αυτή την περιοχή του βουνίσιου λαού των Αντίγων γεννήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 2010 και μεγαλώνει ένα ποντιόπουλο με ποντιακές αξίες και την άψογη γνώση της ποντιακής διαλέκτου της νεοελληνικής γλώσσας.
Οι γονείς του, ο Δημήτρης Νακαχίδης και η Χριστίνα Νακαχίδη (Σοφιάνοβα), έμαθαν τη μητρική τους γλώσσα από τους γονείς τους και τους παππούδες τους και τη μετέφεραν στα παιδιά τους.
Ο Παναγιωτάκης στην ηλικία των 10 ετών δημιουργεί βίντεο με μαθήματα της ποντιακής διαλέκτου, την οποία οι Έλληνες του Καυκάσου αποκαλούν μέχρι και σήμερα «τα ρωμέικα». Στη διάρκεια των βίντεο-μαθημάτων που ανεβάζει στο YouTube στο κανάλι trapezountaclub, χαιρετάει στα ποντιακά τους αναγνώστες, προφέρει τις ποντιακές λέξεις, λέει ιστορίες και τραγούδια από την ποντιακή παράδοση.
Στην οθόνη εμφανίζονται στην ελληνική και ρωσική γραφή οι λέξεις που προφέρονται, και η μετάφρασή τους στα ρωσικά. Σε μερικά βίντεο του Παναγιώτη μαζί του εμφανίζεται και η μικρότερη αδελφή του Μαρία, 6 ετών. Τότε τα βίντεο των μικρών Ποντίων, που δημιουργούνται με τη βοήθεια των γονιών τους, αποκτούν ακόμα πιο ιδιαίτερα χρώματα.
«Μου αρέσει να μεταδίδω σε άλλους τη γνώση που έχω. Λέω αυτά που έμαθα από τους γονείς μου χωρίς την παραμικρή δυσκολία, γιατί είναι η μητρική μου ρωμέικη γλώσσα», δηλώνει ο 10χρονος.
Ο πατέρας του Παναγιώτη, ο Δημήτρης Νακαχίδης, μαζί με τους φίλους του, τον Νίκο Αλεντζάνοφ και τον Σεργκέι Ντεμτίροφ, το 2011 ίδρυσαν τη Λέσχη της Ελληνικής Νεολαίας στο Κράσνονταρ για τη μελέτη και τη διατήρηση του πολιτισμού των Ελλήνων του Πόντου.
Μετά από 10 χρόνια εθελοντικής δουλειάς, τα παιδιά τους μιλάνε τη μητρική τους γλώσσα και την προωθούν στους συμπατριώτες τους. Αυτό είναι μεγάλο κατόρθωμα.
Δυστυχώς, πολλοί από τους συμπατριώτες του μικρού Παναγιώτη Νακαχίδη σήμερα δεν γνωρίζουν ούτε την ποντιακή διάλεκτο, ούτε την κοινή νεοελληνική, ενώ η επιθυμία τους να μάθουν τη μητρική τους
γλώσσα είναι μεγάλη. Σε πολλές οικογένειες έμειναν μόνο ακούσματα. Η πηγή της γνώσης είναι οι παππούδες και οι γιαγιάδες, που τη μετέδωσαν στα παιδιά τους, που προσπαθούν να την κρατήσουν ζωντανή και να τη μάθουν και στους φιλέλληνες.
Όμως η περίπτωση του Παναγιώτη είναι εξαιρετική. Σε αυτή την ηλικία η γνώση της γλώσσας γίνεται παράδειγμα για τους συνομήλικους.
Θετικό είναι ότι το φαινόμενο αυτό παίρνει διαστάσεις και στον φυσικό χώρο τον Ποντίων, στον Εύξεινο Πόντο, δεν σταματάει να ακούγεται η ποντιακή λαλιά.
Δύο ποντιακές οικογένειες…
Οι οικογένειες του Δημήτρη και της Χριστίνας προέρχονται από την περιοχή της Τραπεζούντας του Πόντου.
Στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από τις διώξεις των Τούρκων, οι απόγονοι του μικρού Παναγιώτη και των δύο του αδελφών –της Μαρίας που γεννήθηκε στις 10 Αυγούστου 2015 και της Πελαγίας που γεννήθηκε στις 20 Αυγούστου 2019–, εγκαταστάθηκαν στην τότε Ρωσική Αυτοκρατορία.
Η οικογένεια Νακαχίδη στο Μαϊκόπ και η οικογένεια Σοφιάνοφ πρώτα στην Αμπχαζία και ύστερα στην πόλη Σότσι. Ο παππούς της Χριστίνας, Νικόλαος, κατασκεύαζε τις ποντιακές λύρες και ήταν ένας από τους καλύτερους λυράρηδες.
«Ο παππούς Νικόλαος ήταν πηγή γνώσης του ποντιακού ελληνικού πολιτισμού. Μιλούσε άπταιστα τα ρωμέικα», είπε στη διάρκεια της συνέντευξής μας η Χριστίνα.
Ο Δημήτρης και η Χριστίνα παντρεύτηκαν και δημιούργησαν μια οικογένεια με τις αρχές, όπως τις έμαθαν στα παιδικά τους χρόνια. «Η Χριστίνα μαθαίνει τα παιδιά μας να μιλάνε ποντιακά από τη γέννησή τους. Όταν πήγαν στον παιδικό σταθμό βρέθηκαν σε ρωσόφωνο περιβάλλον. Όμως εμείς βρήκαμε τρόπο να μην τους αφήσουμε να ξεφύγουν. Όταν κάποιο από τα παιδιά ξεκινούσε να μιλάει ρωσικά, του λέγαμε στα ποντιακά πως δεν τον καταλαβαίνουμε. Και έτσι τα παιδιά μας αναγκάζονταν να μιλάνε ποντιακά», εκμυστηρεύτηκε ο Δημήτρης Νακαχίδης.
«Στην αρχή τα βίντεο με τα μαθήματα της ποντιακής διαλέκτου ήταν ένα είδος παιχνιδιού με τα παιδιά μας. Με αυτό τον τρόπο τα βοηθούσαμε να εξασκούνται σε αυτά που είχαν μάθει από εμάς. Άλλος τρόπος σε ένα ξενόγλωσσο περιβάλλον ήταν δύσκολο να βρεθεί. Έτσι μας ήρθε η ιδέα να βιντεοσκοπούμε τα μαθήματα και να χρησιμοποιούμε διάφορα τεχνάσματα που μπορούν να συνεισφέρουν οπτικά στην εκμάθηση της γλώσσας», πρόσθεσε.
Τα βίντεο του Παναγιώτη
Εκτός από τα μαθήματα, ο Παναγιώτης με τη βοήθεια του πατέρα του βιντεοσκοπεί την ερμηνεία των ποιημάτων στην ποντιακή διάλεκτο και τα παραμύθια των Ελλήνων του Πόντου στη ρωσική γλώσσα.
Το στήσιμο των εικόνων στα βίντεο αυτά συνδέεται με την ποντιακή θεματολογία.
Οι ήρωες φορούν τις ποντιακές φορεσιές και βρίσκονται σε ποντιακό περιβάλλον. Έτσι οι ρωσόγλωσσοι διαφόρων εθνικοτήτων μπορούν να γνωρίσουν καλύτερα τον πολιτισμό των Ελλήνων του Πόντου.
Μέσα από τα παραμύθια μαθαίνουν τις ιδιαιτερότητες των Ποντίων και… βυθίζονται στην ατμόσφαιρα του ελληνικού κόσμου.
Στο παραμύθι «Ο Γέρος και οι τρεις γιοι του», που ήδη κυκλοφορεί από τον μικρό Παναγιώτη στο διαδίκτυο, γίνεται αναφορά στα ιδανικά της παλιάς γενιάς που μεταδίδονται στις επόμενες με τρόπο πανάρχαιο.
Όπως συνηθίζεται στα παραμύθια πολλών λαών, τα τρία παιδιά του γέρου πρέπει να καταλάβουν το νόημα της ζωής μέσα από μια δοκιμασία. Όμως η αναφορά στην Τραπεζούντα, στο μέρος όπου ζει αυτή η «παραμυθένια» οικογένεια, αλλάζει την αντιμετώπιση αυτής της απλής ιστορίας.
Από τα πρώτα λεπτά του παραμυθιού οι θεατές καταλαβαίνουν σε ποιο λαό ανήκουν οι ήρωες. Υπάρχει και μία άλλη λεπτομέρεια: Οι τρεις γιοι του γέρου έχουν ελληνικά ονόματα με την τοπική προφορά του Πόντου – Γιωρίκας, Κωστίκας και Παναγιώτης.
Η τρίτη προσπάθεια του Παναγιώτη αφορά τη μεταγλώττιση δημοφιλών ρωσικών κινουμένων σχεδίων. Σε βίντεο που έχει ανέβει ήδη στο YouTube οι ήρωες μιλούν ποντιακά. Είναι ένας σχετικά εύκολος τρόπος να προσεγγιστούν τόσο οι συνομήλικοι όσο και οι μεγαλύτερης ηλικίας θεατές που ασχολούνται με την ανατροφή παιδιών και εγγονιών.
Η προσπάθεια της οικογένειας Νακαχίδη μέρα με τη μέρα έλκει νέους υποστηρικτές. Τα μαθήματα της ποντιακής διαλέκτου συζητιούνται στο διαδίκτυο. Οι Πόντιοι από άλλες περιοχές αναδεικνύουν τη δική τους τοπική ποντιακή λαλιά. Συζητιούνται οι διαφορές στην προφορά και στην ερμηνεία των λέξεων και των φράσεων. Και αυτό από μόνο του είναι χρήσιμο για τη διατήρηση της ποντιακής διαλέκτου.
Το κανάλι Trapezountaclub χάρη στον μικρό Παναγιώτη δεν άφησε ασυγκίνητους και τους ελληνόφωνους μουσουλμάνους κατοίκους του Πόντου.
Όπως λέει σεμνά ο πατέρας του μικρού μας ήρωα στον Καύκασο, Δημήτρης Νακαχίδης: «Εμείς μοιραζόμαστε τις λίγες γνώσεις που έχουμε στην οικογένεια μας. Το απλό, λαϊκό επίπεδο γνώσης. Τίποτε παραπάνω. Όμως το κάνουμε με όλη την ψυχή και με την αγάπη στους συμπατριώτες μας τους Πόντιους σε όλον τον κόσμο. Εύχομαι να είμαστε ενωμένοι, να θυμόμαστε τις ρίζες μας και μην ξεχνάμε τη γλώσσα μας».
Βασίλης Τσενκελίδης,
ιστορικός.
