«Δεν διστάζω να πω: είμαι Έλληνας Πόντιος», λέει σε συνεντευξή του στην Athens Voice ο Μερτ Καγιά. Ο ίδιος είναι Τούρκος ερευνητής και συγγραφέας και κατά τη διάρκεια του έργου του ανακάλυψε ότι είναι δισέγγονος Έλληνα Πόντιου.
Έτσι συνεχίζει να αναζητά τις ρίζες του από τη Σμύρνη στον Πόντο.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το έργο του Ο εξισλαμισμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας την περίοδο 1919-1925. Μία μελέτη μνήμης στα ελληνικά και ο ίδιος είχε δηλώσει πως «Η μνήμη είναι ένα μέρος για μάχες».
Ο Μερτ Καγιά γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Βουτζά της Σμύρνης. Σπούδασε Κοινωνιολογία στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Μέσης Ανατολής, με μεταπτυχιακό στο τμήμα Πολιτισμικών Σπουδών και Μέσων Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Hacettepe. Η διπλωματική του εργασία ήταν μια έρευνα μνήμης με θέμα τον εξισλαμισμό των Ελλήνων της Ανατολής το 1919-1925.
Το θέμα δεν προέκυψε τυχαία, αφού όταν ήταν 10 χρονών, μία θεία του γύρισε από το πρώτο ταξίδι της στην Ελλάδα. Αφηγούμενη τις εμπειρίες της, ζήτησε κάποια στιγμή από τα παιδιά να βγουν από το δωμάτιο. Τότε έδειξε στους ενήλικες ένα βίντεο που έδειχνε έναν ηλικιωμένο άντρα να τους χαιρετά λέγοντας: «Μου λείπετε τόσο πολύ».
Ο Μερτ Καγιά ήθελε να μάθει ποιος ήταν αυτός ο άνδρας, να μάθει περισσότερα για την καταγωγή του. Με τα χρόνια και μετά από επίμονες ερωτήσεις έμαθε τελικά μια διαφορετική αλήθεια για την καταγωγή της οικογένειας της μητέρας του: οι ρίζες τους δεν ήταν από το Μπιτλίς, μια πόλη στην ανατολική Τουρκία που κατοικείται κυρίως από Κούρδους, αλλά από την Αμάσεια του Πόντου. Ήταν Έλληνες Πόντιοι, οι πλείστοι από τους οποίους διέφυγαν στην Ελλάδα με την Ανταλλαγή, εκτός από τον προπάππο του.
Εκείνος, ο Ισάκ Καγιά έμεινε πίσω, υιοθετήθηκε από μια οικογένεια Κούρδων και σταδιακά εξισλαμίστηκε και μετακόμισε μαζί τους στο Μπιτλίς.
Τότε ο Μερτ Καγιά θέλησε να ανακαλύψει τις ρίζες του, να δει από που προέρχεται. Έτσι άρχισε να μαθαίνει την ιστορία των ανθρώπων πού έμειναν πίσω και εξισλαμίστηκαν, να ακούει ιστορίες από τα παιδία και τα εγγόνια όσων βίωσαν τα γεγονότα της μετανάστευσης, της παραμονής, του εξισλαμισμού, της αφομοίωσης και της πολιτισμικής ενσωμάτωσης, όπως τα βίωσαν πριν, κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την «ανταλλαγή των πληθυσμών».
Αυτές οι ιστορίες έγιναν και η πανεπιστημιακή του μελέτη.
«Ζω και μεγαλώνω στην Τουρκία με την τουρκική κουλτούρα, όμως η καταγωγή μου από τη μία πλευρά είναι ελληνοποντιακή. Προσπαθώ να μάθω ελληνικά. Μου αρέσει να είμαι πολυπολιτισμικός και να έχω πολλές ταυτότητες. Δεν ήταν δική μου επιλογή ούτε και του προπάππου μου», λέει ο ίδιος.
